35 - 36. soruları aşağıdaki parçaya göre cevaplayınız.
Ahmet Haşim’in şiir gelişiminde Göl Saatleri ile Piyale iki ayrı aşamayı gösterir. 1921’de yayımlanan Göl Saatleri’nde şair, manzarayı olduğu gibi aktarmak yerine kendi iç dünyasına yansıyan biçimiyle verir; günün değişik zamanındaki görüntüleri art arda sıralarken duyumsal bir tavır sergiler. Bu kitaptaki şiirlerde biçim ile içerik birbirini destekler ancak dil, yoğun tamlamalar taşımayı sürdürür. Piyale’de ise dil daha sadedir; akşam vakti, kırmızı renk ve hüzün belirginleşir. İç ahenk güçlenirken divan şiirinden gelen mazmunlar, derin anlamlı yeni bir söyleyiş içinde kullanılır. Manzara da tek bir anın durağan görüntüsü olmaktan çıkar, şairin zihin süzgecinden geçip hareket hâlinde verilir.
35. Bu parçadan hareketle Göl Saatleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?
A) Şairin izlenimci yaklaşımını yansıttığına
B) Kişisel bir duyarlık içinde yazılmış olduğuna
C) Kitaptaki şiirlerin hangi yılda yazıldığına
D) Konu ve biçimsel açıdan uyum barındırdığına
E) Yoğun söyleyiş özelliklerini devam ettirdiğine
36. Bu parçadan hareketle Piyale ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
A) Dış gerçekliğin şairin duygu dünyasıyla yeniden biçimlendiği
B) Görüntülerin belirgin bir olay akışına hizmet edecek biçimde sıralandığı
C) Dildeki sadeleşmenin şiirdeki anlamı da belirginleştirdiği
D) Geleneksel mazmunların önceki kullanımlarıyla korunduğu
E) Görsel etkinin iç ahenkten daha belirleyici hâle geldiği
37 - 38. soruları aşağıdaki parçaya göre cevaplayınız.
Romanlarımda sık sık araya girer okuyucularıma okuduklarının bir kurgudan ibaret olduğunu hatırlatırım. Eserin iskeletini oluşturan her bir parçanın uyumuyla oluşan o bütüne karşıyım. Okurun anlatının dikiş izlerini görmesi, metnin inşa sürecine tanıklık etmesini isterim. Benim edebiyat anlayışımda kurmaca büyüsünü bozmak, okuru zihinsel bir uyuşukluktan kurtarıp eserin oluşum sürecinde suç ortağı yapmaktır. Yazarlığın gizemli bir uğraş değil bilinçli bir masa başı mesaisi olduğunu saklama gereği duymam. Hatta bazen kurgunun ortasında karakterlerimle tartışır, olayların gidişatını nasıl değiştirebileceğimi okurla birlikte düşünürüm. Böylece okur izleyici olmaktan çıkarak metnin mutfağına da davet edilmiş olur.
37. Bu parçada altı çizili sözle okurdan beklenen aşağıdakilerden hangisidir?
A) Eserdeki yapı unsurlarının varlığını fark etmesi
B) Eserin içeriğindeki tutarsızlıkların farkına varması
C) Kurgu ile gerçekliğin kesiştiği noktaları belirlemesi
D) Metnin anlatımındaki kusurlu yönleri keşfetmesi
E) Anlatımdaki boşlukları ipuçlarıyla tamamlaması
38. Bu parçanın yazarıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
A) Eserini okurun beklentisine göre şekillendirdiği
B) Karakterlerini günlük yaşamın içinden seçtiği
C) Açık bir anlatım tarzını özellikle tercih ettiği
D) Yaşama dair görüşlerini eserlerine yansıttığı
E) Gerçeklik yanılsaması oluşturmaktan kaçındığı
Paragrafta Anlam ve Üstkurmaca Teknikleri Analizi
KULLANILAN FORMÜL / KURAL: Paragraf sorularında çıkarım yapılırken metinde doğrudan veya dolaylı olarak yer alan ifadelere bağlı kalınmalı; yazarın kurmaca, anlatıcı tutumu ve edebî dönem özelliklerine dair vurguladığı kavramlar (üstkurmaca, izlenimcilik, yapı unsurları) seçeneklerle birebir eşleştirilmelidir.
ÇÖZÜM VE SEÇENEK ANALİZİ
35. Soru (Ahmet Haşim — Göl Saatleri)
Parçada Göl Saatleri ile ilgili olarak “1921’de yayımlanan Göl Saatleri’nde…” ifadesi yer almaktadır. Bu ifade kitabın yayımlanma yılını belirtir; şiirlerin hangi yılda yazıldığına dair bir bilgi metinde bulunmamaktadır.
