ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — A şıkkı analizi
Cümle I: “Her gün yaklaşık 80 ton irili ufaklı taş, Dünya’ya düşer.”
- Özne: “Her gün yaklaşık 80 ton irili ufaklı taş” (esas isim: taş; önünde ölçü ve nitelik belirten sözcükler)
- Açıklama: “irili ufaklı” sözcük grubu taş sözcüğünü niteleyen sıfat görevindedir; bu yapı bir sıfat tamlaması işlevi görür.
→ A şıkkı doğru.
Adım 2 — B şıkkı analizi
Cümle II: “Bunların çok büyük bölümü, yüksek hızlarla atmosfere girdiğinden yanarak buharlaşır.”
- Özne: “Bunların çok büyük bölümü”
- Açıklama: “bunların” tamlayan eki (-ın) taşıyor; "bölümü"nda sahiplik eki var. Bu bir belirtili isim tamlaması örneğidir.
→ B şıkkı doğru.
Adım 3 — C şıkkı analizi
Cümle III: “Bu sırada ortaya çıkan etkileyici ışık parlamasının ismi yıldız kaymasıdır.”
- Yüklem: “yıldız kaymasıdır” (isim cümlesi yüklemi)
- Açıklama: “yıldız kayması” bir ad tamlaması/isim birleşimi olup burada tamlayan açık, tamlanan -sı şeklinde bir yapı göstermez; genel dil bilgisi okullarında bu tür bileşik adlar belirtisiz isim tamlaması kapsamında değerlendirilir.
→ C şıkkı doğru.
Adım 4 — D şıkkı analizi
Cümle IV: “Yeryüzüne ulaşabilen taşların büyük bölümü, okyanuslara düşer.”
- Özne: “Yeryüzüne ulaşabilen taşların büyük bölümü”
- Açıklama: Birden fazla unsurun (sıfat-fiil grubu + tamlama “taşların büyük bölümü”) bir arada olduğu yapıya zincirleme isim tamlaması denir.
→ D şıkkı doğru.
Adım 5 — Şık Karşılaştırması
A. I. cümlenin öznesi, sıfat tamlamasıdır. — DOĞRU (irili ufaklı = sıfat görevi)
B. II. cümlenin öznesi, belirtili isim tamlamasıdır. — DOĞRU (bunların + bölümü)
C. III. cümlenin yüklemi, belirtisiz isim tamlamasıdır. — DOĞRU (yıldız kayması bileşik isim)
D. IV. cümlenin öznesi, zincirleme isim tamlamasıdır. — DOĞRU (birden çok öğe içeren tamlama)
E. V. cümlenin yüklemi, sıfat tamlamasıdır. — YANLIŞ (V. cümlenin yüklemi “asteroitlerden kopmuş parçalardır”: bu bir isim tamlaması veya isimleştirilmiş yapı olup sıfat tamlaması değildir)
Adım 6 — Son Doğrulama
V. cümlenin yüklemi, niteleyici bir fiilimsinin (kopmuş) nitelediği parçalar isminden oluşan bir isim tamlaması/isim grubu olup sıfat tamlaması tanımıyla uyuşmaz; bu yüzden E yanlıştır.
CEVAP: E. V. cümlenin yüklemi, sıfat tamlamasıdır. (YANLIŞ)
Başka sorun varsa yazabilirsin! 