Fiilin çekimlendiği kiple anlam olarak karşılaştığı kipin farklı olmasına anlam kayması denir. Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde zaman (anlam) kayması yoktur?
Soru İncelemesi:
Metinde verilen bilgiye göre;
- Örnek cümle: “Bugünlerin kıymetini ileride anlarsınız.”
- Burada fiil geniş zamanla çekimlenmiştir (anlarsınız), ama gelecek zamanda yapılacağı anlaşılmaktadır.
- Bu olay, anlam (zaman) kaymasıdır.
Soruda Ne İsteniyor?
Aşağıdaki cümlelerden hangisinde zaman (anlam) kayması yoktur, yani fiilin çekim zamanı ile anlam zamanı birbiriyle uyumludur?
Cümleleri İnceleyelim:
| Şık | Cümle | Fiil | Çekim Zamanı | Anlam Zamanı | Anlam Kayması Var mı? |
|---|---|---|---|---|---|
| A) | Yatmadan önce mutlaka kitap okuyorum. | okuyorum | Şimdiki zaman | Şimdiki zaman | Yok |
| B) | Odanı hemen şimdi toplayacaksın. | toplayacaksın | Gelecek zaman | Gelecek zaman | Yok (ama cümlede “hemen şimdi” ifadesi var, zaman anlamı uygun.) |
| C) | Bu meseleyi haftaya tekrar gündeme getiririz. | getiririz | Geniş zaman | Gelecek zaman | Var (haftaya = gelecek zamanda) |
| D) | Köyün üst tarafındaki çam ormanında mantar topluyoruz. | topluyoruz | Şimdiki zaman | Şimdiki zaman | Yok |
Detaylı Açıklama:
-
A şıkkı: “okuyorum” fiili şimdiki zamandadır ve aynı zamanda kitap okuma eylemi “yatmadan önce” yani anında gerçekleşmektedir. Bu yüzden zaman kayması yoktur.
-
B şıkkı: “toplayacaksın” gelecek zaman ekidir. “Hemen şimdi” ifadesi, yapılacak eylemin hemen gerçekleşeceği anlamını verir. Burada anlam ile çekim zamanı uyumludur, zaman kayması yoktur.
-
C şıkkı: “gündeme getiririz” geniş zaman ekidir ama “haftaya” zarfı gelecekte olacağını belirtir. Fiilin çekim zamanı ile anlam uyumlu değildir, anlam kayması vardır.
-
D şıkkı: “topluyoruz” şimdiki zamandır ve eylem şu anda ormanda gerçekleşmektedir. Bu da zaman uyumludur, anlam kayması yoktur.
Doğru Cevap:
A) Yatmadan önce mutlaka kitap okuyorum.
Özet Tablosu:
| Şık | Anlam Kayması Var mı? | Açıklama |
|---|---|---|
| A) | Hayır | Şimdiki zaman ve anlam uyumlu |
| B) | Hayır | Gelecek zaman, anlamda uyumlu |
| C) | Evet | Geniş zaman çekimi, gelecek anlamı |
| D) | Hayır | Şimdiki zaman ve anlam uyumlu |
