Ahmet Haşim’in şiir gelişiminde Göl Saatleri ile Piyale iki ayrı aşamayı gösterir. 1921’de yayımlanan Göl Saatleri’nde şair, manzarayı olduğu gibi aktarmak yerine kendi iç dünyasına yansıyan biçimiyle verir, günün değişik zamanlarındaki görüntüleri art arda sıralarken duyumsal bir tavır sergiler. Bu kitaptaki şiirlerde biçim ile içerik birbirini destekler ancak dil, yoğun tamlamalar taşımayı sürdürür. Piyale’de ise dil daha sadedir; akşam vakti, kırmızı renk ve hüzün belirginleşir. İç ahenk güçlenirken divan şiirinden gelen mazmunlar, derin anlamlı yeni bir söyleyiş içinde kullanılır. Manzara da tek bir anın görüntüsü olmaktan çıkar, şairin zihin süzgecinden geçip hareket hâlinde verilir.
35. Bu parçadan hareketle Göl Saatleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?
A) Şairin izlenimci yaklaşımını yansıttığına
B) Kişisel bir duyarlık içinde yazılmış olduğuna
C) Kitaptaki şiirlerin hangi yılda yazıldığına
D) Konu ve biçimsel açıdan uyum barındırdığına
E) Yoğun söyleyiş özelliklerini devam ettirdiğine
36. Bu parçadan hareketle Piyale ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
A) Dış gerçekliğin şairin duygu dünyasıyla yeniden biçimlendiği
B) Görüntülerin belirgin bir olay akışına hizmet edecek biçimde sıralandığı
C) Dildeki sadeleşmenin şiirdeki anlamı da belirginleştirdiği
D) Geleneksel mazmunların önceki kullanımlarıyla korunduğu
E) Görsel etkinin iç ahenkten daha belirleyici hâle geldiği
36. soruları aşağıdaki parçaya göre cevaplayınız.
Romanlarımda sık sık araya girer okuyucularıma okuduklarının bir kurgudan ibaret olduğunu hatırlatırım. Eserin iskeletini oluşturan her bir parçanın uyumuyla oluşan o bütüne karşıyım. Okurun anlatının dikiş izlerini görmesi, metnin inşa sürecine tanıklık etmesini isterim. Benim edebiyat anlayışımda kurmaca büyüsünü bozmak, okuru zihinsel bir uyuşukluktan kurtarıp eserin oluşum sürecinde suç ortağı yapmaktır. Yazarlığın gizemli bir uğraş değil bilinçli bir masa başı mesaisi olduğunu saklama gereği duymam. Hatta bazen kurgunun ortasında karakterlerimle tartışır, olayların gidişatını nasıl değiştirebileceğimi okurla birlikte düşünürüm. Böylece okur izleyici olmaktan çıkarak metnin mutfağına da davet edilmiş olur.
37. Bu parçada altı çizili sözle okurdan beklenen aşağıdakilerden hangisidir?
A) Eserdeki yapı unsurlarının varlığını fark etmesi
B) Eserin içeriğindeki tutarsızlıkların farkına varması
C) Kurgu ile gerçekliğin kesiştiği noktaları belirlemesi
D) Metnin anlatımındaki kusurlu yönleri keşfetmesi
E) Anlatımdaki boşlukları ipuçlarıyla tamamlaması
38. Bu parçanın yazarıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
A) Eserini okurun beklentisine göre şekillendirdiği
B) Karakterlerini günlük yaşamın içinden seçtiği
C) Açık bir anlatım tarzını özellikle tercih ettiği
D) Yaşama dair görüşlerini eserlerine yansıttığı
E) Gerçeklik yanılsaması oluşturmaktan kaçındığı
Paragrafta Anlam ve Edebi Metin Analizi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Paragraf sorularında yargıya ulaşırken metindeki anahtar kelimelerin birebir anlamı ve kavramsal karşılıkları dikkate alınır. Yayımlanma tarihi ile yazılma tarihi arasındaki ayrım, edebi sanatlar ile terimlerin (izlenimcilik, mazmun vb.) metindeki işlevleri ve üstkurmaca teknikleri (“kurmaca büyüsünü bozma” / “gerçeklik yanılsamasını kırma”) doğru tespit edilmelidir.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
35. Soru Analizi (Göl Saatleri)
- A) Şairin izlenimci yaklaşımını yansıttığına: Parçada geçen “manzarayı olduğu gibi aktarmak yerine kendi iç dünyasına yansıyan biçimiyle verir… duyumsal bir tavır sergiler” ifadeleri izlenimci (empresyonist) yaklaşımı gösterir.
- B) Kişisel bir duyarlık içinde yazılmış olduğuna: “kendi iç dünyasına yansıyan biçimiyle verir” ifadesinden doğrudan ulaşılır.
- C) Kitaptaki şiirlerin hangi yılda yazıldığına: Parçada “1921’de yayımlanan Göl Saatleri’nde” ifadesi yer almaktadır; bu bilgi kitabın yayımlanma (basım) yılıdır, şiirlerin tek tek hangi tarihlerde yazıldığına dair bir bilgi metinde bulunmamaktadır.
