Sorunun Çözümü ve Cevabı:
Soruda Mendel’in bitkiler üzerinde yaptığı çalışmalar anlatılıyor ve bu çalışmalar ile ilgili kesin olarak ulaşılabilecek yargılar soruluyor. Şimdi verilen yargıları tek tek analiz edelim:
I. Bitkilerin karşıt özellikleri çaprazlanarak insanın gen dizilimi açığa çıkarılmıştır.
- Bu ifade hatalıdır, çünkü Mendel’in çalışmaları insan genetiği ile bir bağlantı kurmamıştır. Mendel sadece bezelyeler üzerindeki çalışmalarında genetik çaprazlama ve kalıtım prensiplerini ortaya koymuştur. İnsan gen diziliminin açığa çıkarılması ise çok daha modern bir çalışmadır ve Mendel ile ilgili değildir. Bu yargıya ulaşılamaz.
II. Kalıtıma dair yapılan bu araştırmalarda bitki ve hayvan hücreleri incelenmiştir.
- Metinde sadece bitkilere, özellikle bezelyelere yapılan inceleme anlatılıyor. Hayvan hücrelerinden bahsedilmediği için bu yargıya da kesin olarak ulaşılamaz.
III. Canlılara ait bazı özelliklerin nesilden nesile aktarıldığı saptanmıştır.
- Mendel’in yaptığı bezelye çaprazlama çalışmalarında nesilden nesile geçen özelliklerin aktarıldığı kesin bir şekilde vurgulanmıştır. Örneğin, “uzun ve kısa boylu bitkiler, çiçeklerin renk özellikleri ve düzgün-düzensiz tohumlar” gibi özelliklerin aktarımı ele alınmıştır. Bu yargıya kesin olarak ulaşılabilir.
Cevap:
Kesin olarak ulaşılabilecek yargı III olduğundan doğru cevap C) Yalnız III olacaktır.
Özet Tablo:
| Yargı | Doğru mu? | Açıklama |
|---|---|---|
| I. İnsan gen dizilimi açığa çıkarılmıştır. | Yanlış | Mendel’in çalışmaları insan genetiği ile ilgili değil. |
| II. Bitki ve hayvan hücreleri incelenmiştir. | Yanlış | Yalnızca bitkiler (bezelyeler) incelenmiştir. |
| III. Özellikler nesilden nesile aktarılmıştır. | Doğru | Metinde bu durum net bir şekilde açıklanmıştır. |
Bu soruda verilen parçaya göre Mendel’in yaptığı deneyle ilgili hangi yargılara kesin olarak ulaşılabilir?
Cevap:
İçindekiler
1. Soru Metninin Özeti
Bu parçada Mendel’in bitkiler (özellikle bezelyeler) üzerinde yaptığı deneyler anlatılmaktadır. Mendel, bitkilerin uzun boylu/cüce, çiçek ve yaprak renkleri, tohumların sarı/yeşil olması gibi karşıt özellikleri incelemiş ve kalıtsal aktarımı saptamıştır. Parçada özellikle bir türün özelliklerinin sonraki kuşaklara kalıtım yoluyla geçtiği vurgulanmaktadır.
Soru ise parçada anlatılan deney hakkında hangi yargılara kesin olarak ulaşılabileceğini saptamamızı istiyor. Verilen yargılar:
- Bitkilerin karşıt özellikleri çaprazlanarak insanın gen dizilimi açığa çıkarılmıştır.
- Kalıtıma dair yapılan bu araştırmalarda bitki ve hayvan hücreleri incelenmiştir.
- Canlılara ait bazı özelliklerinin nesilden nesile aktarıldığı saptanmıştır.
2. Seçeneklerin Analizi
Aşağıda, her bir yargının metne göre değerlendirmesi detaylandırılmaktadır.
2.1. I. Yargısı
“Bitkilerin karşıt özellikleri çaprazlanarak insanın gen dizilimi açığa çıkarılmıştır.”
- Metinde, Mendel’in bitkilerin karşıt özelliklerini çaprazladığı belirtilse de, insanın gen diziliminin bulunması gibi bir ifade yoktur.
- Mendel’in çalışmaları günümüzde genetik biliminin temellerini atsa da, insana ait gen dizilimini belirlediğiyle ilgili bir bilgi metinde yer almamaktadır.
- Dolayısıyla I. yargıya ulaşılamaz.
2.2. II. Yargısı
“Kalıtıma dair yapılan bu araştırmalarda bitki ve hayvan hücreleri incelenmiştir.”
- Metinde söz edilen araştırma, özellikle bezelyelerin (bitkilerin) farklı özelliklerinin çaprazlanmasıyla ilgilidir.
- Hayvan hücrelerine ilişkin bir inceleme veya deneyden bahsedilmemektedir.
- Bu nedenle II. yargıya dair metinde bir kanıt bulunmamaktadır. Metin sadece bitkileri anlatır, hayvan hücreleriyle ilgili bilgi vermez. Dolayısıyla II. yargıya da ulaşılamaz.
2.3. III. Yargısı
“Canlılara ait bazı özelliklerinin nesilden nesile aktarıldığı saptanmıştır.”
- Parçada “bir türün özelliklerinin nasıl nesilden nesile kalıtımla aktarıldığı” konusu öne çıkmaktadır. Mendel’in bezelyelerle yaptığı çalışmalar, boy uzunluğu, rengî vb. özelliklerin kuşaktan kuşağa aktarıldığını ortaya koymuştur.
- Dolayısıyla Mendel’in deneyinin en temel bulgusu, kalıtım sayesinde bazı özelliklerin yeni nesillere aktarılmasıdır.
- Metindeki bilgiden III. yargıya kesin olarak ulaşırız.
3. Sonuç ve Doğru Seçenek
Metinde:
- I. yargıya dair (insanın gen dizilimini açığa çıkarmak) hiçbir bilgi verilmez.
- II. yargıya dair (bitki ve hayvan hücreleri birlikte incelenmiştir) bir kanıt sunulmaz.
- III. yargı (özelliklerin nesilden nesile aktarıldığı) doğrudan metnin konusu ve Mendel’in araştırmalarının temel sonucudur.
Bu nedenle doğru cevap “Yalnız III” olup, şık olarak C seçeneği verilmiştir.
4. Özet Tablo
| Yargı No | Yargı Metni | Metinde Dayanak | Ulaşılan Sonuç |
|---|---|---|---|
| I | Bitkilerin karşıt özellikleri çaprazlanarak insanın gen dizilimi açığa çıkarılmıştır | İnsan gen dizilimi söz konusu değil | Ulaşılamaz |
| II | Bu araştırmalarda bitki ve hayvan hücreleri incelenmiştir | Hayvan hücrelerinden bahsedilmiyor | Ulaşılamaz |
| III | Canlılara ait bazı özelliklerin nesilden nesile aktarıldığı saptanmıştır | Mendel’in deneylerinde gösteriliyor | Kesin olarak ulaşılabilir |
5. Genel Özet
- Mendel’in çalışmaları, bitkiler üzerinden (özellikle bezelyeler) kalıtım esaslarını ortaya koymuştur.
- Sorudaki I. ve II. yargılar metinde yer almayan veya desteklenmeyen yapılardır.
- III. yargı ise metnin ana fikrini doğrudan yansıtmaktadır: bir canlıya ait bazı özellikler kalıtım yoluyla nesilden nesile aktarılabilmektedir.
- Dolayısıyla sorunun doğru yanıtı “Yalnız III” (C) seçeneğidir.