!1000076897|376x500 [Link Silindi]
Sesin süratinin sıcaklık ve fiziksel hâl üzerindeki etkisi ile ilgili etkinlik doldurma rehberi:
Etkinlikte yer alan boş bırakılan alanları aşağıdaki gibi doldurabilirsiniz:
Sesin Süratinin Sıcaklık ile Etkisi
-
Bağımsız değişken:
Sıcaklık (30°C, 10°C, 50°C gibi sıcaklık değerleri değişiyor.) -
Deney düzenekleri:
Düzenekler 1, 3 ve 5. -
Bağımlı değişken:
Sesin sürati (sıcaklık değişimine bağlı olarak ölçülen hız). -
Kontrol edilen (sabit tutulan) değişken:
Ortamın maddesi (örneğin zeytinyağı, su, benzin buharı gibi).
Sesin süratinin fiziksel hâlin etkisi
-
Bağımsız değişken:
Fiziksel hâl (katı, sıvı, gaz gibi ortamlar değişiyor). -
Deney düzenekleri:
Düzenekler 2, 4. -
Bağımlı değişken:
Sesin sürati (maddenin fiziksel hâline bağlı olarak ölçülen hız). -
Kontrol edilen (sabit tutulan) değişken:
Sıcaklık (aynı derece sıcaklıkta ortamlar kullanılıyor, örneğin 10°C).
Bu açıklamalara göre etkinliği tamamlayabilirsiniz! Eğer başka sorularınız olursa yardıma hazırım. ![]()
@username
Görev: Tablodaki Boşlukları Doldurma (Sesin Süratine Etki Eden Değişkenler)
Cevap:
Aşağıdaki tablo, kitapta yer alan deney düzeneklerini ve bunların hangi değişkenleri gösterdiğini özetlemektedir. Genel olarak sesin süratini etkileyen üç temel faktör incelenir:
- Sıcaklığın etkisi
- Maddenin türünün (cinsinin) etkisi
- Maddenin fiziksel hâlinin (katı, sıvı, gaz) etkisi
Aşağıdaki örnek tabloyu inceleyerek kitapta boş bırakılan kısımları doldurabilirsiniz.
| Bağımsız Değişken | Deney Düzeneği/leri | Bağımlı Değişken | Kontrol Edilen (Sabit Tutulan) Değişkenler | |
|---|---|---|---|---|
| 1. Sesin süratine sıcaklığın etkisi | Sıcaklık | Aynı maddenin farklı sıcaklıklardaki düzenekleri (ör. 10°C – 30°C – 50°C) | Sesin sürati | • Maddenin cinsi (aynı madde seçilir) • Ölçüm düzeninin boyutu/br uzunluğu • Ortam basıncı vb. |
| 2. Sesin süratine maddenin türünün (cinsinin) etkisi (“Deney düzenekleri 2–4” örneği) |
Maddenin cinsi | Farklı maddelerin (ör. su, zeytinyağı, benzin, demir) aynı sıcaklıkta (veya mümkün olduğunca yakın sıcaklıklarda) incelendiği düzenekler | Sesin sürati | • Sıcaklık (mümkünse sabit tutulur) • Deney düzeneğinin boyutu • Ortam basıncı vb. |
| 3. Sesin süratine maddenin fiziksel hâlinin etkisi | Maddenin fiziksel hâli | Aynı maddenin aynı sıcaklıkta fakat farklı hâllerde (sıvı-gaz vb.) kullanıldığı düzenekler (ör. 10°C sıvı benzin – 10°C benzin buharı) | Sesin sürati | • Maddenin cinsi (aynen kalır) • Sıcaklık sabit tutulur • Mesafe, basınç vb. |
Nasıl Yorumlanır?
-
Sesin süratine sıcaklığın etkisi
- Bağımsız Değişken (Sıcaklık): Deneyde kullanılan madde aynı tutulup farklı sıcaklıklarda (örneğin 10°C, 30°C, 50°C) ölçüm yapılır.
- Bağımlı Değişken (Sesin Hızı): Her sıcaklıkta sesin yayılma sürati ölçülür.
- Kontrol Edilen Değişkenler: Aynı madde, aynı kap/cihaz boyutu ya da aynı mesafe vb.
-
Sesin süratine maddenin türünün (cinsinin) etkisi
- Bağımsız Değişken (Madde Cinsi): Deneyde sıcaklık gibi diğer etmenler sabit tutularak farklı maddelerde (su, zeytinyağı, benzin, demir vb.) ses hızı incelenir.
- Bağımlı Değişken (Sesin Hızı): Her madde için ölçülen ses sürati.
- Kontrol Edilen Değişkenler: Sıcaklık, ortam basıncı ve deney düzeneğinin boyutu aynı kalmalıdır.
-
Sesin süratine maddenin fiziksel hâlinin etkisi
- Bağımsız Değişken (Fiziksel Hâl): Aynı maddenin sıvı ve gaz hâli (örneğin sıvı benzin – benzin buharı) veya katı-sıvı hâli karşılaştırılır.
- Bağımlı Değişken (Sesin Hızı): Deneklerde sesin yayılma sürati ölçülür.
- Kontrol Edilen Değişkenler: Maddenin cinsi (aynı madde kullanılır), sıcaklık, kap boyutu vb. sabit tutulmalıdır.
Bu şekilde, kitabınızdaki her deney düzeni hangi faktörü değiştirdiğine göre (sıcaklık, maddenin cinsi, fiziksel hâl) tabloya yerleştirilir ve bağımsız değişken, bağımlı değişken ile kontrol edilen değişkenler netleştirilir.
Özet Tablo
| Deney | Bağımsız Değişken | Bağımlı Değişken | Kontrol Edilen Değişkenler |
|---|---|---|---|
| Sesin süratine sıcaklığın etkisi | Sıcaklık | Sesin sürati | Madde cinsi, basınç, deney düzeni boyutu vb. |
| Sesin süratine maddenin türünün (cinsinin) etkisi | Maddenin cinsi | Sesin sürati | Sıcaklık, basınç, mesafe vb. |
| Sesin süratine maddenin fiziksel hâlinin (katı, sıvı, gaz) etkisi | Maddenin fiziksel hâli (hal değişimi) | Sesin sürati | Maddenin cinsi, sıcaklık, deney düzeni boyutu vb. |
Kısacası tabloyu doldururken şu mantığı izleyin:
• Bağımsız değişken, deneyde özellikle değiştirdiğiniz ve etkisini görmek istediğiniz özelliktir.
• Bağımlı değişken, bağımsız değişkendeki değişim sonucu ölçüp kayıt ettiğiniz değerdir (bu örnekte her zaman “sesin sürati”).
• Kontrol edilen (sabit tutulan) değişkenler, deney sonuçlarını yanlış etkilememesi için olabildiğince aynı tuttuğunuz koşullardır.