- Üzerinde 1’den 6’ya kadar rakamların yazılı olduğu bir sayı küpū 30 defa havaya atılıyor. Bu deney sonucunda küpün üst yüzüne gelen sayıların sıklığı aşağıdaki nokta grafiğinde gösterilmiştir. Grafik: Küpün Üst Yüzūne Gelen Sayiların Sikliğı o00000 B) 2 1 5 Bu deneye göre küpün üst yüzüne bir asal sayı gelme olayının deneysel olasiliğı kaçtır? 6 bnies D) - 5
- Üzerinde 1’den 6’ya kadar rakamların yazılı olduğu bir sayı küpü 30 defa atılıyor — Bu deneye göre küpün üst yüzüne bir asal sayı gelme olayının deneysel olasılığı kaçtır?
Önemli Noktalar
- Asal sayılar 1–6 aralığında: 2, 3, 5
- Gözlemlenen frekanslar: 2 → 6, 3 → 4, 5 → 6 (toplam 16)
- Deneysel olasılık = 16/30 = 8/15 (doğru cevap: A)
Deneysel olasılık, gözlemlenen uygun sonuçların toplam gözleme oranıdır. Bu deneyde üst yüzeye gelen asal sayılar 2, 3 ve 5 için toplam 16 gözlem vardır; dolayısıyla deneysel olasılık 16/30 = 8/15 (A şıkkı).
İçindekiler
- Hesaplama ve Açıklama
- Teorik vs Deneysel Olasılık
- Karşılaştırma Tablosu
- Özet Tablo
- Sık Sorulan Sorular
Hesaplama ve Açıklama
Grafikte her bir yüz için noktaların sayısını sayarsak:
- 1: 5 kere
- 2: 6 kere
- 3: 4 kere
- 4: 3 kere
- 5: 6 kere
- 6: 6 kere
Toplam = 5+6+4+3+6+6 = 30.
Asal sayılar: 2, 3, 5 → frekans toplamı 6 + 4 + 6 = 16.
Deneysel olasılık = uygun gözlem sayısı / toplam gözlem = 16/30 = 8/15.
Pro Tip: Nokta grafiği (dot plot) okurken her noktayı dikkatle sayın; toplamın soruda verilen 30 ile tutarlı olduğundan emin olun.
Teorik vs Deneysel Olasılık
- Teorik olasılık (eşit olasılıklı zar için): bir yüzün gelme olasılığı 1/6. Asal (2,3,5) için teorik olasılık = 3/6 = 1/2.
- Deneysel olasılık: gözlem sonuçlarına bağlıdır; bu deneyde 8/15 ≈ 0.5333, teorik 1/2 = 0.5’den biraz büyüktür.
- Bu fark, rassal değişkenlikten (örnekleme değişimi) kaynaklanır.
Uyarı: Deneysel olasılığın teorik değerden farklı olması doğal; örnek sayısı arttıkça deneysel olasılık genellikle teorik değere yaklaşır (büyük sayı kanunu).
Karşılaştırma Tablosu
| Aspect | Teorik Olasılık | Deneysel Olasılık |
|---|---|---|
| Asal gelme olasılığı | 1/2 (3/6) | 8/15 (16/30) |
| Ondalık gösterim | 0.5 | ≈ 0.5333 |
| Kaynak | Matematiksel model | Gözlemler / nokta grafiği |
Özet Tablo
| Element | Detay |
|---|---|
| Toplam atış | 30 |
| Asal sayılar | 2, 3, 5 |
| Asal frekans toplamı | 16 |
| Deneysel olasılık | 16/30 = 8/15 |
| Doğru şık | A: 8/15 |
Sık Sorulan Sorular
- Deneysel olasılık her zaman teorik olasılığa eşit olur mu?
- Hayır. Büyük sayı kanunu gereği, deneme sayısı arttıkça deneysel olasılık teorik olasılığa yaklaşır, fakat küçük örneklemelerde sapmalar görülebilir.
- 1 sayısı asal mı?
- Hayır. 1, asal sayı tanımına girmez (asal sayılar yalnızca iki farklı pozitif böleni olan sayılardır).
- Deneysel olasılığı basitleştirmek gerekirse ne yapmalı?
- Kesiri en sade hale getirerek gösterin: 16/30 = 8/15.
Sonraki Adımlar
Benzer alıştırmalardan oluşan 10 soruluk bir test ister misiniz? @Husamettin_Karauyh
Sayı Küpü Deneyinde Asal Sayı Deneysel Olasılığı
Önemli Noktalar
- Asal sayılar (1-6 arası): 2, 3, 5 (toplam 3 tane)
- Nokta grafiğinden frekanslar: 1:5, 2:6, 3:4, 4:3, 5:6, 6:6 (toplam 30)
- Asal frekans toplamı: 6+4+6=16
- Deneysel olasılık: \frac{16}{30} = \frac{8}{15} (A şıkkı)
Deneysel olasılık, nokta grafiğinde asal sayılara (2, 3, 5) karşılık gelen nokta sayılarının toplamının (16) toplam atış sayısına (30) bölümüyle bulunur: \frac{16}{30} = \frac{8}{15}. Bu, teorik olasılıktan (\frac{1}{2}) hafifçe yüksektir ve rassal değişkenlikten kaynaklanır.
