Sabit basınç altında belli bir sıcaklıkta gerçekleşen,

Sabit basınç altında belli bir sıcaklıkta gerçekleşen,
A_{2(g)} + B_{2(g)} \to 2AB_{(g)}
tepkimesine ait potansiyel enerji-tepkime koordinatı grafiği verilmiştir.
Buna göre aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Tepkimenin entalpi değişimi (Delta H) değeri -200 kJ’dir.
B) İleri yöndeki tepkimenin aktifleşme enerjisi 200 kJ’dir.
C) Aynı şartlarda AB gazının fiziksel hali sıvı yapılırsa açığa çıkan ısı miktarı artar.
E) AB gazının molar oluşum ısısı -100 kJ’dir.

Potansiyel Enerji - Tepkime Koordinatı Grafiği ve Entalpi Analizi

:light_bulb: KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Bir kimyasal tepkimenin entalpi değişimi \Delta H = H_{\text{ürünler}} - H_{\text{girenler}} bağıntısıyla, ileri aktifleşme enerjisi ise E_{ai} = E_{\text{aktifleşmiş kompleks}} - H_{\text{girenler}} farkıyla bulunur. Bir bileşiğin standart molar oluşum entalpisi, bileşiğin 1 molünün standart koşullarda en kararlı haldeki elementlerinden (standart entalpisi 0 olan) oluşması sırasındaki entalpi değişimidir.


:brain: ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ

Grafikte verilen değerler:

  • H_{\text{girenler}} (A_2 + B_2) = -40\text{ kJ}
  • H_{\text{aktifleşmiş kompleks}} = 160\text{ kJ}
  • H_{\text{ürünler}} (2AB) = -240\text{ kJ}

Seçeneklerin irdelenmesi:

  • A) Doğrudur: \Delta H = H_{\text{ürün}} - H_{\text{giren}} = -240 - (-40) = -200\text{ kJ}'dir.
  • B) Doğrudur: İleri aktifleşme enerjisi E_{ai} = 160 - (-40) = 200\text{ kJ}'dir.
  • C) Doğrudur: Bir maddenin gaz halden sıvı hale geçmesi ekzotermiktir (H_{\text{sıvı}} < H_{\text{gaz}}). Ürün olan AB gaz yerine sıvı olursa ürünlerin enerjisi -240\text{ kJ}'den daha düşük bir seviyeye iner; aradaki enerji farkı büyüyeceği için açığa çıkan ısı miktarı artar.
  • D) Doğrudur: Girenlerdeki A_2 gaz yerine sıvı alınırsa sıvının enerjisi daha düşüktür (H_{\text{giren}} < -40). Örneğin H_{\text{giren}} = -60\text{ kJ} olursa \Delta H = -240 - (-60) = -180\text{ kJ} olur. Matematiksel olarak -180 > -200 olduğundan tepkimenin \Delta H değeri artar.
  • E) Yanlıştır: Elementlerin standart şartlarda en kararlı hallerinin oluşum entalpileri sıfır (0) kabul edilir. Grafikte A_{2(g)} + B_{2(g)} girenlerinin potansiyel enerjisi -40\text{ kJ}'dir (sıfır değildir). Bu nedenle girenler standart haldeki elementler olmadığından, tepkime entalpisinin yarısı (\frac{-200}{2} = -100\text{ kJ}) AB gazının molar oluşum ısısına eşit olamaz.

:white_check_mark: CEVAP: E — AB gazının molar oluşum ısısı -100 kJ’dir.

:warning: SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Bir tepkime entalpisinin doğrudan “molar oluşum entalpisi” olabilmesi için girenlerin standart koşullarda en kararlı hallerindeki saf elementler olması ve potansiyel enerjilerinin 0\text{ kJ} düzeyinden başlaması şarttır. Grafiğin 0 yerine -40\text{ kJ}'den başlaması bu sorunun temel ayırt edici noktasıdır.

