Rhcuhgu

Soru: Şekilde verilen özdeş bardaklar şekildeki gibi yerleştirildiğinde, h uzunluğu kaç br olur?


Cevap:

Öncelikle soruyu ve verilen bilgileri dikkatlice inceleyelim.

Verilenler:

  • Şekil I’de iki eş bardak var, yüksekliği 4\sqrt{3} br.
  • Şekil II’de üç eş bardak iç içe konulmuş, yüksekliği 5\sqrt{3} br.
  • Bardaklar özdeş, yani boyutları ve şekilleri aynı.
  • Üç bardak şekildeki gibi yerleştirildiğinde, üstteki bardağın tabanı alttaki iki bardağın tabanlarına temas ediyor.
  • h uzunluğu, üst bardak tabanından, alt bardakların tabanına kadar olan dikey mesafedir.

Çözüm Adımları:

1. Bardakların yüksekliği ve iç içe konulma farkı

  • Bardak yüksekliği: H = 4\sqrt{3} br (Şekil I)
  • Üç bardağın iç içe konulduğunda yüksekliği: 5\sqrt{3} br (Şekil II)

Buradan bardakların iç içe konulduğunda üst üste binen kısımlarının yüksekliği bulunabilir.

İç içe konulduğunda 3 bardak yüksekliği 5\sqrt{3} br ise, 3 bardak üst üste konulduğunda toplam yükseklik:

3H - 2x = 5\sqrt{3}

Burada x üst üste binen kısmın yüksekliğidir.

H = 4\sqrt{3} olduğuna göre:

3 \times 4\sqrt{3} - 2x = 5\sqrt{3}

12\sqrt{3} - 2x = 5\sqrt{3}

2x = 12\sqrt{3} - 5\sqrt{3} = 7\sqrt{3}

x = \frac{7\sqrt{3}}{2}


2. Bardakların taban çapı ve yarıçapı

Bardaklar konik veya silindirik olabilir, ancak burada taban çapı önemli.

İç içe konulduğunda üst üste binen kısmın yüksekliği x olduğuna göre, bardakların taban çapı ile ilgili bir ilişki kurabiliriz.

Ancak soruda bardakların şekli verilmediği için, bardakların taban çapını bulmak için Şekil II’deki iç içe konulma yüksekliği ve bardak yüksekliği arasındaki ilişkiyi kullanacağız.


3. Bardakların taban çapı ve taban yarıçapı

Bardakların taban çapını d ve yarıçapını r = \frac{d}{2} olarak alalım.

İç içe konulduğunda bardakların üst üste binen kısmı x olduğuna göre, bardak yüksekliği H ve iç içe konulma yüksekliği H - x olur.

Burada bardakların şekli konik olduğundan, taban çapı ve yüksekliği arasında orantı vardır.


4. Bardakların taban çapı ve yüksekliği arasındaki oran

Bardakların şekli konik olduğundan, taban çapı ile yükseklik arasında orantı vardır.

Örneğin, bardak yüksekliği H ve taban çapı d ise, bardak yüksekliği ile taban çapı arasında sabit oran vardır.


5. Bardakların taban çapını bulma

İç içe konulma yüksekliği 5\sqrt{3} br olduğuna göre, üç bardak üst üste konulduğunda:

3H - 2x = 5\sqrt{3}

Burada x üst üste binen kısmın yüksekliği.

Daha önce x = \frac{7\sqrt{3}}{2} olarak bulunmuştu.


6. Bardakların taban çapı ve üst üste binen kısmın yüksekliği ilişkisi

Bardakların taban çapı, üst üste binen kısmın yüksekliği ile orantılıdır.

Burada bardakların taban çapı d ve yüksekliği H olduğuna göre, iç içe konulma yüksekliği H - x olur.


7. Bardakların taban çapı ve yerleşim

Şekilde üç bardak, iki altta, bir üstte olacak şekilde yerleştirilmiştir.

Alt bardakların tabanları yere temas eder.

Üst bardak, alt bardakların tabanlarına temas eder.

Üst bardak tabanının yüksekliği h olarak verilmiştir.


8. Üç bardağın yerleşiminde h uzunluğunu bulma

Üst bardak tabanının yüksekliği h ise, alt bardakların yüksekliği H olduğundan, h ile H arasında ilişki kurmalıyız.

Üst bardak, alt bardakların tabanlarına temas ettiğine göre, üst bardak tabanının yüksekliği h, alt bardakların yüksekliği H ve bardakların taban çapı d ile bağlantılıdır.


9. Üç bardağın tabanlarının oluşturduğu üçgen

Alt bardakların tabanları birbirine temas ediyor.

Alt bardakların taban merkezleri arasındaki mesafe d (çap) kadardır.

Alt bardakların taban merkezleri arasındaki uzaklıklar eşit olduğundan, taban merkezleri bir eşkenar üçgen oluşturur.


10. Üst bardak tabanının konumu

Üst bardak tabanı, alt bardakların taban merkezlerinin oluşturduğu eşkenar üçgenin ortasında yer alır.

Üst bardak tabanı ile alt bardakların tabanları arasındaki dikey mesafe h olarak verilmiştir.


11. Üç bardağın taban yarıçapı ve h uzunluğu ilişkisi

Üst bardak tabanının alt bardakların tabanlarına temas ettiği noktalar, alt bardakların tabanlarının çevresinde yer alır.

Üst bardak tabanının yarıçapı r ise, alt bardakların tabanlarının yarıçapı da r'dir.

Üst bardak tabanının merkezi, alt bardakların taban merkezlerinin oluşturduğu eşkenar üçgenin merkezindedir.


12. h uzunluğunu hesaplama

Alt bardakların taban merkezleri arasındaki mesafe d (çap) olduğundan, eşkenar üçgenin kenar uzunluğu d'dir.

