Şekillerin Çevre Uzunluğunu Bulalım
[KURAL / KULLANILAN FORMÜL:]
Bir şeklin çevre uzunluğu, tüm kenarlarının uzunluklarının toplamına eşittir.
Bir karenin tüm kenarları eşit uzunluktadır.
Bir dikdörtgenin karşılıklı kenarları eşit uzunluktadır.
Sol Şeklin Çevre Uzunluğu
[ÇÖZÜM ADIMLARI:]
Adım 1 — Şekli Analiz Edelim
Sol taraftaki şekil, iki adet kare ve bir adet üçgenden oluşmaktadır.
Şeklin sol kenarında 7 cm yazıyor. Bu, karenin bir kenar uzunluğudur. Yani, sol üstteki ve sağ üstteki karelerin tüm kenarları 7 cm’dir.
En sağdaki üçgenin iki kenarı verilmiş: 8 cm ve 9 cm.
Şeklin alt kenarında 9 cm yazıyor. Bu, üçgenin alt kenarıdır.
Adım 2 — Her bir karenin kenar uzunluklarını belirleyelim
Şeklin en solundaki dikey kenar 7 cm olduğu için, bu karenin bir kenarı 7 cm’dir.
Dolayısıyla, her iki karenin de tüm kenarları 7 cm uzunluğundadır.
Adım 3 — Şeklin tüm dış kenarlarını belirleyip toplayalım
Şeklin çevresi, dışarıdan görünen tüm kenarların toplamıdır.
- En sol dikey kenar: 7 cm
- Üst yatay kenarlar (iki karenin üst kenarı): 7 cm + 7 cm = 14 cm
- Sağ üst eğik kenar (üçgenin): 8 cm
- Sağ alt yatay kenar (üçgenin): 9 cm
- Alt yatay kenar (iki karenin alt kenarı): 7 cm + 7 cm = 14 cm
(Not: Ortadaki dikey kenar ve kare ile üçgenin birleştiği dikey kenar iç kenarlardır, çevreye dahil edilmezler.)
Şimdi bu kenarları toplayalım:
7 \text{ cm} + 14 \text{ cm} + 8 \text{ cm} + 9 \text{ cm} + 14 \text{ cm} = 52 \text{ cm}
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
[CEVAP:] Sol şeklin Çevre Uzunluğu = 52 cm
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Sağ Şeklin Çevre Uzunluğu
[ÇÖZÜM ADIMLARI:]
Adım 1 — Şekli Analiz Edelim
Sağdaki şekil, iç içe geçmiş karelerden oluşmaktadır.
En büyük karenin üst kenarı 15 cm. Demek ki en büyük karenin bir kenarı 15 cm’dir.
Ortadaki karenin üst kenarı 10 cm. Demek ki ortadaki karenin bir kenarı 10 cm’dir.
En küçük karenin üst kenarı 6 cm. Demek ki en küçük karenin bir kenarı 6 cm’dir.
Adım 2 — Her bir karenin kenar uzunluklarını belirleyelim
- Büyük kare: Kenar uzunluğu 15 cm
- Orta kare: Kenar uzunluğu 10 cm
- Küçük kare: Kenar uzunluğu 6 cm
Adım 3 — Şeklin tüm dış kenarlarını belirleyip toplayalım
Şeklin çevresi, dışarıdan görünen tüm kenarların toplamıdır.
- En üst yatay kenar: 15 cm
- En sağ dikey kenar: 15 cm (Büyük karenin sağ kenarı)
- Alt yatay kenar: 15 cm (Büyük karenin alt kenarı)
- En sol dikey kenar: 15 cm (Büyük karenin sol kenarı)
Ancak bu basit bir kare değil, üzerine ve içine farklı kareler eklenmiş. Kenarları tek tek sayalım:
- En dıştaki büyük karenin üst kenarı: 15 cm
- Sağ üst köşedeki, 10 cm’lik karenin sağındaki çıkıntı: 15 \text{ cm} - (10 \text{ cm} + 6 \text{ cm}) = 15 \text{ cm} - 16 \text{ cm} → Bu durumda 10 cm ve 6 cm’lik karelerin üst kenarları büyük karenin 15 cm’lik üst kenarının içinde kalmaktadır.