- D) Konu ve biçimsel açıdan uyum barındırdığına: “Bu kitaptaki şiirlerde biçim ile içerik birbirini destekler” cümlesinden ulaşılır.
- E) Yoğun söyleyiş özelliklerini devam ettirdiğine: “dil, yoğun tamlamalar taşımayı sürdürür” ifadesinden ulaşılır.
CEVAP (35): C — Kitaptaki şiirlerin hangi yılda yazıldığına
36. Soru Analizi (Piyale)
- A) Dış gerçekliğin şairin duygu dünyasıyla yeniden biçimlendiği: Metnin son cümlesindeki “Manzara da tek bir anın görüntüsü olmaktan çıkar, şairin zihin süzgecinden geçip hareket hâlinde verilir.” ifadesi, dış dünyadaki nesnel gerçekliğin (manzaranın) şairin zihin ve duygu süzgecinden geçirilerek yeniden şekillendirildiğini doğrular.
- B) Görüntülerin belirgin bir olay akışına hizmet edecek biçimde sıralandığı: Metinde herhangi bir olay akışından veya tahkiyeden bahsedilmemektedir.
- C) Dildeki sadeleşmenin şiirdeki anlamı da belirginleştirdiği: Metinde anlamın belirginleştiği değil, “derin anlamlı yeni bir söyleyiş” kazandığı ifade edilmiştir.
- D) Geleneksel mazmunların önceki kullanımlarıyla korunduğu: Mazmunların eski hâliyle değil, “derin anlamlı yeni bir söyleyiş içinde” kullanıldığı belirtilmiştir.
- E) Görsel etkinin iç ahenkten daha belirleyici hâle geldiği: Metinde görsel etkinin iç ahenkten üstün olduğuna dair bir kıyaslama yoktur; aksine iç ahengin güçlendiği vurgulanmıştır.
CEVAP (36): A — Dış gerçekliğin şairin duygu dünyasıyla yeniden biçimlendiği
37. Soru Analizi (“Anlatının dikiş izlerini görmesi”)
- A) Eserdeki yapı unsurlarının varlığını fark etmesi: Parçada yazar eserin bir kurgu olduğunu gizlemediğini, “Eserin iskeletini oluşturan her bir parçanın uyumuyla oluşan o bütüne karşıyım. Okurun anlatının dikiş izlerini görmesi, metnin inşa sürecine tanıklık etmesini isterim.” sözleriyle açıklar. “Dikiş izleri”, metni oluşturan parçaların, yani yapı unsurlarının ve kurgusal tekniğin somut göstergeleridir.
- B) Eserin içeriğindeki tutarsızlıkların farkına varması: Dikiş izi olumsuz bir mantık hatası veya tutarsızlık değildir.
- C) Kurgu ile gerçekliğin kesiştiği noktaları belirlemesi: Yazar metnin tamamen kurgu olduğunu ve bu kurgunun oluşum aşamasını göstermek istemektedir.
- D) Metnin anlatımındaki kusurlu yönleri keşfetmesi: Yazar kusurlu yönleri değil, bilinçli olarak inşa sürecini sergilemektedir.
- E) Anlatımdaki boşlukları ipuçlarıyla tamamlaması: Okurun boşlukları doldurması değil, kurgulama tekniğini görmesi hedeflenmiştir.
CEVAP (37): A — Eserdeki yapı unsurlarının varlığını fark etmesi
38. Soru Analizi (Yazarın Tutumu)
- A) Eserini okurun beklentisine göre şekillendirdiği: Yazar kurguyu okurla birlikte düşündüğünü söylese de eserini okurun beklentilerine teslim etmemektedir.
- B) Karakterlerini günlük yaşamın içinden seçtiği: Karakterlerin kimlerden seçildiğine dair bilgi yoktur.
- C) Açık bir anlatım tarzını özellikle tercih ettiği: Anlatımın açıklığı/kapalılığı değil, kurmaca tekniği ele alınmıştır.
- D) Yaşama dair görüşlerini eserlerine yansıttığı: Yazarın hayat felsefesinden ziyade roman tekniğine yaklaşımı verilmiştir.
- E) Gerçeklik yanılsaması oluşturmaktan kaçındığı: Yazar “Romanlarımda sık sık araya girer okuyucularıma okuduklarının bir kurgudan ibaret olduğunu hatırlatırım… kurmaca büyüsünü bozmak…” diyerek okurun anlatılanları gerçek sanmasını (gerçeklik yanılsamasını) engellemeye çalıştığını açıkça belirtir.
CEVAP (38): E — Gerçeklik yanılsaması oluşturmaktan kaçındığı
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Paragrafta “yazıldığı yıl” ile “yayımlandığı yıl” kavramları en sık kurulan çeldiricilerdendir. Ayrıca modern/postmodern edebiyat sorularında yazarın araya girip okura bunun bir kurmaca olduğunu hatırlatması “kurmaca yanılsamasını kırma” (üstkurmaca) kavramı ile karşılanır.