14. Aşağıdaki tahtada iki farklı bölme işlemi verilmiştir. Buna göre, verilen bu bölme işlemlerinde bölen sayının (A) alabileceği en büyük doğal sayı değeri kaçtır?
Soru İncelemesi:
Tahta üzerinde iki bölme işlemi verilmiş:
- 73 ÷ A = 1 kalan ?
- 121 ÷ A = 1 kalan ?
Burada A, her iki bölme işleminde de bölen sayı olarak kullanılıyor ve sonuç bölümleri (bölüm) 1, kalan ise belirtilmemiştir.
Amaç: Bölen A’nın alabileceği en büyük doğal sayı değeri nedir?
Bölme İşleminde Temel Kurallar
Bir sayı (bölünen) bölen sayıya bölünürken:
- \text{Bölünen} = \text{Bölen} \times \text{Bölüm} + \text{Kalan}
- Kalan, bölen sayıdan küçük bir doğal sayıdır: 0 \leq \text{Kalan} < \text{Bölen}
Verilen Bölme İşlemleri:
-
73 = A \times 1 + r_1
Burada kalan r_1 < A -
121 = A \times 1 + r_2
Burada kalan r_2 < A
Kalanların Hesaplanması:
- r_1 = 73 - A
- r_2 = 121 - A
Her iki kalan da < A olmalı.
Kalanların Bölen’den Küçük Olması:
[
r_1 < A \implies 73 - A < A \implies 73 < 2A \implies A > \frac{73}{2} = 36.5
]
Benzer şekilde,
[
r_2 < A \implies 121 - A < A \implies 121 < 2A \implies A > \frac{121}{2} = 60.5
]
Bu sonuçlara göre, A sayısı her iki eşitsizliği sağlamalı:
[
A > 60.5
]
Başka bir deyişle, A en az 61 olmalı.
Ancak dikkat edelim, soruda A’nın doğal sayı olarak en büyük değeri isteniyor.
A’nın Alabileceği En Büyük Doğal Sayı:
A bölünen sayıdan (73 ve 121) küçük olmak zorunda, çünkü kalan < A ve kalan pozitif bir sayı (en az 1).
Eğer A > 73, kalan negatif olur, bu olamaz.
Ayrıca A aynı zamanda iki işlem için bölen olduğundan A \leq 73 ve A \leq 121 (en küçük bölünen sayı üzerinden düşünürüz çünkü A büyük olursa bölme işlemi sağlanmaz.)
Özet:
- A > 60.5, yani en az 61.
- A \leq 73 (çünkü 73 ile bölünürken kalan olması lazım.)
Şimdi;
- A 61, 62, 63, …, 72, 73 olabilir.
- Bu aralıktaki en büyük A değerini bulacağız.
Kalanın Kuralını Deneceğiz:
Örnek olarak A=73:
- Kalan 1:
r_1 = 73 - 73 = 0 (0 < 73 ise uygun)
r_2 = 121 - 73 = 48 (48 < 73 ise uygun)
Her iki kalan da A'dan küçük (şart sağlanır).
Ancak kalan 1 olması istenmiş, yanlış anlamamız var.
Soruda kalan değeri belirtilmemiş, sadece bölüm 1 olarak verilmiş.
Bölüm=1 Olması Şartı:
Bölüm 1 ise:
[
\text{bölünen} = A \times 1 + r
\Rightarrow r = \text{bölünen} - A
]
Kalan r kalan olabilmesi için:
[
0 \leq r < A
]
Burada en büyük A, kalan tüm değerlerin < A olacağı şekilde seçilmeli.
A’nın olası en büyük değeri:
A'nın 73’ten küçük ama 121’den daha küçük olması gerekiyor.
A için aşağıdaki kısıtlar var:
- A < 73 (73’te kalanın 0 olduğu görüldü ve olabilir)
- A < 121
A doğal sayı ve her iki şartı da sağlayan en büyük sayı A=72
Kontrol edelim:
- 73 - 72 = 1 kalan, 1 < 72 doğru.
- 121 - 72 = 49 kalan, 49 < 72 doğru.
Bu nedenle A en fazla 72 olabilir.
Sonuç:
A’nın alabileceği en büyük doğal sayı değeri 72’dir.
Detaylı Tablo:
| Bölme İşlemi | Bölünen | Bölüm | Kalan Formülü | Kalan (A=72 için) | Kalan < A mı? |
|---|---|---|---|---|---|
| 1. işlem | 73 | 1 | 73 - A | 73 - 72 = 1 | 1 < 72 ✓ |
| 2. işlem | 121 | 1 | 121 - A | 121 - 72 = 49 | 49 < 72 ✓ |
Özet
- Bölüm 1 olduğu için kalan 73 - A ve 121 - A olarak bulunur.
- Kalanlar, kalan kuralına göre bölen A’dan küçük olmalıdır.
- Bu kısıtla A’nın alabileceği maksimum doğal sayı 72’dir.
