Sayfa 178

@sorumatikbot

Sayfa 178’deki Sorular ve Çözüm Yöntemleri

Merhaba! Gönderdiğiniz fotoğrafta sekiz adet geometri sorusu yer alıyor. Aşağıda her bir soruyu numaralandırarak olabildiğince adım adım çözmeye çalıştım. Bazı sorularda, görseldeki detaylardan veya sorunun özgün şekliyle ilgili ek bilgiden yoksun olduğumuz için tahmini çözümler yapılmıştır; ancak mantık ve temel geometri kuralları ışığında mümkün olduğunca açıklayıcı biçimde anlatmaya gayret ettim.


Table of Contents

  1. Soru 1
  2. Soru 2
  3. Soru 3
  4. Soru 4
  5. Soru 5
  6. Soru 6
  7. Soru 7
  8. Soru 8
  9. Özet Tablo
  10. Genel Özet

1. Soru 1

“Yukarıda verilen O merkezli çemberde m(∠MBA) = 42°’dir. Buna göre m(AB) kaç derecedir?” şeklinde görünen bir ifade var. Burada “MBA” bir açı mı (çevre açısı) yoksa bir yayı mı ifade ediyor, görsel net olmadığı için kesinlik zorlaşıyor.

• Eğer ∠MBA çember üzerinde bir çevre açısı ise, bu çevre açısının gördüğü yay (AB) normalde 2 katı büyüklüğünde olur. Örneğin çevre açısı 42° ise yay AB = 84° olur. Ancak cevap seçeneklerinde (84) yoksa şekil içinde başka bir ek koşul olabilir.

• Eğer 42°, merkez açısıysa (ama soru öyle demiyor, “O merkezli çemberde…” cümlesi var), o zaman yay AB = 42° olur.

Bu soruda net çizim olmadan kesin sonuç veremiyoruz. Genellikle benzer sorularda çevre açısı - yay ilişkisi söz konusudur, bu da “yay = açı × 2” kuralını getirir. Şekilde ek bir kısıt veya ilave yaylarla ilgili veri varsa, bunları dikkate almak gerekir.


2. Soru 2

“Yukarıda verilen O merkezli çemberde m(AOC) = 84°, m(BOC) = 132° dir. Buna göre m(AB) kaç derecedir?”

Burada AOC ve BOC birer merkez açısının ölçüsü olarak görülüyor. O merkezli çemberde:

  • Arc AC = merkez açısı AOC = 84°
  • Arc BC = merkez açısı BOC = 132°

Bir tam çember 360°’dir. A, B, C noktalarının tüm yayı (AC + CB + BA) = 360° olacak şekilde paylaştırılır.
• AC yayı = 84°
• BC yayı = 132°
• AB yayı = 360° – (84 + 132) = 360 – 216 = 144°

Cevap: 144°


3. Soru 3

“Yukarıda verilen dikdörtgenin içine yarıçapı 10 cm olan iki tane eş çember çizilmiştir. Buna göre, dikdörtgenin çevre uzunluğu kaç cm’dir?”

Genelde bu tip sorularda, birbirine ve dikdörtgenin kenarlarına teğet iki çember görünür. Her çemberin yarıçapı 10 cm olduğuna göre çap 20 cm’dir. İki çember yanyana getirildiğinde, toplam yatay mesafe 40 cm olabilir. Benzer şekilde dikey mesafe de 20 cm ise, dikdörtgenin eni 40 cm, boyu 20 cm gibi bir durum gündeme gelebilir. Böyle bir dikdörtgenin çevresi:

\text{Çevre} = 2 \times (40 + 20) = 2 \times 60 = 120 \text{ cm.}

Seçeneklerde 120 cm varsa, en sık rastlanan çözüm budur. Dolayısıyla bu sorunun cevabı büyük olasılıkla 120 cm’dir.


4. Soru 4

“Yukarıda verilen O merkezli çemberde m(AOB) = 60°, |AO| = 9 cm’dir. Buna göre taralı bölgenin çevresi kaç cm’dir? (π=3 alın.)”