Sadece dışarıdan görünen kenarları bulmalıyız.
Şekle dikkatlice baktığımızda, tüm dış kenarları toplarken iç kenarları hesaba katmamalıyız.
- En üstteki yatay kenar: 15 cm
- En sağdaki dikey kenar: 15 cm (Bu, büyük karenin sağ kenarıdır.)
- En alttaki yatay kenar: 15 cm (Bu, büyük karenin alt kenarıdır.)
- En soldaki dikey kenar: 15 cm (Bu, büyük karenin sol kenarıdır.)
Bu basit bir kare olsaydı çevresi 4 \times 15 = 60 \text{ cm} olurdu. Ancak içerideki kareler nedeniyle ek dış kenarlar oluşuyor.
Şimdi tüm dış kenarları dikkatlice toplayalım:
- En üst yatay kenar: 15 cm
- En sağ dikey kenar (tamamı): 15 cm
- En alt yatay kenar (tamamı): 15 cm
- En sol dikey kenar (tamamı): 15 cm
Bu kenarlar, en dıştaki dikdörtgenin çevresidir. Bu dış çevreye ek olarak, iç kısımlarda oluşan ve dışarıdan görünen ek kenarlar da vardır.
Şekli bir bütün olarak düşünelim:
- Üst kenar: 15 cm
- Sağ kenar:
- Büyük karenin sağ kenarının 15 cm’lik kısmı
- İçerideki küçük karelerin oluşturduğu çıkıntılar var.
- Büyük karenin sağ üst köşesinde, 10 cm’lik karenin sağ üst köşesi ile birleşen 15 cm’lik dikey kenarın kalan kısmı: 15 \text{ cm} - 10 \text{ cm} = 5 \text{ cm}
- 10 cm’lik karenin sağ dikey kenarı: 10 cm
- 6 cm’lik karenin sağ dikey kenarının alttan kalan kısmı: 6 cm
- Alt kenar: 15 cm
- Sol kenar: 15 cm
Bu şekilde karışıklık olmaması için, tüm yatay ve dikey dış kenarları ayrı ayrı toplayalım.
Yatay Dış Kenarlar:
- En üst: 15 cm
- 10 cm’lik karenin üst kenarının görünen kısmı: 10 cm
- 6 cm’lik karenin üst kenarının görünen kısmı: 6 cm
- En alt: 15 cm
- 10 cm’lik karenin alt kenarının görünen kısmı: 10 cm
- 6 cm’lik karenin alt kenarının görünen kısmı: 6 cm
Toplam yatay kenar: 15 + 10 + 6 + 15 + 10 + 6 = 62 \text{ cm}
Dikey Dış Kenarlar:
- En sol: 15 cm
- En sağ: 15 cm
- 10 cm’lik karenin sol dikey kenarının görünen kısmı: 10 cm
- 10 cm’lik karenin sağ dikey kenarının görünen kısmı: 10 cm
- 6 cm’lik karenin sol dikey kenarının görünen kısmı: 6 cm
- 6 cm’lik karenin sağ dikey kenarının görünen kısmı: 6 cm
Toplam dikey kenar: 15 + 15 + 10 + 10 + 6 + 6 = 62 \text{ cm}
Bu toplama yöntemi, şeklin dış çevresini doğru bir şekilde hesaplar.
Toplam Çevre Uzunluğu: 62 \text{ cm} + 62 \text{ cm} = 124 \text{ cm}
Ancak şekil daha basit bir şekilde de çözülebilir:
Şeklin dış kenarlarını takip ederek gidelim:
- En üstteki yatay kenar: 15 cm
- Sağdaki dikey kenarlar: En büyük karenin sağ üst köşesinden başlayıp, 10 cm’lik karenin sağ üst köşesi, 6 cm’lik karenin sağ üst köşesi, 6 cm’lik karenin sağ alt köşesi, 10 cm’lik karenin sağ alt köşesi ve en büyük karenin sağ alt köşesi boyunca ilerleyeceğiz.
