Sıcaklık ve nemin yüksek olduğu alanlarda görülür. Kimyasal ayrışmanın fazla olmasından dolayı toprağın oluşumu kısa sürede gerçekleşir. Yağışın fazla olması, mineraller ve humusun toprağın alt kısımlarına taşınmasına neden olur. Bu topraklar büyük ölçüde sahip olmasına rağmen aşırı kuraklık ve canlıların humusu tüketmesi nedeniyle organik madde bakımından fakirdir. Yukarıda özellikleri verilen toprak çeşidi haritada kaç numara ile gösterilmiştir?
A) I
B) II
C) III
D) IV
E) V
Laterit topraklar, sıcak ve nemli iklimlerde oluşur; kimyasal ayrışma fazladır, yağışla yıkanma güçlüdür ve bu yüzden demir ile alüminyumca zengin, organik maddece fakir topraklardır. Bu özellikler özellikle Ekvatoral kuşakta görülür.
Çözüm
Soruda sıcaklık ve nemin yüksek olması
Kimyasal ayrışmanın fazla olması
Yıkanmanın güçlü olması
Organik madde bakımından fakir olması
ifadeleri, laterit toprak özellikleridir.
Haritadaki numaralara bakınca:
I: Avustralya iç kesimleri
II: Asya’nın kuzeyi
III: Kuzey Amerika
IV: Güney Amerika’nın ekvatoral kuşağı
V: Afrika’nın güneyi
Laterit topraklar ekvatoral bölgede görüldüğü için Güney Amerika’da gösterilen IV numara doğrudur.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ Cevap: D) IV
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Kısa not: Bu topraklar amazon ve Kongo havzası gibi sıcak-nemli alanlarda yaygındır.
İstersen bu sorudaki diğer toprak türlerini de harita üzerinde tek tek açıklayabilirim.
Sıcaklık ve Nemin Yüksek Olduğu Alanlarda Görülen Toprak Çeşidi
Çözüm Adımları:
Adım 1 — Soruyu Anlama
Soru, sıcaklık ve nemin yüksek olduğu bölgelerde oluşan toprak tipini sormaktadır. Bu tür bölgelerde kimyasal ayrışma hızlıdır ve toprağın oluşumu hızlı gerçekleşir. Ayrıca yağış fazladır ve humus fazlasıyla alt katmanlara taşınır.
Adım 2 — Toprak Türünü Belirleme
Sıcaklık ve nemin yüksek olduğu alanlarda genellikle laterit toprakları görülür. Bu toprakların özellikleri:
Kimyasal ayrışmanın çok fazla olması
Toprağın hızlı oluşumu
Yağışın fazla olması sebebiyle minerallerin alt tabakalara taşınması
Organik madde bakımından fakir olmaları (humusun aşırı yıkanması ve canlıların tüketmesi nedeniyle)
Bu tanım laterit topraklarına uyuyor.
Adım 3 — Harita Üzerinde Konumlama
Haritada, sıcaklık ve nemin yüksek olduğu yerler genellikle Ekvatoral kuşakta yer alır. Bu bölgeler haritada genellikle Afrika’nın orta kısmı, Güneydoğu Asya civarı ve Güney Amerika’nın kuzey kısmıdır.
Haritadaki numaralar:
I: Avustralya
II: Kuzeydoğu Asya
III: Kuzey Amerika
IV: Güney Amerika’nın güneybatısı
V: Orta Afrika / Ekvator bölgesi
Sıcaklık ve nemin yüksek olduğu alanlarda laterit topraklarının olduğu yer, haritada 5 numara ile gösterilen Orta Afrika bölgesidir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━ CEVAP: E) V
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Temel Kavramlar:
Laterit Toprakları: Ekvatoral bölgelerde, sıcaklık ve nemin yüksek olduğu alanlarda oluşur. Kimyasal ayrışma yoğundur.
Kimyasal Ayrışma: Toprağın minerallerinin çözünebilirliğinin artmasıyla meydana gelen ayrışma türü.
Humus: Topraktaki organik madde, canlıların tüketimi ve aşırı yıkama nedeniyle fakir olabilir.
Not: Laterit toprakları özellikle Ekvatoral kuşaktaki tropikal yağmur ormanlarında yaygındır.