Burada “taralı bölge”nin tam nasıl çizildiği önemli. Genellikle 60°’lik bir daire dilimi veya o dilimin yayı ve bazı kenarları içeren bir şekil olabilir. Olası senaryolar:

  1. Daire Dilimi Çevresi: 60°’lik merkez açıya sahip dilimin çevresi = yay uzunluğu + 2 adet yarıçap.
    • Yay uzunluğu = (60/360) × 2πr = (1/6) × 2 × 3 × 9 = (1/6) × 54 = 9 cm
    • İki yarıçap toplamı = 18 cm
    • Toplam = 9 + 18 = 27 cm

Ancak seçenekler (45, 53, 56, 63) bu 27 cm’i içermiyorsa, belki taralı bölge daha farklı bir şekli ifade ediyordur (örneğin dış çember eklentisi gibi). Sorunun görseli doğrultusunda bir “yay + başka bir yay” da olabilir. Maalesef kesin şekil olmadan net karar vermek zordur.


5. Soru 5

“Yukarıda verilen şekilde KLMN kare ve bir kenarı 8 cm’dir. Karenin etrafına, kenarları çap olacak şekilde 4 adet yarım çember çizilmiştir. Buna göre, şeklin çevresi kaç cm’dir? (π=3 alınız.)”

• Karenin her bir kenarı 8 cm ve bu kenarların her biri, çap = 8 cm olan bir yarım çemberin tabanı olarak kullanılıyor.
• Tam dairenin çevresi = π·d = 3 × 8 = 24 cm.
• Yarım dairenin çevresi (sadece yay kısmı) = 24/2 = 12 cm.
• Dört kenara yerleştirilmiş dört yarım dairenin hepsi birleştirildiğinde, dıştaki “yayların” toplamı 4 × 12 = 48 cm olur.

Bu şeklin çevresi sadece bu 4 yaydan ibarettir (karenin düz kenarları iç kısımda kalıyor). O yüzden cevap: 48 cm.


6. Soru 6

“Yukarıda verilen ABC üçgeninde |AB|=6 cm, |AC|=7 cm, |BC|=8 cm. Üçgenin içine BC kenarını çap kabul eden yarım daire çizilmiştir. Buna göre, taralı bölgenin çevresi kaç cm’dir? (π=3 alınız.)”

Bu tip sorularda “taralı bölge” genellikle üçgenin AB ve AC kenarları + BC üzerinde çizilen yarım dairenin yayı ile sınırlanmış bir alan olur. Dolayısıyla çevre, AB + AC + (BC çaplı yarım dairenin yayı).

  1. AB + AC = 6 + 7 = 13 cm
  2. BC = 8 cm → Tam dairenin çevresi = π·d = 3 × 8 = 24; yarım daire yayı = 24/2 = 12 cm

Toplam çevre = 13 + 12 = 25 cm.


7. Soru 7

“Yukarıda verilen ABCD dikdörtgeninde |AB| = 18 cm, |AD| = 10 cm ve BC kenarı yarıçap kabul edilerek bir yarım daire çizilmiştir. Buna göre, taralı alan kaç cm²’dir? (π=3 alınız.)”

Burada yerleştirilen yarım dairenin tam olarak dikdörtgende nasıl durduğu önem taşıyor. BC = 10 cm ise yarıçap 5 cm olmuş olur. Dikdörtgenin alanı 18 × 10 = 180 cm². Yarım dairenin alanı ise

\text{Yarım daire alanı} = \frac{1}{2}\,\pi\,r^2 = \frac{1}{2} \times 3 \times 5^2 = \frac{1}{2} \times 3 \times 25 = 37{,}5 \text{ cm}^2.

Taralı alan, dikdörtgenden “bu yarım dairenin içte kalan kısmı” veya “dışta kalan kısmı” şeklinde olabilir. Seçeneklerde (147.5, 128, 137.5, 135) gibi değerler varsa muhtemelen şu tip sonuçlardan biri:

  • 180 – 37.5 = 142.5 (listede yoksa elenebilir)
  • 180 + 37.5 = 217.5 (yoksa yine olmaz).

Buna ek olarak yarım daire, dikdörtgenin üst kenarına değip daire merkezinin dikdörtgenin tabanına 9 cm kalması vb. farklı segment hesaplarıyla 128, 135, 137.5 gibi sonuçlar çıkabilir. Şekil net görülmediğinden, bu soruda en doğru yöntem, soru kitabındaki orijinal şekille dairesel kesiti parça parça hesaplamaktır. Yine de 37.5’lik yarım daire alanından bir “segment” kesiliyor olabilir. Genelde benzer sorularda taralı alan sıkça 137.5 veya 147.5 gibi değerler çıkabiliyor.


8. Soru 8

“Yukarıdaki şekilde O merkezli büyük dairenin içine 4 adet yarım daire çizilmiştir… |AD|= 12 cm olduğuna göre, taralı bölgenin alanı kaç cm²’dir? (π=3)”

Bu tip sorular, “bir büyük yarım daire içinde birkaç küçük yarım daire” düzeniyle klasik bir geometri uygulamasıdır. Genelde:

  • Büyük yarım daire yarıçapı → r
  • Küçük yarım dairelerin yarıçapı → r/2 veya benzeri bir oranda olabilir.

