Şii mezhebi nedir

Genel Kültür
1

şii mezhebi nedir

2

Şii mezhebi nedir?

Cevap:
Şii mezhebi (veya Şiilik), İslam dininin iki ana kolundan biridir. Tarihsel ve teolojik kökleri Hz. Muhammed’in (s.a.v) vefatının ardından Müslüman toplumu içinde ortaya çıkan imamet meselesine ve peygamberin (s.a.v) halefinin kim olması gerektiğine dair tartışmalara dayanır. Şiilik, Hz. Muhammed’in (s.a.v) ardından İslam toplumunun liderliğinin (İmametin), Ehl-i Beyt olarak adlandırılan Hz. Peygamber’in ailesine, özellikle de Hz. Ali’ye (r.a) ve onun soyundan gelen imamlara ait olması gerektiğine inanır. Şii mezhebinde imama, İslam’ın doğru yorumunu sürdüren ve toplumu yönlendiren masum önder olarak bakılır. Şii kelimesi Arapça “taraftar” anlamına gelen “şīʿat” köküne dayanır ve esasen “Ali’nin taraftarları” şeklinde ifade edilir.

Aşağıda, Şii mezhebi ile ilgili tarihten inanç esaslarına kadar detaylı bir inceleme yer almaktadır.

İçindekiler

  1. Tarihsel Arka Plan
  2. Şii Mezhebinin Temel Özellikleri
  3. İmamet Anlayışı
  4. Şii Kolları ve Alt Gruplar
  5. İnanç Esasları
  6. Farklılaşma Noktaları
  7. Şii Coğrafyası ve Nüfusu
  8. Kültürel ve Dini Uygulamalar
  9. Özet Tablo
  10. Sonuç ve Özet

1. Tarihsel Arka Plan

Hz. Muhammed’in (s.a.v) 632 yılında vefat etmesiyle birlikte İslam toplumu “Halife” ya da “İmam” olarak adlandırılacak sonraki liderin kim olacağı konusunda görüş ayrılıklarına düştü. Şiilerin inancına göre Hz. Ali, Hz. Muhammed’in (s.a.v) en yakın akrabası, aynı zamanda damadı ve kendisinden sonra dinî ve siyasî önderliği devralmaya en layık kişiydi. Ancak tarihsel süreçte bu görevi önce Hz. Ebubekir, ardından Hz. Ömer, daha sonra da Hz. Osman üstlendi. Hz. Ali dördüncü halife olarak göreve geldi fakat iktidar döneminde ortaya çıkan siyasi karışıklıklar ve savaşlar, İslam toplumunda gitgide derinleşen bir ayrışmanın temellerini hazırladı.

Şiiler, Hz. Ali ve onun neslinden gelen imamların masum ve Tanrı tarafından tayin edilmiş önderler olduklarına inanarak, bu imamların toplumu hakka yönlendirme görevini yerine getirdiğini savunurlar. Tarih boyunca bu inanç, siyasi ve dini kimlik etrafında şekillenen çeşitli Şii toplulukların ortaya çıkmasına yol açmıştır.

2. Şii Mezhebinin Temel Özellikleri

  • İmamet Vurgusu: Şiilikte Hz. Ali ve onun soyundan gelen imamlar yanılmaz ve masum kabul edilir.
  • Ehl-i Beyt Sevgisi: Hz. Ali, Hz. Fatıma, Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin gibi Ehl-i Beyt üyelerine sevgi ve saygı duymak temel bir ilkedir.
  • Matem Gelenekleri: Kerbelâ Olayı (680) Şiiler için en önemli trajik hadisedir. Her yıl Muharrem ayında gerçekleştirilen matem törenleriyle Hz. Hüseyin ve Kerbelâ şehitleri anılır.
  • İçtihat ve Fıkıh: Şii fıkhında içtihadın kapısı açık kabul edilir; büyük dinî merciler (Müçtehit veya Ayetullah gibi) dini konularda otorite sayılır.
  • Takiyye İnancı: Şii gelenekte tehlike anında inancın gizlenmesi veya saklanması caiz görülür, buna “takiyye” adı verilir.
  • On İki İmam (İsnâaşeriyye) İnancı: Şiiliğin en büyük kolu olan On İki İmamcılar (İmâmiye) özelinde, İmamlar olarak bilinen 12 isimde toplanan bir silsile kabul edilir.

3. İmamet Anlayışı

Şiiliğin temeli sayılabilecek imamet anlayışı, Peygamber sonrası dinsel ve siyasal liderliği ifade eder. İmam, İslâm’ı doğru yorumlayan, topluma kılavuzluk eden, insanlar için örnek teşkil eden ve hata yapmaktan korunmuş (masum) kabul edilen bir rehberdir. Bu imamların bilgisi Allah’ın lütfu sayesinde kesintisizdir ve peygamberin yükünü devralmış manevi bir önder olarak görülür.

Önemli Şii İmamları

  1. Hz. Ali
  2. Hz. Hasan
  3. Hz. Hüseyin
  4. İmam Zeynelâbidin
  5. İmam Muhammed Bakır
  6. İmam Cafer Sadık
  7. İmam Musa Kâzım
  8. İmam Ali Rıza
  9. İmam Muhammed Taki
  10. İmam Ali Naki
  11. İmam Hasan Askerî
  12. İmam Muhammed Mehdi (Gaybet hâlinde beklenen son imam)

Şii inancına göre 12. İmam (İmam Muhammed el-Mehdi), ilahi hikmet gereği gaip olmuş; ancak bir gün geri dönecek ve dünyada adaleti tesis edecektir.