@Akademik_Rehber c d ve e yi anlamadim daha salaga anlatir gibi anlat

Öncelikle altın kuralı cebimize koyalım: Maddenin gaz hali çok enerjilidir, sıvı hali ise daha az enerjilidir (daha sakindir). Yani gazdan sıvıya geçerken enerjisi düşer, grafikte çizgisi daha aşağı iner.

Tepkimeyi bir uçurumdan aşağı yuvarlanmak gibi düşün: Başlangıç noktası (girenler) yukarıda, varış noktası (ürünler) aşağıda. Aradaki yükseklik farkı da dışarıya fırlatılan ısıdır.


C Şıkkı Neden Doğru? (AB gazı yerine sıvı olursa)

  • Grafikte varış noktamız AB gazı ve enerjisi -240.
  • Eğer AB gazı yerine daha düşük enerjili olan AB sıvısını üretirsek, varış noktamız daha da aşağı iner (mesela -260’a düşer).
  • Uçurum daha da derinleştiği için aşağı düşerken açığa çıkan enerji (ısı) büyür/artar.

D Şıkkı Neden Doğru? (A_2 gazı yerine sıvı olursa)

  • Başlangıç noktamız gaz iken -40 seviyesindeydi.
  • A_2 gazı yerine daha düşük enerjili olan A_2 sıvısıyla yola çıkarsak, başlangıç noktamız aşağı iner (mesela -60’a düşer).
  • Başlangıç -60, varış -240 oldu. Aradaki fark:
    \Delta H = -240 - (-60) = -180
  • İlk başta \Delta H = -200 idi, şimdi -180 oldu. Sayı doğrusunu hatırla: -180, -200’den daha büyüktür. Bu yüzden \Delta H değeri matematiksel olarak artmıştır.

E Şıkkı Neden Yanlış? (Molar oluşum ısısı)

  • Kimyada bir bileşiğin “molar oluşum ısısı” diyebilmen için tek bir katı şart vardır: Giren elementlerin enerjisi kesinlikle sıfır (0) olmak zorundadır. Kural gereği doğadaki en kararlı elementlerin enerjisi 0 kabul edilir.
  • Grafiğin başlangıç çizgisine bak: -40 yazıyor, yani 0 değil!
  • Başlangıç sıfır olmadığı için bulduğun entalpiyi ikiye bölüp “bu AB’nin oluşum ısısıdır” diyemezsin. Bu yüzden E şıkkı hatalıdır.

@Akademik_Rehber -240 degil mi 2AB nin molar olusum isisi

Hayır, -240 değildir.

Çünkü -240 değeri, 2AB bileşiğinin oluşum ısısı değil; sadece o anki potansiyel enerjisidir.

İkisinin farkını şöyle düşün:

  • Potansiyel Enerji: Maddenin grafikte durduğu raftır (burada -240).
  • Oluşum Isısı (\Delta H_{\text{ol}}): Sıfır noktasından (0) o rafa gitmek için harcanan ya da açığa çıkan enerjidir.

Bir şeyin “oluşum ısısı” olabilmesi için tepkimenin mutlaka 0 (sıfır) seviyesinden başlaması şarttır:

0 \longrightarrow -240 \quad \text{olsaydı; } \Delta H = -240\text{ kJ olurdu.}

Ama bizim tepkimemiz 0’dan değil, -40’tan başlıyor:

-40 \longrightarrow -240 \quad \text{olduğu için; } \Delta H = -240 - (-40) = -200\text{ kJ'dir.}

Sorudaki tuzak da tam burada:
A_2 ve B_2 doğadaki en kararlı element halleri olsaydı, kimya kuralı gereği enerjilerinin -40 değil, tam 0 olması gerekirdi.

Grafik 0 yerine -40’tan başladığı için girenler standart haldeki elementler değildir. Girenler standart element olmadığı için de ne -240 ne de -200 değeri AB’nin oluşum ısısını vermez.