- Büyük karenin sağ dikey kenarının üst boşluğu: 15 \text{ cm} - (10 \text{ cm} + 6 \text{ cm}) = 15 \text{ cm} - 16 \text{ cm} Bu değer negatif olduğu için şeklin üst kenarları 15 cm’den daha geniş olamaz.
- Demek ki büyük karenin üst kenarı 15 cm iken, 10 cm ve 6 cm’lik kareler iç kısımda kalıyor.
Yeniden en dıştan başlayarak adım adım toplayalım:
- Üst kenar: 15 cm
- Sağ dikey kenar: 15 cm (Büyük karenin sağ kenarı)
- Alt kenar: 15 cm
- Sol dikey kenar: 15 cm (Büyük karenin sol kenarı)
Bu dış hat, bir kenarı 15 cm olan bir kare oluşturuyor. Bu karenin çevresi 4 \times 15 \text{ cm} = 60 \text{ cm}'dir.
Şimdi içerideki çıkıntıları eklemeliyiz.
- En sağ üst köşede 10 cm’lik karenin alt kenarı: 10 cm
- Bu 10 cm’lik karenin sol dikey kenarı: 10 cm
- Ortadaki 6 cm’lik karenin alt kenarı: 6 cm
- Bu 6 cm’lik karenin sol dikey kenarı: 6 cm
Bu şekilde toplarsak:
En büyük çevreden başlayalım:
- En üst dış kenar: 15 cm
- Sağ dış kenar: 15 cm
- En alt dış kenar: 15 cm
- Sol dış kenar: 15 cm
Bu 4 \times 15 = 60 \text{ cm} eder.
Şimdi bu dış hat içine giren ve tekrar dışarı çıkan kenarlara bakalım.
- Büyük karenin içinden çıkan 10 cm’lik karenin sol dikey kenarı: 10 cm (Dışarıda kalıyor)
- Büyük karenin içinden çıkan 10 cm’lik karenin alt yatay kenarı: 10 cm (Dışarıda kalıyor)
- 10 cm’lik karenin içinden çıkan 6 cm’lik karenin sol dikey kenarı: 6 cm (Dışarıda kalıyor)
- 10 cm’lik karenin içinden çıkan 6 cm’lik karenin alt yatay kenarı: 6 cm (Dışarıda kalıyor)
O halde: 60 \text{ cm} (dış kare) + 10 \text{ cm} + 10 \text{ cm} + 6 \text{ cm} + 6 \text{ cm} = 92 \text{ cm}
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
[CEVAP:] Sağ şeklin Çevre Uzunluğu = 92 cm
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
[TEMEL KAVRAMLAR:]
1. Çevre Uzunluğu
- [Tanım:] Bir geometrik şeklin dış kenarlarının toplam uzunluğudur.
- [Bu problemde:] Şekillerin çevresini bulmak için tüm dış kenarlarını topladık.
2. Kare
- [Tanım:] Dört kenarı da birbirine eşit ve tüm açıları 90 derece olan düzgün dörtgendir.
- [Bu problemde:] Kenar uzunluklarını belirlemek için şekillerdeki kare özelliklerini kullandık.
[SIK YAPILAN HATALAR:]
İç Kenarları Çevreye Dahil Etmek
- [Yanlış:] Şeklin içinde kalan ve diğer şekillerle birleşen kenarları da toplamak.
- [Doğru:] Sadece dışarıdan görünen ve şeklin sınırlarını oluşturan kenarları toplamak.
- [Neden yanlış:] Çevre tanımı sadece dış sınırlardan oluştuğu için iç kenarlar çevreye dahil edilmez.
Tüm Kenarları Eşit Varsaymak
- [Yanlış:] Birden fazla karenin birleştiği bir şekilde tüm dış kenarları eşit varsaymak.
- [Doğru:] Her kenar uzunluğunu dikkatlice okumak ve şeklin birleşik yapısını göz önünde bulundurarak toplama yapmak.
- [Neden yanlış:] Şekiller birleştiğinde bazı kenarlar gizli kalır veya yeni dış kenarlar oluşur.
Başka soruların olursa sormaktan çekinme! 