4. Şii Kolları ve Alt Gruplar

Şii mezhep çatısı altında çeşitli ekoller ve alt gruplar mevcuttur. En yaygın olarak bilinen Şii ekolleri şunlardır:

  1. İmâmiye (On İki İmam Şiîliği): Şiiliğin en geniş grubudur. İran başta olmak üzere Irak, Azerbaycan, Bahreyn, Lübnan gibi bölgelerde yoğunlukla bulunurlar.
  2. İsmâilîlik (Yedi İmam Şiîliği): İmamların sayısını 7 ile sınırlar. Günümüzde Musta’lîyye, Nizârîyye gibi alt kollara ayrılır. Ağa Han önderliğinde varlığını sürdüren Nizârîyye hareketi iyi bilinen bir örnektir.
  3. Zeydîlik (Beş İmam Şiîliği): İmam Zeyd bin Ali’yi 5. İmam kabul ederler. Bugün daha çok Yemen’de görünür durumdadır.

Her bir kolun tarihsel süreçte farklı imam silsilelerini takip etmesi, belirli inanç farklılıklarını da beraberinde getirmiştir.

5. İnanç Esasları

Tevhid (Allah’ın Birliği)

Şiilikte de tıpkı Sünnilikte olduğu gibi Allah’ın tek ve eşsiz olduğu, ortağının veya benzerinin bulunmadığına inanılır.

Nübüvvet (Peygamberlik)

Hz. Muhammed (s.a.v), “peygamberlerin sonuncusu” olarak kabul edilir. Peygamberlik görevi O’nun ile birlikte son bulmuştur.

İmamet

Şiilikte peygamberden sonra topluma önderlik edecek kimsenin Ehl-i Beyt’ten seçilen masum imamlar olması gerektiği temel inançtır.

Mead (Ahiret İnancı)

Dünya hayatının bir imtihan olduğu, öldükten sonra dirilişin ve hesap gününün geleceği inancı Şiilerde de esastır.

Adalet

Allah’ın adil olduğuna, haksızlık yapmayacağına dair inanç, Şiilikte üzerinde önemle durulan konulardan biridir.

6. Farklılaşma Noktaları

Şiiler ile Sünniler arasındaki en belirgin fark, liderlik ve imamet meselesidir. Şiiler, halifeliğin Hz. Ali ve soyuna ait olduğunu savunurken, Sünniler Hz. Peygamber’in (s.a.v) sahabileri arasından seçilen ilk dört halife modelini esas alır. Bunun yanı sıra Şiilikte akide, fıkıh ve ritüeller konusunda bazı farklı yorumlar ve uygulamalar görülür. Örneğin, Muharrem ayında Aşura Matem Merasimleri, Hz. Hüseyin ve Kerbelâ şehitlerini anmak için ciddi bir hüzün ve matem biçiminde yaşanır. Bu merasimler, Sünni dünyada daha farklı şekilde anılır veya hiç uygulanmaz.

7. Şii Coğrafyası ve Nüfusu

Günümüzde Şii nüfusunun en fazla olduğu ülke İran’dır ve İran, İslam Cumhuriyeti statüsüyle Şiiliği resmi mezhep olarak benimsemiştir. Ayrıca Irak, Azerbaycan, Bahreyn ve Lübnan gibi ülkelerde de önemli oranda Şii nüfusu bulunur. Körfez ülkeleri başta olmak üzere, Pakistan ve Hindistan’da da Şii toplulukları mevcuttur. Dünya Müslüman nüfusunun yaklaşık %10 ila %15’inin Şii olduğu tahmin edilmektedir.

8. Kültürel ve Dini Uygulamalar

  1. Aşura Törenleri (Muharrem Matemleri): Hz. Hüseyin’in Kerbelâ’da şehit edilişini anmak için Muharrem ayında düzenlenir. Bu törenlerde mersiyeler okunur, sine vurma (matem olarak göğse vurmak) gibi ritüeller yerine getirilir.
  2. Erbain Yürüyüşü: Kerbelâ şehitlerinin kırkıncı günü gerçekleşen büyük ziyaret ve anma yürüyüşü, milyonlarca insanın katıldığı önemli dini etkinliklerdendir.
  3. Hz. Ali ve Hz. Fatıma’nın Anma Geceleri: Önemli dini günler, Şii toplumlarında cami ve türbelerde anma programları ile idrak edilir.
  4. Mescit ve Türbe Ziyaretleri: Necef’te Hz. Ali’nin kabri, Kerbelâ’da Hz. Hüseyin’in kabri ve İran’daki Meşhed şehri İmam Rıza’nın türbesi Şiilerce kutsal kabul edilen önemli ziyaretgâhlardır.

9. Özet Tablo

Konu Şii Mezhebindeki Önem Açıklama
İmamet Temel inanç esaslarından biri Peygamber sonrası liderliğin Hz. Ali ve soyuna ait olması gerektiği inancı
Temel Gruplar İmâmiye (On İki İmam), İsmâilîlik, Zeydîlik Farklı imam sayısı ve silsile takipleri
Kutsal Şehirler Necef, Kerbelâ, Meşhed İmam kabirleri ve anma törenleri
En Önemli Olay Kerbelâ (680) Hz. Hüseyin ve beraberindekilerin şehit edilmesi, Muharrem matem törenlerinin kaynağı
İnanç Uygulamaları Aşura, Erbain, matem törenleri Kerbelâ anma etkinlikleri ve Ehl-i Beyt sevgisini pekiştiren ritüeller
**Nüfus Yoğunluk