ecer
Horeket
7
verir
Tepk
yopar
Seluum Bosolti
BeslenlrCogole
Boyur
Toprak
Salncak
laş
Gul
3 Tobloda uygun olenler oretleyeli
Sinek
Ruzgôrgulb
Arabo
Kedi
Canlı ve Cansız Varlıkların Özellikleri
KULLANILAN FORMÜL / KURAL:
Fen Bilimleri müfredatına göre tüm canlı varlıklar ortak yaşamsal özelliklere sahiptir:
\text{Canlılık Özellikleri} = \{\text{Büyüme}, \text{Beslenme}, \text{Çoğalma}, \text{Solunum}, \text{Boşaltım}, \text{Tepki Verme}, \text{Hareket Etme}\}
Cansız varlıklar ise bu biyolojik süreçlerin hiçbirini kendiliğinden gerçekleştiremez.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Canlı Varlıkların Belirlenmesi ve Özellikleri
- Kedi (Hayvan): Canlıdır. Büyür, beslenir, ürer (çoğalır), solunum yapar, boşaltım yapar, uyarılara tepki verir ve aktif olarak hareket eder. (Tüm sütunlar işaretlenir:
) - Sinek (Hayvan): Canlıdır. Büyür, beslenir, çoğalır, solunum yapar, boşaltım yapar, tepki verir ve hareket eder. (Tüm sütunlar işaretlenir: )
- Gül (Bitki): Canlıdır. Büyür, kendi besinini üretir (beslenir), tohumla çoğalır, solunum yapar, yapraklarıyla terleyerek boşaltım yapar, ışığa yönelerek tepki verir ve durum değiştirme (yönelme) hareketi yapar. (Tüm sütunlar işaretlenir: )
Adım 2 — Cansız Varlıkların Değerlendirilmesi
- Araba, Rüzgârgülü, Salıncak, Taş, Toprak: Bu varlıkların hiçbiri canlı değildir; büyümez, beslenmez, çoğalmaz, solunum ve boşaltım yapmaz.
- Önemli Ayrım (Hareket): Araba motor gücüyle, salıncak itme kuvvetiyle, rüzgârgülü ise rüzgâr etkisiyle yer/durum değiştirir. Ancak bu durum biyolojik bir canlılık faaliyeti değildir, dışarıdan bir etkiyle gerçekleşir. Bu nedenle canlılık özelliği tablosunda işaretlenmezler.
Tablonun Doğru Doldurulmuş Hâli
| Varlıklar | Büyür | Beslenir | Çoğalır | Solunum Yapar | Boşaltım Yapar | Tepki Verir | Hareket Eder |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Kedi | |
|
|
|
|
|
|
| Araba | ✗ | ✗ | ✗ | ✗ | ✗ | ✗ | ✗ |
| Rüzgârgülü | ✗ | ✗ | ✗ | ✗ | ✗ | ✗ | ✗ |
| Sinek | |
|
|
|
|
|
|
| Gül | |
|
|
|
|
|
|
| Salıncak | ✗ | ✗ | ✗ | ✗ | ✗ | ✗ | ✗ |
| Taş | ✗ | ✗ | ✗ | ✗ | ✗ | ✗ | ✗ |
| Toprak | ✗ | ✗ | ✗ | ✗ | ✗ | ✗ | ✗ |
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP:
Tabloda yer alan Kedi, Sinek ve Gül canlı varlıklar olduğu için 7 özelliğin tamamına işaret () konulmalıdır. Araba, Rüzgârgülü, Salıncak, Taş ve Toprak cansız varlıklar olduğundan hiçbir kutucuk işaretlenmemelidir.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
- Bitkilerde Hareket: Bitkiler hayvanlar gibi yer değiştiremez; ancak güneşe yönelme (ayçiçeği gibi) veya kökleriyle suya uzanma şeklinde pasif hareket ederler.
SIK YAPILAN HATALAR:
Hatalı Yaklaşım: Arabanın, salıncağın veya rüzgârgülünün hareketini canlıların “hareket etme” özelliğiyle aynı sayıp işaretlemek.- Doğru Yaklaşım: Canlılar kendi enerjileriyle ve iradeleriyle/biyolojik olarak hareket eder; cansızlar ise rüzgâr, insan kuvveti veya yakıt gibi dış etkilerle hareket ettirilir.
Bitkilerin boşaltım ve solunumu nasıl yaptığı ile ilgili kısa bir pekiştirme yapmak ister misin?