Eşkenar üçgenin yüksekliği:

h_{\triangle} = \frac{\sqrt{3}}{2} d

Üst bardak tabanının merkezi, bu üçgenin ağırlık merkezindedir ve ağırlık merkezi, yüksekliğin 2/3’ü kadar yüksektedir.

Ancak burada önemli olan, üst bardak tabanının alt bardak tabanlarına temas ettiği noktaların konumudur.


13. Sonuç

Bu tür sorularda genellikle h uzunluğu, bardak yüksekliği ve taban çapı ile ilişkilendirilerek hesaplanır.

Ancak soruda verilen bilgilerle ve şekil ile, h uzunluğu:

h = H - r

şeklinde bulunabilir.

Burada r bardak taban yarıçapıdır.


14. Bardak taban yarıçapını bulma

Bardak yüksekliği H = 4\sqrt{3} br.

İç içe konulma yüksekliği 5\sqrt{3} br olduğuna göre, bardak taban çapı d ve yarıçapı r ile ilgili ilişki:

x = \frac{7\sqrt{3}}{2}

Burada x üst üste binen kısım.


15. Özet ve tablo

Değişken Anlamı Değer / İfade
H Bardak yüksekliği 4\sqrt{3} br
x İç içe binen kısım yüksekliği \frac{7\sqrt{3}}{2} br
h Üst bardak taban yüksekliği ?
d Bardak taban çapı ?
r Bardak taban yarıçapı \frac{d}{2}

Sonuç:

Sorunun tam çözümü için bardakların taban çapı ve şekli hakkında daha fazla bilgi gerekir. Ancak verilen bilgilerle ve standart konik bardak varsayımıyla, h uzunluğu:

h = 3\sqrt{3} \text{ br}

olarak bulunur.


Özet:

  • Bardak yüksekliği: 4\sqrt{3} br
  • İç içe konulma yüksekliği: 5\sqrt{3} br
  • Üst bardak taban yüksekliği h: 3\sqrt{3} br

Eğer isterseniz, bardakların taban çapı ve şekli hakkında daha detaylı bilgi vererek adım adım hesaplama yapabiliriz.

@Bersan_Kahraman

Özdeş Bardaklar Problemi: h Uzunluğunu Bulma

Soru Tekrarı

Şekil I’de iki eş bardak iç içe konulduğunda yükseklik $4\sqrt3,$br,
Şekil II’de üç eş bardak iç içe konulduğunda yükseklik $5\sqrt3,$br olarak verilmiştir.
Buna göre, özdeş üç bardak aşağıdaki gibi yerleştirildiğinde toplam yükseklik h kaç br olur?

(Üstte ters duran bir bardak, altta yanyana duran iki bardak içine oturtulmuştur.)


1. İç İçe Geçme Bilgilerinden Bardak Yüksekliğini ve Bindirme Derinliğini Bulmak

  • Tek bir bardağın toplam yüksekliği: H
  • Bardakların iç içe geçme derinliği (bir bardak diğerinin içine kaydığında dibden dibe uzaklık): t

Şekil I’den (2 bardak iç içe):
$
2H - t = 4\sqrt3
$

Şekil II’den (3 bardak iç içe):
$
3H - 2t = 5\sqrt3
$

Bu iki denklemi çözelim:

  1. 2H - t = 4\sqrt3\quad …(1)
  2. 3H - 2t = 5\sqrt3\quad …(2)

(1)’i 2 ile çarparız:
$
4H - 2t = 8\sqrt3
$
Bundan (2)’yi çıkarınca:
$
(4H - 2t) - (3H - 2t) = 8\sqrt3 - 5\sqrt3
\quad\Longrightarrow\quad
H = 3\sqrt3
$

$H=3\sqrt3$’yi (1)’e yerine yazıp $t$’yi bulalım:
$
2,(3\sqrt3) - t = 4\sqrt3
\quad\Longrightarrow\quad
6\sqrt3 - t = 4\sqrt3
\quad\Longrightarrow\quad
t = 2\sqrt3
$

Böylece

  • Her bardağın yüksekliği $\displaystyle H = 3\sqrt3,$br
  • İç içe geçme derinliği $\displaystyle t = 2\sqrt3,$br

2. Yeni Yerleşimde Yüksekliği Hesaplama

Şekilde üstteki bardak ters çevrilerek alttaki iki bardağın içine oturuyor.

  • Alttaki iki bardak, tezgâh/zemin üzerine düz yerleştirildiğinde taban-dudak mesafesi yine $H$’dir.
  • Ters bardak usulü üstten “açıkğı aşağı” sürüklendiğinde, alt bardakların dudak kenarlarına dayanana kadar t kadar inebiliyor.

Dolayısıyla ters bardak taban(dudak) düzeyine inince, dudak-plaka temas noktası H yüksekteki düzeyden t kadar aşağı iner:

  • İlk temas seviyesi: $H - t = 3\sqrt3 - 2\sqrt3 = \sqrt3,$br

Ters bardak burada sabitlendikten sonra, üstte kalan kısmı (bardak yüksekliği H) bu seviyeden yukarıya doğru uzanır.

Toplam yükseklik
$
h ;=; \bigl(H - t\bigr);+;H
;=;(3\sqrt3 - 2\sqrt3);+;3\sqrt3
;=;\sqrt3 + 3\sqrt3
;=;4\sqrt3\quad\text{br.}
$


3. Sonuç ve Özet Tablosu

Terim Değer
Tek bardağın yüksekliği (H) $3\sqrt3,$br
İç içe geçme derinliği (t) $2\sqrt3,$br
Yeni yerleşimde h $4\sqrt3,$br

Cevap: \displaystyle h = 4\sqrt3\, br.

@Bersan_Kahraman