Soruda ne soruluyor?
Bu soru “Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözün yazımı yanlıştır?” şeklinde sorulmuş. Altı çizili kelimeleri dikkatlice inceleyerek yazım hatası olan ifade belirlenmelidir.
Seçeneklerin Analizi:
A) Migren atağının ön belirtileri birçok insanda genellikle yanıp sönen veya titreşen ışıklarla başlıyor.
– “Birçok” kelimesi yazım olarak doğru. Bitişik yazılır çünkü Türkçede bu kelime ayrı yazılmaz. Doğru yazım.
B) Güneş sistemindeki uyduların buzla kaplı yüzeylerinin altında okyanuslar olduğu tahmin ediliyor.
– “Sistemindeki” kelimesi yazım olarak doğru. İlgeç (ek) doğru biçimde eklenmiş. Doğru yazım.
C) Bu dönem aynı zamanda teleskobun yoğun kullanıldığı bir zaman dilimi olduğu için dönemin birçok bilgini gibi Kepler de mercekler konusuna ilgi gösterdi.
– “Teleskobun” kelimesi yazım olarak doğru. Eklerin bağlanma şekli kurallara uygundur. Doğru yazım.
D) Jaguar kelimesi Amerikan yerlilerinin dilinde avını bir sıçramada yakalayan anlamındaki “jaguara” sözcüğünden gelir.
– “Yerlilerinin” kelimesi yazım olarak doğru. Tamlama doğru kullanılmıştır. Doğru yazım.
E) Iğdır, en yüksek dağımız olan Ağrı Dağı’mızın en net görüldüğü ilimizdir.
– Burada “Ağrı Dağı’mızın” yazımı hatalıdır. Doğru yazım şekli şudur: “Ağrı Dağımız’ın”. Ekler yazılırken anlam ve kullanım açısından doğru bir biçimde bağlanmalıdır.
Doğru Cevap: E Şıkkı
Altı çizili ifadenin yazım hatası içerdiği seçenektir.
Yanıtın Özeti:
| Seçenek | Altı Çizili Kelime | Yazım Durumu | Sonuç |
|---|---|---|---|
| A | birçok | Doğru yazılmış. | Doğru |
| B | sistemindeki | Doğru yazılmış. | Doğru |
| C | teleskobun | Doğru yazılmış. | Doğru |
| D | yerlilerinin | Doğru yazılmış. | Doğru |
| E | Ağrı Dağı’mızın | Yazım hatası mevcut. Doğrusu: Ağrı Dağımız’ın | Yanlış |
@$Yasin_Dahan
4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözün yazımı yanlıştır?
Cevap: Bu soruda, her bir seçenekte altı çizili sözcüğün doğru yazılıp yazılmadığı incelenir. Verilen cümleleri ayrıntılı biçimde incelediğimizde, A şıkkındaki “birçok” sözcüğünün “bir çok” şeklinde ayrı yazılması Türk Dil Kurumu (TDK) yazım kurallarına aykırıdır. Doğrusu “birçok” biçiminde bitişik yazılmasıdır. Diğer şıklardaki “teleskobun”, “yerlilerinin”, “Ağrı Dağı’mızın” ve “sistemindeki” ifadeleri yazım kurallarına uygundur. Dolayısıyla yanlış yazılmış sözcük A seçeneğinde yer alır.
İçindekiler
-
-
- A) “Birçok” Sözcüğü
- B) “Sistemindeki” Sözcüğü
- C) “Teleskobun” Sözcüğü
- D) “Yerlilerinin” Sözcüğü
- E) “Ağrı Dağı’mızın” İfadesi
- Yazım Kurallarında Sık Karıştırılan Noktalar
- Örnekler ve Açıklamalar
- Tablo: Şıkların Yazım Açısından Özeti
- Sonuç ve Özet
1. “Birçok” Sözcüğü ve Yazım Kuralı
Türkçede özellikle sayıyla ve nicelikle ilgili kullanılan bazı sözcükler bitişik yazılır. “Birçok” bu sözcüklerden biridir ve “çok sayıda, pek çok” anlamına gelir. TDK’nin belirttiği kurala göre “bir” ile “çok” sözcükleri bitişik yazıldığında, Türkçede “pek çok” veya “bir hayli” anlamı kazanır. Eğer yanlışlıkla “bir çok” şeklinde ayrı yazılırsa, anlatım hatası ya da yazım yanlışı ortaya çıkar.
