Açık hava basıncının 70 cm-Hg olduğu bir ortamda, cıva sütunu yardımıyla içerisinde bir miktar gaz hapsedilmiş bir ucu kapalı cam boru Şekil-I ve Şekil-II deki konumlardayken cıva ve gaz dengededir.
Buna göre, h yüksekliği kaç cm dir?
(Sıcaklık sabittir.)
Kapalı Uçlu Manometrelerde Gaz Basıncı ve Boyle-Mariotte Yasası
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Sabit sıcaklıktaki kapalı bir sistemde gazın basıncı ile hacmi ters orantılıdır (Boyle-Mariotte Yasası: P_1 \cdot V_1 = P_2 \cdot V_2). Açık hava basıncının P_0 olduğu bir ortamda; açık ucu yukarı bakan düşey boruda hapsolan gaz basıncı P = P_0 + h_{\text{cıva}}, açık ucu aşağı bakan boruda ise P = P_0 - h_{\text{cıva}} bağıntısıyla bulunur.
ÇÖZÜM ADIMLARI
Adım 1 — Şekil-I’deki Gaz Basıncını ve Hacmini Belirleme
Düşey konumda ağzı yukarı açık olan boruda gaz; hem açık hava basıncını (P_0 = 70\text{ cm-Hg}) hem de 10\text{ cm} yüksekliğindeki cıva sütununun ağırlığını dengeler. Borunun kesit alanı A alındığında:
Adım 2 — Şekil-II’deki Gaz Basıncını ve Hacmini Belirleme
Boru ters çevrilip açık ucu aşağı baktığında, gaz basıncı ile 10\text{ cm}'lik cıva sütununun basıncı alttan etki eden açık hava basıncı ile dengelenir (P_2 + h_{\text{cıva}} = P_0). Gaz sütununun yüksekliği görselde 40\text{ cm} olarak verilmiştir:
Adım 3 — Boyle-Mariotte Yasasını Uygulayarak h Değerini Bulma
Sıcaklık ve gaz miktarı sabit olduğundan durum denklemi kurulur:
CEVAP: 30\text{ cm} (h = 30\text{ cm})
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Boru ters çevrildiğinde cıva ağırlığı gazı sıkıştırmak yerine aşağı doğru çekerek gazı genleştirmeye çalışır. Bu nedenle ters konumda gaz basıncı her zaman açık hava basıncından cıva yüksekliği kadar eksik (P_0 - h_{\text{cıva}}) olur.
