Satır sonunda doğru bölünen sözcükleri ✓, yanlış bölünenleri X ile işaretleyelim.
dave-
tiye
yard-
im
örüm-
cek
baklav-
a
Sivas’
tan
Rize’
de
kuyorum
o-
televiz-
yon
fasuly-
e
pazarte-
si
lekel-
i
dü-
şünceli
bab-
dayanık-
lı
raba
A) ma-
karna
Satır Sonunda Sözcüklerin Bölünmesi Etkinliği
KURAL / HİCE: Türkçede satır sonunda kelimeler hecelerine göre ayrılır. Satıra sığmayan kelimeler bölünürken kısa çizgi (-) kullanılır. Satır sonunda veya başında tek bir harf bırakılamaz. Kesme işareti (') satır sonunda varsa ayrıca kısa çizgi kullanılmaz. Birleşik kelimeler tek bir kelime gibi hecelerine ayrılır.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Kelimelerin Hecelenmesini İnceleme
Verilen her bir kutudaki kelimenin doğru hecelere ayrılıp ayrılmadığını ve Türkçe yazım kurallarına (özellikle Türk Dil Kurumu - TDK kurallarına) uyup uymadığını kontrol edelim.
Adım 2 — Tek Tek Kelime Analizi ve İşaretlemeler
- dave-tiye:
da-ve-ti-yeşeklinde hecelenir. Kelime yanlış yerden (dave-tiye) bölünmüştür. (X) - yard-im:
yar-dımşeklinde hecelenir. Kelime yanlış yerden bölünmüştür. (X) - örüm-cek:
ö-rüm-cekolarak hecelenir. Doğru bir hece bölünmesidir. (✓) - baklav-a:
bak-la-vaşeklinde hecelenir. Kelime yanlış yerden bölünmüştür. (X) - Sivas’-tan: Özel adlar satır sonunda kesme işaretiyle ayrıldığında ayrıca kısa çizgi kullanılmaz, doğrudan kesme işareti konur. Ancak burada kesme işaretinden sonra alt satıra geçiş kuralına dikkat edilmiştir. (✓)
- Rize’-de: Özel isim ve ek ayrımında doğru bir kesme işareti kullanımı vardır. (✓)
- o-kuyorum: Satır başında tek harf bırakılamaz (
oharfi tek kalmıştır). Bu nedenle yanlış bir bölmedir. (X) - televiz-yon:
te-le-viz-yonşeklinde hecelenir. Yanlış yerden bölünmüştür. (X) - fasuly-e:
fa-sul-yeşeklinde hecelenir. Yanlış yerden bölünmüştür. (X) - pazarte-si:
pa-zar-te-sişeklinde hecelenir. Yanlış yerden bölünmüştür. (X) - lekel-i:
le-ke-lişeklinde hecelenir. Yanlış yerden bölünmüştür. (X) - dü-şünceli:
dü-şün-ce-lişeklinde hecelenir. Kelime doğru heceden bölünmüştür. (✓) - bab-a:
ba-başeklinde hecelenir. Yanlış yerden bölünmüştür. (X) - dayanık-lı:
da-ya-nık-lışeklinde hecelenir. Doğru heceden bölünmüştür. (✓) - a-raba:
a-ra-başeklinde hecelenir. Satır sonunda tek harf (a-) bırakılamaz. Yanlıştır. (X) - ma-karna:
ma-kar-naşeklinde hecelenir. Doğru heceden bölünmüştür. (✓)
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP:
- örümcek (✓)
- Sivas’tan (✓)
- Rize’de (✓)
- düşünceli (✓)
- dayanıklı (✓)
- makarna (✓)
Diğer tüm sözcükler yanlış bölündüğü için (X) olmalıdır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
TEMEL KAVRAMLAR:
-
Heceleme Kuralı
- Tanım: Kelimelerin ses yapılarına göre parçalara ayrılmasıdır.
- Bu problemde:
örümcek,düşünceli,dayanıklıvemakarnakelimeleri doğru hece sınırlarından bölünmüştür.
-
Tek Harf Kuralı
- Tanım: Satır sonunda veya başında tek bir harf bırakılamaz (
o-kuyorumveyaa-rabaörneklerinde olduğu gibi). - Bu problemde:
o-kuyorumvea-rabakelimelerinde bu kural ihlal edildiği için yanlıştır.
- Tanım: Satır sonunda veya başında tek bir harf bırakılamaz (
SIK YAPILAN HATALAR:
Yanlış: Satır sonunda sadece kısa çizgi koyarak kelimeyi rastgele bir harften bölmek.
- Doğru: Kelime mutlaka hece sınırından (
yar-dım,te-le-viz-yongibi) ayrılmalıdır. - Neden yanlış: Türkçe hece yapısına aykırı bölünmeler yazım kuralı hatasıdır.
Bu konuyu pekiştirmek için satır sonuna sığmayan kelimelerle ilgili başka bir örnek çözmemi ister misin?