- Doğru Örnek: “Bu işi birçok kişi beraber yaptı.”
- Yanlış Örnek: “Bu işi bir çok kişi beraber yaptı.” (Yanlış)
Dolayısıyla “birçok” kelimesinin ayrı yazılması yazım yanlışıdır ve TDK sözlüğü ya da Yazım Kılavuzu’na göz attığımızda bu kuralın açıkça belirtildiğini görürüz.
2. Seçeneklerin Yazım Kuralları Açısından Değerlendirilmesi
Soruda bize beş cümle sunulmuş ve her bir cümlede altı çizili bir sözcük veya ifade bulunuyor. Bu sözcüklerin doğru yazımını ve TDK’ye uygunluğunu tek tek inceleyelim.
2.1 A) “Birçok” Sözcüğü
- Cümle: “Migren atağının ön belirtileri bir çok insanda genellikle yanıp sönen veya titreşen ışıklarla başlıyor.”
- Yanlış Nokta: “bir çok”ın ayrı yazılması.
- Doğrusu: “birçok” şeklinde bitişik yazılmalıdır.
Bu nedenle A seçeneğindeki ifade yazım yanlışı içerir.
2.2 B) “Sistemindeki” Sözcüğü
- Cümle: “Güneş sistemindeki uyduların buzla kaplı yüzeylerinin altında okyanuslar olduğu tahmin ediliyor.”
- “sistem” ve “-indeki” ekinin kaynaştırma harfiyle (n) bitişik yazılması doğrudur.
- TDK’ye göre bu tür yapılar (örneğin “şehrindeki”, “evindeki”, “sistemindeki”) kaynaştırma harfi (n) ile birleşerek bitişik yazılır. Ortada bir yazım sorunu yoktur.
2.3 C) “Teleskobun” Sözcüğü
- Cümle: “Bu dönem aynı zamanda teleskobun yoğun kullanıldığı bir zaman dilimi olduğu için …”
- “teleskop” köküne “-un” eki gelince okunuş ve yazılış bakımından herhangi bir yanlışlık oluşmaz. “teleskop + un” → “teleskobun”.
- TDK’ye göre yabancı kökenli sözcüklerde de eklerin yazımı Türkçe kurallara uyacak biçimde yapılır. “Teleskop” sözcüğü “b, c, d, g” harfleriyle bittiğinde ses uyumu çerçevesinde “p-b, k-ğ” veya gerekli ünsüz yumuşaması gerçekleşir. Burada “p” yerine “b” olarak yazılması “teleskobun” şeklindedir ve doğrudur.
2.4 D) “Yerlilerinin” Sözcüğü
- Cümle: “Jaguar kelimesi Amerikan yerlilerinin dilinde avını bir sıçramada yakalayan anlamındaki ‘jaguara’ sözcüğünden gelir.”
- “yerli” sözcüğüne “-leri” (çoğul) + “-nin” (iyelik eki) ekleri getirilmiştir. “yerli + leri + nin” → “yerlilerinin”. Yazımda bir hata yoktur.
- Eklerin hepsi doğru sıra ve biçimde eklenmiş, birleştirirken ses düşmesi ya da harf değişimi gerekmiyor. Dolayısıyla yazım TDK kurallarına uygundur.
2.5 E) “Ağrı Dağı’mızın” İfadesi
- Cümle: “Iğdır, en yüksek dağımız olan Ağrı Dağı’mızın en net göründüğü ilimizdir.”
- Burada “Ağrı Dağı” özel isimdir. Özel isimlere gelen ekler apostrof (’) ile ayrılır. Ardından gelen “mız” (1. çoğul iyelik eki) ve son olarak “-ın” (ilgi eki/genitif) ekinin bitişmesiyle yazılır: “Ağrı Dağı + ’ + mız + ın” → “Ağrı Dağı’mızın.”
- Çok kelimeden oluşan özel isimlere ek geldiğinde, ek apostrofla ayrılır (örneğin “Fatih Sultan Mehmet Köprüsü’nün”, “Marmara Denizi’nin”). “Ağrı Dağı” da bir özel isim olduğu için ekler apostrofla ayrılmalıdır. Bu kullanım da doğrudur ve yazım hatası içermez.