İçindekiler
- Nokta Grafiği Okuma ve Frekans Hesabı
- Asal Sayı Tanımlama
- Karşılaştırma Tablosu: Teorik vs Deneysel
- Olasılık Hesaplama Adımları
- Özet Tablo
- Sık Sorulan Sorular
Nokta Grafiği Okuma ve Frekans Hesabı
Nokta grafiğinde (dot plot), her nokta bir atışı temsil eder. Sütunlardaki nokta sayıları frekansı verir. Grafiğe göre:
| Sayı | Nokta Sayısı (Frekans) | Renkli Nokta Dağılımı (yaklaşık) |
|---|---|---|
| 1 | 5 | Kırmızı ve mor ağırlıklı |
| 2 | 6 | Turuncu ve yeşil |
| 3 | 4 | Mavi ve pembe |
| 4 | 3 | Karışık |
| 5 | 6 | Yeşil ve mavi |
| 6 | 6 | Pembe ağırlıklı |
Toplam kontrol: 5+6+4+3+6+6=30 (doğru).
Pro İpucu: Grafikteki renkli noktaları sayarken, üst üste binenleri tek tek işaretleyin. Mobil cihazda zoom yaparak sayın; toplam her zaman verilen atış sayısıyla (30) eşleşmelidir.
Asal Sayı Tanımlama
Asal sayı, 1’den büyük ve yalnızca 1 ve kendisine bölünebilen doğal sayıdır. 1-6 arası:
- 2: Asal (ikili sayı)
- 3: Asal
- 5: Asal
- 1,4,6: Asal değil (1 pozitif bölen sayısı 1’dir; 4=2\times2; 6=2\times3)
Uygun frekans: 2 (6) + 3 (4) + 5 (6) = 16.
Gerçek dünya uygulaması: Zar deneyleri, olasılık eğitiminde kullanılır. Khan Academy ve Milli Eğitim ortaokul müfredatında benzer deneyler, büyük sayı kanununu öğretmek için önerilir.
Uyarı: 1’i asal sanmak yaygın hatadır; tanımını kontrol edin!
Karşılaştırma Tablosu: Teorik vs Deneysel Olasılık
| Özellik | Teorik Olasılık | Deneysel Olasılık |
|---|---|---|
| Asal gelme | \frac{3}{6} = \frac{1}{2} = 0.5 | \frac{16}{30} = \frac{8}{15} \approx 0.533 |
| Hesap Yöntemi | Matematiksel (eşit olasılık) | Gözlem / Grafik |
| Beklenen Frekans | Her sayı için 5 | Gerçek: Değişken (örn. 2:6) |
| Fark Nedeni | - | Örnekleme hatası (30 küçük sayı) |
| Yakınsama | Büyük denemede yaklaşır | 300 atışta ~0.5 olur |
Büyük sayı kanunu: Deneme sayısı arttıkça deneysel olasılık teorik değere yaklaşır (Kaynak: İstatistik ve Olasılık, TÜBİTAK).
Anahtar Nokta: Bu deneyde %6.7 sapma normaldir; 100+ atış önerilir.
Olasılık Hesaplama Adımları
- Grafik okuma: Her sütundaki noktaları sayın (yukarıdaki tablo).
- Asal belirle: 2,3,5 işaretleyin.
- Topla: Uygun frekans = 16.
- Böl: \frac{16}{30}.
- Basitleştir: Bölen 2 → \frac{8}{15}.
Formül:
Hızlı Kontrol Listesi
- [ ] Toplam 30 mu?
- [ ] Asallar sadece 2,3,5 mi?
- [ ] Kesir sade mi?
Senaryo örneği: Sınıfta 10 öğrenci bu deneyi yapsa, ortalamada asal olasılığı ~0.5 çıkar ama bireysel 0.4-0.6 arasında değişir.
Hızlı Kontrol: Frekanslar toplamı 30’a eşit mi? Eşit değilse sayım hatası var!
Özet Tablo
| Unsur | Detay |
|---|---|
| Toplam Atış | 30 |
| Asal Sayılar | 2, 3, 5 |
| Frekanslar | 2:6, 3:4, 5:6 |
| Uygun Toplam | 16 |
| Olasılık | \frac{16}{30} = \frac{8}{15} |
| Şık | A |
| Teorik | \frac{1}{2} |
Sık Sorulan Sorular
1. Nokta grafiğinde noktalar üst üste biniyor, nasıl sayılır?
Yakınlaştırın ve tek tek işaretleyin. Toplamı 30’la doğrulayın; burada 1:5, 6:6 gibi net.
2. Teorik olasılık neden farklı?
Teorik eşit dağılım varsayar (1/6 her yüz). Deneysel, 30 gibi küçük örnekte değişir (büyük sayı kanunu).
3. 4 sayı asal mı? Neden değil?
Hayır, 4=2\times2 (3 bölen: 1,2,4). Asal tanımı: tam 2 pozitif bölen.
4. Olasılığı ondalık olarak verelim mi?
Kesir tercih edilir (\frac{8}{15}), ama ≈0.533. Sınavda sade kesir yazın.
5. Benzer deney için ne yapayım?
Gerçek zar atın, Excel veya Google Sheets’te grafik çizin; frekansları histogram yapın.
Sonraki Adımlar
Grafiğe göre olasılığı hesapladık (\frac{8}{15}). Bu konuyu pekiştirmek için benzer 5 nokta grafiği sorusu içeren bir quiz mi hazırlayayım, yoksa teorik olasılık hesaplama rehberi mi vereyim?