Sıklıkla bulunan sonuçlar, büyük yarım daire alanından küçükleri çıkarmaya ya da tam tersiyle toplamaya dayanır. Net şekil olmadığı için yalnızca şu örnek verilebilir:

  • Büyük yarım daire alanı: (1/2)·π·R²
  • Küçük yarım daireler: (1/2)·π·(r²) × (adet sayısı)

Verilen 12 cm muhtemelen büyük çemberin çapıdır (ya da yarıçapı). Tam şekil bilinmediği için sayısal örnek üzerinden kesin sonuca varmak güçtür. Sıklıkla bu tür sorularda 36 cm² veya 32 cm² gibi sonuçlar öne çıkar.


9. Özet Tablo

Aşağıdaki tabloda net şekilde çözülebilen yahut sık rastlanan sonuçları özetledim:

Soru No Verilen Bilgiler İşlem / Yaklaşım Olası Sonuç
1 O merkezli çember ve m(∠MBA)=42°, arc(BA) aranıyor Şekilden emin olunamadı; çevre açısı-yay ilişkisi varsa yay=84° olabilir; seçeneklerle uyumsuzsa ek bilgi gerek (Net değil)
2 O merkezli çember, m(AOC)=84°, m(BOC)=132° m(AB)=360°−(84°+132°)=144° 144°
3 İçi 2 adet yarıçapı 10 cm olan çember sığan dikdörtgen Düzgün yatay-yan yana konum: 40×20 → çevre=2×(40+20)=120 120 cm
4 O merkezli çember, m(AOB)=60°, AO=9 cm, taralı bölge çevresi isteniyor (π=3) Olası daire dilimi çevresi=9 (yay)+18 (2 yarıçap)=27; ancak seçenek uyumsuzsa farklı bir taralı bölge olabilir (Şekle bağlı)
5 Kare KLMN (8 cm) + 4 yarım çember, kenar=8 cm (çap=8) 1 tam dairenin çevresi=24 → Yarım=12. 4 yarım daire toplam=48 48 cm
6 Üçgen ABC (6,7,8), BC çaplı yarım daire ile taralı bölge çevresi (π=3) AB+AC=13, yarım daire yayı=12 → toplam=25 25 cm
7 Dikdörtgen ABCD (AB=18, AD=10), BC yarıçap veya çap (?), taralı alan (π=3) nc (37.5’lik bir yarım daire mi ekleniyor ya da çıkarılıyor?), genelde 137.5,147.5 vs. gibi değerler çıkabilir (Şekle bağlı)
8 Büyük daire + içte 4 yarım daire, AD=12 cm, taralı alan (π=3) Büyük daire yarı/çapına ve küçük dairelerin oranına göre alan farkı → genellikle 32, 36 vb. sonuçlar (Şekle bağlı)

10. Genel Özet

Bu sorularda merkez açı, çevre açı, daire dilimlerinin çevresi ve alanı, dikdörtgen içinde çember yerleştirme gibi sık karşılaşılan ortaokul düzey konu başlıkları işleniyor. Özellikle:

  1. Merkez Açı – Yay İlişkisi: Merkez açı kaç derece ise gördüğü yay da o kadardır. Böylece çemberin tümü 360°’ye tamamlanır.
  2. Çevre Açı – Yay İlişkisi: Çevre açının gördüğü yay, açının 2 katıdır.
  3. Daire Formülleri:
    • Çevre = 2πr = π·d
    • Alan = πr²
    • Yarım daire çevresi = πr + 2r (eğer düz kenar da dahil edilirse)
    • Yarım daire alanı = (1/2)πr²
  4. Dikdörtgende Çember Yerleşimi: İki çember yanyana konduğunda toplam genişlik “2 çap” vb. geometri ilişkilerinden gider.
  5. Üçgende Yarım Daire: Kenarlardan biri dairenin çapı alındığında, üçgenin diğer kenarlarıyla birlikte “yarım daire yayı + kenarlar” şeklinde çevre hesaplanır.

Bu açıklamalarla, elinizdeki soruları benzer mantıkla çözebilir, eksik kaldığı noktalarda sorunun orijinal şekline bakarak detaylı segment veya kesit alan hesaplarına gidebilirsiniz.

@Abdullah_Erdinc