3. Yazım Kurallarında Sık Karıştırılan Noktalar
- Birçok / Bir çok
- Birçok: Miktar ifade eden, “çok sayıda” anlamındadır ve bitişik yazılır.
- Bir çok: Yanlış kullanımdır; TDK yazım kurallarına aykırıdır.
- Özel İsim + Ek
- Özel isimlere gelen çekim ekleri (iyelik, çoğul, hâl ekleri vb.) apostrof ile ayrılır.
- Örnek: “Mustafa Kemal Atatürk’ün,” “Ağrı Dağı’mız,” “Van Gölü’nün” vb.
- Bitişik Yazılan Kelimeler
- “herhangi”, “birçok”, “başka türlü”, “hiçbir” gibi ifade kalıpları bitişik yazılır.
- Ünsüz Yumuşaması
- Yabancı kökenli kelimelerde de ünsüz yumuşaması geçerli olabilir: teleskop → teleskobun, katalog → kataloğun vb.
- Kaynaştırma Harfleri
- “n, s, y, ş” harfleri Türkçede kaynaştırma harfleridir. Örneğin “sistem + in + de + ki” → “sistemindeki”, “kapı + ı + n + da” → “kapında” vb.
4. Örnekler ve Açıklamalar
-
Örnek 1 (doğru): “Bu yıl birçok yeni kitap okumayı planlıyorum.”
-
Burada “bir” ve “çok” birlikte kullanılarak “pek çok” anlamı veren bitişik yazılı “birçok” sözcüğü doğrudur.
-
Örnek 2 (yanlış): “Dün marketten bir çok malzeme aldım.”
-
“bir çok” şeklinde yazmak yaygın bir hatadır, doğrusu “birçok” olmalıdır.
-
Örnek 3 (özel isim + ek): “Bugün Ankara’nın tarihi mekânlarını gezeceğiz.”
-
“Ankara” özel isim, sonra gelen ek (“-nın”) apostrofla ayrılarak yazılır: “Ankara’nın”.
-
Örnek 4 (yumuşama): “Mikroskobun merceği hasar görmüş.”
-
“mikroskop + un” → “mikroskobun” (p → b dönüşümü).
-
Örnek 5 (kaynaştırma harfi): “Okulun bahçesindeki ağaçlar çiçek açtı.”
-
“bahçe + si + n + de + ki” → “bahçesindeki.”
5. Tablo: Şıkların Yazım Açısından Özeti
| Şık | Altı Çizili Sözcük/İfade | Yazım Doğruluğu | Açıklama |
|---|---|---|---|
| A | bir çok | Yanlış (Doğrusu: “birçok”) | “bir” + “çok” “pek çok” anlamında bitişik yazılır. |
| B | sistemindeki | Doğru | “sistem + in + de + ki” kaynaştırma harfiyle birleşmesi kuralına uygundur. |
| C | teleskobun | Doğru | “teleskop + un” → “teleskobun”; p-b yumuşaması kuralına uygundur. |
| D | yerlilerinin | Doğru | “yerli + leri + nin” birleşiminde harf eksiltmesi veya yanlış kullanım yoktur. |
| E | Ağrı Dağı’mızın | Doğru | Özel isimden sonra gelen ek apostrofla ayrılır: “Ağrı Dağı” + ’ + “mızın” → “Ağrı Dağı’mızın.” |
6. Sonuç ve Özet
- A şıkkında “bir çok” biçiminde yazılan sözcük, TDK’nin “birçok” sözcüğüne ilişkin yazım kuralına aykırıdır ve yanlış kabul edilir.
- Diğer şıklardaki sözcükler ve çekim eklerinin yazımı, TDK’nin belirlediği kurallara uygundur.
- Dolayısıyla “A” şıkkında altı çizili sözün yazımı yanlıştır ve sorunun doğru yanıtı A’dır.
Özellikle “birçok” gibi günlük kullanımda sık geçen sözcüklerin yazımına dikkat etmek gerekir. Zira “bir çok” şeklindeki yanlış kullanım yazım kuralları içinde en yaygın hatalardan biridir. Diğer seçeneklerdeki “teleskobun”, “yerlilerinin” ya da özel isim tamlamaları örnek gösterilebilecek şekilde doğru yazılmıştır.