- A) “Duyumsal bir tavır sergiler”, “manzarayı kendi iç dünyasına yansıyan biçimiyle verir” ifadeleri izlenimciliği (empresyonizm) doğrular.
- B) “Kendi iç dünyasına yansıyan biçimiyle verir” sözü kişisel duyarlılığı gösterir.
- C) Kitabın basım/yayımlanma yılı (1921) verilmiştir ancak şiirlerin yazıldığı tarihler belirtilmemiştir.
- D) “Biçim ile içerik birbirini destekler” ifadesi uyumu açıklar.
- E) “Yoğun tamlamalar taşımayı sürdürür” sözü yoğun söyleyişin devam ettiğini belirtir.
CEVAP: C — Kitaptaki şiirlerin hangi yılda yazıldığına
36. Soru (Ahmet Haşim — Piyale)
Parçada Piyale için “Manzara da tek bir anın durağan görüntüsü olmaktan çıkar, şairin zihin süzgecinden geçip hareket hâlinde verilir; akşam vakti, kırmızı renk ve hüzün belirginleşir.” denmektedir. Bu durum, dış dünyanın (manzaranın) şairin içsel/duygusal süzgecinden geçerek yeniden yapılandırıldığını gösterir.
- A) Manzaranın zihin süzgecinden geçirilip hüzünle sunulması, dış gerçekliğin şairin duygu dünyasıyla yeniden biçimlendiğini kanıtlar.
- B) Şiirde bir olay örgüsü veya olay akışından söz edilmemiştir.
- C) Dilin sadeleştiği belirtilmiş ancak anlamın belirginleştiği değil, “derin anlamlı yeni bir söyleyiş” kazandığı ifade edilmiştir.
- D) Mazmunların korunduğu değil, “yeni bir söyleyiş içinde” kullanıldığı vurgulanmıştır.
- E) Görsel etkinin iç ahenkten üstün olduğuna dair bir kıyaslama yapılmamıştır.
CEVAP: A — Dış gerçekliğin şairin duygu dünyasıyla yeniden biçimlendiği
37. Soru (Metnin Dikiş İzleri)
“Anlatının dikiş izlerini görmesi” mecazı; bir kumaşın nasıl dikildiğini, parçaların nasıl birleştirildiğini görmek demektir. Metin bağlamında bu durum, eseri meydana getiren kurgusal parçaların ve yapının (metnin inşa sürecinin) farkına varılması anlamına gelir.
- A) Kurguyu oluşturan parçaları ve metnin inşa sürecini fark etmeyi tam olarak karşılar.
- B) Yazar bir tutarsızlıktan bahsetmemektedir.
- C) Kurgunun gerçekle kesişmesinden değil, kurgunun yapılış biçiminden söz edilmektedir.
- D) “Dikiş izi” bir kusur değil, kurgulanmışlığın doğal bir göstergesidir.
- E) Metindeki boşlukları doldurmakla ilgili bir anlam taşımamaktadır.
CEVAP: A — Eserdeki yapı unsurlarının varlığını fark etmesi
38. Soru (Yazarın Edebî Tutumu)
Yazar, “okuyucularıma okuduklarının bir kurgudan ibaret olduğunu hatırlatırım”, “kurmaca büyüsünü bozmak” ve “yazarlığın bilinçli bir masa başı mesaisi olduğunu saklamam” ifadeleriyle okuyucuyu bir illüzyona (gerçeklik algısına) kaptırmaktan özellikle kaçındığını belirtmektedir. Bu teknik edebiyatta üstkurmaca (metafiction) olarak adlandırılır.
- A) Eserini okur beklentisine göre değil, kendi kurmaca anlayışına göre biçimlendirir.
- B) Karakterlerin günlük hayattan seçildiğine dair bilgi yoktur.
- C) Anlatımın kapalılığı/açıklığı (üslup) değil, kurmacanın niteliği ele alınmıştır.
- D) Yaşama dair fikirlerini yansıttığına değinilmemiştir.
- E) Okura sürekli bunun bir kurgu olduğunu hatırlatarak gerçeklik yanılsaması oluşturmayı reddeder.
CEVAP: E — Gerçeklik yanılsaması oluşturmaktan kaçındığı
SINAV NOTU / PÜF NOKTASI: Paragrafta “yayımlanma tarihi” ile “yazılma tarihi” arasındaki fark ÖSYM’nin en sık kullandığı çeldiricilerdendir. Ayrıca üstkurmaca metinlerinde anlatıcının araya girip kurguyu hatırlatması doğrudan “gerçeklik yanılsamasını (büyüsünü) kırma” amacına yöneliktir.