Şekildeki düzenekte katı cisim, şişirilmiş esnek balon, sızdırmaz ve sürtünmesiz piston dengededir

Şekildeki düzenekte katı cisim, şişirilmiş esnek balon, sızdırmaz ve sürtünmesiz piston dengededir. Katı cismi ve balonun kabın tabanına bağlayan iplerde oluşan gerilme kuvvetlerinin büyüklükleri T_{1} ve T_{2}, kabın tabanına yapılan su basıncı P dir.
Pistonun üzerindeki X cismi alınırsa T_{1}, T_{2} ve P nasıl değişir?
(Kabın içerisindeki sıcaklık değişmiyor.)
T_{1} — T_{2} — P
A) Artar — Artar — Artar
B) Değişmez — Artar — Artar
C) Artar — Azalır — Azalır
D) Değişmez — Azalır — Azalır
E) Azalır — Azalır — Azalır

Sıvı ve Gaz Basıncı ile Kaldırma Kuvveti Dengesi

:light_bulb: KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Esnek balonlarda iç ve dış basınç dengesi (P_{\text{iç}} = P_{\text{dış}}), sıvıların kaldırma kuvveti (F_k = V_{\text{batan}} \cdot d_{\text{sıvı}} \cdot g) ve durgun sıvı basıncı (P = h \cdot d_{\text{sıvı}} \cdot g) bağıntıları kullanılır.


:brain: ÇÖZÜM ADIMLARI

Adım 1 — Gaz Basıncının Değişimi
Sürtünmesiz ve sızdırmaz piston üzerindeki X cismi alındığında, pistonun gaza uyguladığı toplam ağırlık azalır. Bu durumda gazın basıncı azalır:

P_{\text{gaz}} = P_0 + \frac{G_{\text{piston}} + G_X}{S} \xrightarrow{X \text{ alınırsa}} P_{\text{gaz}} \text{ azalır.}

Adım 2 — Esnek Balonun Hacmi ve T_2 İp Gerilmesi
Balona etki eden dış basınç P_{\text{balon}} = P_{\text{gaz}} + h' \cdot d_{\text{su}} \cdot g ifadesine bağlıdır. Gaz basıncı azaldığı için balona etki eden dış basınç azalır; esnek balon iç basıncını dış basınca eşitlemek için genleşir ve hacmi (V_{\text{balon}}) artar.
Balona etki eden kaldırma kuvveti F_{k2} = V_{\text{balon}} \cdot d_{\text{su}} \cdot g arttığından, T_2 = F_{k2} - G_{\text{balon}} eşitliğine göre T_2 ip gerilmesi artar.

Adım 3 — Su Seviyesi, Taban Su Basıncı (P) ve T_1 İp Gerilmesi

  • Balonun hacmi arttığı için kapta yükselen su miktarı artar ve su yüksekliği (h) yükselir. Kabın tabanına yapılan su basıncı P = h \cdot d_{\text{su}} \cdot g olduğundan P artar.
  • Şekilde görüldüğü üzere katı cisim su-gaz sınırındadır (kısmen batmıştır). Su seviyesi yükseldiğinde katı cismin suya batan hacmi (V_{\text{batan}}) artar.
  • Cisme uygulanan kaldırma kuvveti F_{k1} = V_{\text{batan}} \cdot d_{\text{su}} \cdot g artar. Katı cismin dengesinden T_1 = F_{k1} - G_{\text{katı}} bağıntısına göre T_1 ip gerilmesi artar.

:white_check_mark: CEVAP: A) Artar — Artar — Artar

:warning: SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Katı cismin tamamen batmadığına ve su hizasının cismin ortasından geçtiğine dikkat edilmelidir. Su seviyesi yükseldiğinde cismin batan hacmi arttığı için kaldırma kuvveti ve dolayısıyla tabana bağlı T_1 gerilme kuvveti de artar.