Şekildeki düzenekte katı cisim ve şişirilmiş esnek balon su içerisinde dengededir

Şekildeki düzenekte katı cisim ve şişirilmiş esnek balon su içerisinde dengededir. Katı cismi kabın tavanına bağlayan ipte oluşan gerilme kuvvetinin büyüklüğü T_{1}, balonu kabın tabanına bağlayan ipte oluşan gerilme kuvvetinin büyüklüğü T_{2} dir.
M musluğu açılarak kaba bir miktar gaz pompalanırsa T_{1} ve T_{2} nasıl değişir?

T_{1} T_{2}
A) Artar Artar
B) Artar Azalır
C) Azalır Artar
D) Değişmez Artar
E) Değişmez Azalır

Sıvı ve Gaz Basıncında Kaldırma Kuvveti ve İp Gerilmeleri

:light_bulb: KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Sıvıların basıncı aynen iletmesi ilkesi (Pascal Prensibi) gereğince, gaz basıncındaki artış sıvı içindeki her noktaya iletilir. Katı cisimlerin hacmi basınçla değişmezken esnek balonların hacmi üzerlerindeki toplam basınçla ters orantılıdır (P \cdot V = \text{sabit}). Cisimlere etki eden kaldırma kuvveti ise F_K = V_{\text{batan}} \cdot d_{\text{sıvı}} \cdot g bağıntısıyla bulunur.


:brain: ÇÖZÜM ADIMLARI

Adım 1 — Gaz Basıncı ve Sıvı İletimi:
M musluğundan kaba gaz pompalandığında kapalı kaptaki gazın molekül sayısı artar ve tavandaki gaz basıncı (P_{\text{gaz}}) yükselir. Sıvılar sıkıştırılamadığından bu basınç artışını kabın içerisindeki katı cisme ve esnek balona aynen iletir.

Adım 2 — Katı Cisim ve T_1 İp Gerilmesinin Analizi:
Katı cisimler basınç değişiminden etkilenmez, bu nedenle cismin hacmi (V_{\text{katı}}) sabit kalır. Cisme etki eden kaldırma kuvveti (F_{K1} = V_{\text{katı}} \cdot d_{\text{su}} \cdot g) ve cismin ağırlığı (G_1) değişmediğinden düşey denge denklemi bozulmaz:

T_1 + F_{K1} = G_1 \implies T_1 = G_1 - F_{K1} \quad \text{(Değişmez)}

Adım 3 — Esnek Balon ve T_2 İp Gerilmesinin Analizi:
Esnek balonun iç basıncı dış basınca eşittir (P_{\text{iç}} = P_{\text{dış}}). Üzerine etki eden sıvı basıncı arttığı için balon sıkışır ve hacmi küçülür (V_{\text{balon}} \downarrow). Balona etki eden kaldırma kuvveti (F_{K2} = V_{\text{balon}} \cdot d_{\text{su}} \cdot g) azalır. Balonun ağırlığı (G_{\text{balon}}) sabit kaldığından tabandaki ip gerilmesi:

F_{K2} = T_2 + G_{\text{balon}} \implies T_2 = F_{K2} - G_{\text{balon}} \quad \text{(Azalır)}

:white_check_mark: CEVAP: E) Değişmez — Azalır (T_1 \text{ değişmez}, T_2 \text{ azalır})

:warning: SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Sorularda “katı cisim” ifadesi hacmi değişmeyen (sıkışmayan) yapıyı, “esnek balon” ifadesi ise iç ve dış basıncı daima eşitlenen değişken hacimli yapıyı temsil eder. Bu tür sorularda katı cismin kaldırma kuvveti asla değişmezken, balonun hacmi dış basınçla ters orantılı olarak değişir.