Şekildeki terazinin kefelerinde 1'er kilogramlık 3'er cisim vardır

Şekildeki terazinin kefelerinde 1’er kilogramlık 3’er cisim vardır. Kefeleri tutan ipler şekildeki gibi bir dinamometreye bağlanıyor.
Dinamometrenin ve kefelerin ağırlıkları ihmal edildiğine göre kefelerden birinden 1 kg alındığında, dinamometrenin okuduğu değerin değişmemesi için diğer kefeye kaç kg kütle eklenmelidir?
A) 1
B) 1,5
C) 2
D) 2,5
E) 3

Atwood Düzeneğinde Dinamometre ve İp Gerilmesi Analizi

:light_bulb: KULLANILAN FORMÜL / KURAL: İki ucuna kütleler bağlı sürtünmesiz bir makara sisteminde (Atwood makinesi) ipteki gerilme kuvveti T = \dfrac{2 \cdot m_1 \cdot m_2}{m_1 + m_2} \cdot g bağıntısı ile hesaplanır. Ağırlığı ihmal edilen bir dinamometre, doğrudan bağlı olduğu ipteki gerilme kuvvetini (T) ölçer.


:brain: ÇÖZÜM ADIMLARI

Adım 1 — Başlangıç Durumundaki Dinamometre Değerinin Bulunması
Başlangıçta her iki kefede de 3 adet 1\text{ kg}'lık kütle bulunduğundan sistem dengededir (m_1 = 3\text{ kg}, m_2 = 3\text{ kg}). İpteki gerilme kuvveti ve dolayısıyla dinamometrenin gösterdiği değer kefelerden birinin ağırlığına eşittir:

T_1 = m \cdot g = 3g

Adım 2 — İkinci Durumdaki Kütlelerin Belirlenmesi
Kefelerden birinden 1\text{ kg} alındığında bu kefenin yeni kütlesi m'_1 = 3 - 1 = 2\text{ kg} olur. Diğer kefeye x\text{ kg} kütle eklendiğinde o kefenin toplam kütlesi m'_2 = 3 + x olur.

Adım 3 — Gerilme Kuvvetinin Eşitlenmesi ve Eklenen Kütlenin Hesabı
Kütleler farklı olduğunda sistem ivmeli hareket yapar. Dinamometrenin okuduğu değerin değişmemesi için yeni ip gerilmesinin yine 3g olması gerekir:

T_2 = \frac{2 \cdot m'_1 \cdot m'_2}{m'_1 + m'_2} \cdot g = 3g

Değerleri yerine yazalım:

\frac{2 \cdot 2 \cdot (3 + x)}{2 + (3 + x)} = 3 \implies \frac{4(3 + x)}{5 + x} = 3

İçler dışlar çarpımı yapıldığında:

12 + 4x = 15 + 3x \implies x = 3\text{ kg}

:white_check_mark: CEVAP: E) 3 (x = 3\text{ kg})

:warning: SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Sistem serbest bırakıldığında kefeler ivmeleneceğinden, dinamometrenin gösterdiği değer kütlelerin doğrudan ağırlıkları toplamı değil, hareket denklemlerinden türetilen dinamik ip gerilmesidir (T = m(g \pm a)). Statik denge formülü ile dinamik durum formülünü birbirine karıştırmamak gerekir.