- Aşağıdaki bulmacayı çözünüz.
- Kromozomlar üzerinde bulunan ve özellikleri taşıyan yapılardır.
- X ve Y harfleri ile gösterilen kromozomlardır.
- Saç rengi, saç şekli, kan grubu, göz rengi gibi özellikleri taşıyan kromozomlardır.
- Genetiğin babası olarak bilinen bilim insanıdır.
- İlk kuşakta etkisini gösteren gendir.
- Kalıtımın temellerinin atılmasını sağlayan çalışmaların yapıldığı bitkidir.
- Canlının dış görünüşünün oluşmasını sağlayan genlerinin tamamıdır.
- Baskın genle birlikte bulunduğunda etkisini gösteremeyen gendir.
- Canlının dış görünüşünde gözlemleyebileceğimiz özellikleridir.
- Hücrelerde 47 kromozom olmasına neden olan kalıtsal bir hastalıktır.
- Anne ve babadan gelen genlerin aynı olması durumudur.
- Anne ve babadan gelen genlerin farklı olması durumudur.
- Aşağıdaki tabloları verilen özelliklere göre tamamlayınız.
A) Sarı tohum yeşil tohuma baskındır.
Sarı tohum:1…
Yeşil tohum:1…
| | Genotip | Fenotip |
|1--- | 1— |$ 1— |
| Arı döl sarı tohum | | |
| Arı döl yeşil tohum | | |
| Melez sarı tohum | | |
B) Yuvarlak tohum buruşuk tohuma baskındır.
Yuvarlak tohum:1…
Buruşuk tohum:1…
| Arı döl buruşuk tohum | | |
| Arı döl yuvarlak tohum | | |
| Melez yuvarlak tohum | | |
C) Yeşil meyve sarı meyveye baskındır.
Yeşil meyve:1…
Sarı meyve:1…
| Arı döl yeşil meyve | | |
| Arı döl sarı meyve | | |
| Melez yeşil meyve | | |
D) Uzun gövde kısa gövdeye baskındır.
Uzun gövde:1…
Kısa gövde:1…
| Heterozigot uzun gövde | | |
| Homozigot kısa gövde | | |
Kalıtım, Genetik Kavramlar ve Çaprazlamalar
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Kalıtımda bir özelliğin dış görünüşteki yansımasına fenotip, genetik yapısına ise genotip denir. Baskın (dominant) aleller büyük harfle (A), çekinik (resesif) aleller küçük harfle (a) gösterilir. Biri anneden diğeri babadan gelen alellerin aynı olması durumuna saf döl (homozigot: AA veya aa), farklı olması durumuna ise melez döl (heterozigot: Aa) adı verilir.
ÇÖZÜM ADIMLARI
4. Etkinlik — Bulmaca Cevapları
- 1. Gen (Kromozomlar üzerinde bulunan ve kalıtsal özellikleri taşıyan görev birimidir)
- 2. Gonozom (veya Eşey kromozomu — X ve Y cinsiyet kromozomlarıdır)
- 3. Otozom (veya Vücut kromozomu — Saç, göz rengi gibi vücut özelliklerini taşır)
- 4. Mendel (Gregor Mendel — Genetiğin babası olarak kabul edilir)
- 5. Baskın gen (Dominant gen — Etkisini her durumda fenotipte gösterir)
- 6. Bezelye (Mendel’in çalışmalarında kullandığı bitkidir)
- 7. Genotip (Canlının sahip olduğu genlerin tamamıdır)
- 8. Çekinik gen (Resesif gen — Baskın gen yokken etkisini gösterebilir)
- 9. Fenotip (Genotip ve çevre etkisiyle ortaya çıkan dış görünüştür)
- 10. Orak hücreli anemi (Alyuvarların orak şeklini almasıyla oluşan kalıtsal hastalık)
- 11. Down sendromu (+1 kromozom fazlalığı ile 47 kromozomlu olma durumudur)
- 12. Homozigot (Saf / Arı döl — Anne ve babadan gelen alellerin aynı olmasıdır)
- 13. Heterozigot (Melez döl — Anne ve babadan gelen alellerin farklı olmasıdır)
5. Etkinlik — Genotip ve Fenotip Tablolarının Tamamlanması
a) Sarı tohum yeşil tohuma baskındır:
- Sarı tohum: A (Baskın alel)
- Yeşil tohum: a (Çekinik alel)
| Durum | Genotip | Fenotip |
|---|---|---|
| Arı döl sarı tohum | AA | Sarı tohum |
| Arı döl yeşil tohum | aa | Yeşil tohum |
| Melez sarı tohum | Aa | Sarı tohum |
b) Yuvarlak tohum buruşuk tohuma baskındır:
- Yuvarlak tohum: B (Baskın alel)
- Buruşuk tohum: b (Çekinik alel)
| Durum | Genotip | Fenotip |
|---|---|---|
| Arı döl buruşuk tohum | bb | Buruşuk tohum |
| Arı döl yuvarlak tohum | BB | Yuvarlak tohum |
| Melez yuvarlak tohum | Bb | Yuvarlak tohum |
c) Yeşil meyve sarı meyveye baskındır:
- Yeşil meyve: D (Baskın alel)
- Sarı meyve: d (Çekinik alel)
| Durum | Genotip | Fenotip |
|---|---|---|
| Arı döl yeşil meyve | DD | Yeşil meyve |
| Arı döl sarı meyve | dd | Sarı meyve |
| Melez yeşil meyve | Dd | Yeşil meyve |
d) Uzun gövde kısa gövdeye baskındır:
- Uzun gövde: U (Baskın alel)
- Kısa gövde: u (Çekinik alel)
| Durum | Genotip | Fenotip |
|---|---|---|
| Heterozigot uzun gövde | Uu | Uzun gövde |
| Homozigot kısa gövde | uu | Kısa gövde |
| Homozigot uzun gövde | UU | Uzun gövde |
CEVAP: Bulmaca kavramları kalıtımın temel terimlerini içermekte olup; tablolarda çekinik fenotipin yalnızca homozigot çekinik (aa) durumda, baskın fenotipin ise hem homozigot (AA) hem de heterozigot (Aa) durumda ortaya çıktığı gösterilmiştir.
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Çekinik bir özelliğin fenotipte görülebilmesi için tek bir ihtimal vardır, o da genotipin arı döl çekinik (küçük harf çifti, örn: aa) olmasıdır. Baskın fenotip görüldüğünde ise genotip kesin olarak belirlenemez; AA veya Aa olabilir.