6. Performans Görevinde Dikkat Edilmesi Gerekenler
Grafik okuma becerisi önemlidir.
İvmenin pozitif veya negatif olduğuna göre hareketin yönü yorumlanmalıdır.
Grafiklerde birden fazla hareket türü varsa, her bölümü ayrı ayrı analiz etmek gerekir.
Cevaplarda basit ve anlaşılır fizik terimleri kullanılmalıdır.
7. Özet - Performans Görevinde Yapılanlar
Adım
Açıklama
Grafiklerin incelenmesi
Konum-zaman ve hız-zaman grafikleri analiz edildi.
Sabit ivmeli hareket bölümü
Doğru ve kavisli segmentler belirlendi.
İvme hesaplama
a = \frac{\Delta v}{\Delta t} formülü kullanıldı.
Sonuçların yorumlanması
Hareket türleri ve ivmeler açıklanarak raporlandı.
Sonuç
Sayfa 58’deki performans görevi için yukarıdaki analiz ve hesaplamalar yapılmalıdır. İvmenin grafiklerden yorumlanması, sabit veya değişen ivme durumlarının ayırt edilmesi, ivmenin hesaplanması ve hareketin türüne göre tanımlanması en önemli kazanımlardır. Bunları kavrayarak performans görevi tamamlanabilir.
Eğer fotoğrafın üst kısmında net sorular veya maddeler varsa, lütfen buraya yazarsanız, maddelere özel ve detaylı cevapları da hazırlayabilirim.
Soru:
Fizik 10. Sınıf yeni müfredat kitabı sayfa 58’deki “Performans Görevi”ndeki hız–zaman grafikleriyle ilgili eksik ifadeleri doldurup analiz ediniz.
Cevap olarak aşağıdaki başlıklar altında her iki grafiği adım adım inceliyor, boşluklara yazabileceğiniz ifadeleri ve ilgili hesaplamaları veriyoruz.
Grafiğin ait olduğu hareket türü
Grafik I: Sabit hızla doğrusal hareket (ivmesiz, düzgün hareket).
Grafik II: Sabit ivmeli doğrusal hareket (negatif sabit ivmeyle yavaşlayan, sonra yön değiştiren hareket).
Hareketin niteliği
Grafik I’de hız zamanla değişmediği için ivme (a=0).
Grafik II’de hız, doğrusal olarak azaldığı için ivme sabit ve negatiftir.
İvme değeri (örnek sayısal değer):
Δv = v_son – v_ilk = (–8 m/s) – (+8 m/s) = –16 m/s
Δt = 16 s
a = Δv/Δt = –16/16 = –1 m/s²
İvme–zaman grafiği
Grafik I için: yatay eksende t, dikey eksende a olacak şekilde a = 0 doğrusu üzerinde yatay bir çizgi.
Grafik II için: a sabit negatif olduğundan yatay eksende t, dikey eksende a = –1 m/s² olacak şekilde yatay bir çizgi.
Konum–zaman grafiği nasıl olur?
Grafik I: x(t) = x₀ + v·t formuyla, eğimi sabit ve pozitif (4 m/s) olan düz bir doğru.
Grafik II: x(t) = x₀ + v₀·t + ½·a·t² formunda, a<0 olduğu için aşağı doğru açılan parabolik kavis.
Net yer değiştirme ve alınan yol
Grafik I:
Yer değiştirme = v·t = 4 m/s × 16 s = 64 m
Alınan yol = 64 m
Grafik II:
Net yer değiştirme = Ortalama hız × süre = [(8 + (–8))/2] × 16 = 0 m (başlangıç noktasına dönüş)
Alınan toplam yol =
• 0–8 s arası: ort. hız = (8+0)/2 = 4 m/s → yol = 4×8 = 32 m
• 8–16 s arası: hız ters yönde, mutlak ort. hız = 4 m/s → yol = 4×8 = 32 m
Toplam = 32 + 32 = 64 m
Günlük hayattan örnekler
Grafik I: Yolda sabit hızla giden bisiklet, uçak seyir hızı vs.
Grafik II: Aracın eşit kuvvetle frenlenerek yavaşlaması ve geri vitese alınması.
Bu analizle kitapta eksik bırakılan yerlere şu şekilde yazabilirsiniz:
“Grafik I: Sabit hızla doğrusal (ivmesiz) hareket.”
“Grafik II: Sabit ivmeli (–1 m/s²) doğrusal hareket; cisim yavaşlıyor, sonra yön değiştiriyor.”
İvme–zaman grafikleri için “Grafik I’de a=0; Grafik II’de a=–1 m/s² yatay doğruları.”
Konum–zaman grafiği ve net yer değiştirme/alınan yol bilgilerini de yukarıdaki hesaplamalara göre ekleyiniz.