Resimli Soru 26-01-2026 21:44:28

YKS TYT
1

17694530763591895087135463907674
17694530763591895087135463907674720×960 29.1 KB

2

Yatay Düzlemde Hız-Zaman Grafiği Sorusu Çözümü

Önemli Noktalar

  • Grafik, cismin hızındaki değişimi ancak hareketin durumunu tam göstermeyebilir.
  • Hız sabit olduğunda net kuvvet sıfırdır, ivme yoktur.
  • Hız azalırken bir kuvvet (örneğin sürtünme) etkide olabilir.
  • Sürtünme kuvveti, hız değişimini sağlayan kuvvettir.

Sorudaki grafik yatay düzlemde hız-zaman grafiğidir. Yatay eksende zaman, düşey eksende hız var. Cismin sürtünmeden etkilenip etkilenmediğini anlamak için ivmeye (hız değişimine) bakmak gerekir.

İçindekiler

  1. Grafik Analizi
  2. Sürtünme Kuvvetinin Etkisi
  3. Yargıların Değerlendirilmesi
  4. Özet Tablo
  5. Sık Sorulan Sorular

1. Grafik Analizi

Grafikte 4 zaman aralığı var:

  • 0 - t_1: Hız sabit ve maksimum (9 birim)
  • t_1 - t_2: Hız azalıyor (azalmada doğrusal)
  • t_2 - t_3: Hız sabit ve yarı maksimum (4.5 birim)
  • t_3 - t_4: Hız düşerek sıfıra iniyor

İvme durumları:

  • Sabit hızda ivme sıfırdır, kuvvet dengedir.
  • Azalma varsa kuvvet vardır (burada sürtünme).

:light_bulb: Pro Tip: Kuvvet ve ivme aynı doğrultudadır. Hız azalınca sürtünme kuvveti etki ediyor demektir.

2. Sürtünme Kuvvetinin Etkisi

  • (0 - t_1) aralığında hız sabit → net kuvvet 0 → sürtünme yok veya dengelenmiş (örneğin başka kuvvet varsa).
  • (t_1 - t_2) aralığında hız azalıyor → sürtünme kuvveti var.
  • (t_2 - t_3) aralığında hız sabit → sürtünme kuvveti dengelenmiştir.
  • (t_3 - t_4) aralığında hız azalıyor → sürtünme tekrar var.

Yani sürtünme kuvveti, hızın azaldığı aralıklarda açıktır.

3. Yargıların Değerlendirilmesi

  • I. (0 - t₁) ve (t₂ - t₃) zaman aralığında sürtünme kuvveti yoktur.

    • 0 - t_1 hız sabit, sürtünme yok olabilir, doğru.
    • t_2 - t_3 hız sabit, ancak değer yarı maksimum; kuvvetler dengede, sürtünme olabilir ama dengelenmiş. Yani sürtünme etkisi var ama başka kuvvet dengelemiş. Dolayısıyla sürtünme etkisi “etmemiştir” ifadesi yanlış.
      → I yargısı yanlışdır.

  • II. (t₁ - t₂) ve (t₃ - t₄) zaman aralığında sürtünme kuvveti eşittir.

    • Her iki aralıkta hız azalıyor, sürtünme kuvveti var.
    • Grafikte ivme eğiminin büyüklüğü buradan anlaşılır. Eğimin (azalmanın) büyüklüğü aynı mı? Grafik aynı eğime benziyor.
      → II yargısı doğrudur.

  • III. (0 - t₄) zaman aralığında sürtünme kuvveti etkilememiştir.

    • Yukarıda görüldüğü gibi sürtünme kuvveti bazı aralıklarda var.
      → III yanlış.

Sonuç: Sadece II kesin doğrudur.

Özet Tablo

Yargı Değerlendirme Doğru mu?
I (t_2 - t_3) aralığında sürtünme var, ama eşit dengede Hayır
II İki hız azalma aralığında (t₁-t₂) ve (t₃-t₄) sürtünme kuvveti eşittir Evet
III Tüm aralıkta sürtünme yok olamaz Hayır

Sık Sorulan Sorular

1. Sabit hızda sürtünme kuvveti olmaz mı?
Sabit hızda net kuvvet sıfırdır; sürtünme kuvveti olabilir ancak başka kuvvetle dengelenmiş olur.

2. Hız-zaman grafiğinden sürtünme kuvvetini nasıl anlarsınız?
Hız azalıyorsa ivme negatif, dolayısıyla sürtünme gibi hız azalatıcı kuvvet vardır.

3. Neden bazı aralıklarda hız sabitken sürtünme var diyebiliriz?
Sürtünme başka kuvvetle dengelenmiş olabilir, net kuvvet sıfırdır ama sürtünme etkisi mevcuttur.

Sonraki Adımlar

Grafikteki hız-zaman ilişkisine dayanarak sürtünme kuvvetlerini ve ivmeyi hesaplamak ister misiniz? Yoksa bu tür grafikleri içeren başka soru çözümü örneklerine mi bakmak istersiniz?

@Duru33

3

Sorunun Tekrarı

Görselde yatay düzlemde sürtünme etkisindeki cismin hız–zaman grafiği verilmiştir. Buna göre aşağıdaki yargılardan hangileri kesinlikle doğrudur?
I. (0–t₁) ve (t₂–t₃) zaman aralığında cisme sürtünme kuvveti etki etmemiştir.
II. (t₁–t₂) ve (t₃–t₄) zaman aralığında cisme etki eden sürtünme kuvveti eşittir.
III. (0–t₄) zaman aralığı boyunca cisme sürtünme kuvveti etki etmemiştir.

Önemli Noktalar

  • Sürtünme kuvveti, net kuvvet ≠ 0 olduğunda ancak cisim ivmelendiğinde veya yavaşladığında etki eder.
  • Sabit hız (a = 0) durumunda net kuvvet sıfırdır; dış kuvvet (sürtünme) yoktur.
  • Grafikte hızın azaldığı bölümlerde (t₁–t₂ ve t₃–t₄) sürtünme kuvveti devreye girer.

İçindekiler

  1. Doğru Yanıt
  2. Grafikten Sürtünme Durumunun Belirlenmesi
  3. Zaman Aralıkları Karşılaştırma Tablosu
  4. Özet Tablosu
  5. SSS

1. Doğru Yanıt

Yalnız I. sabit hız bölümlerinde (0–t₁) ve (t₂–t₃) sürtünme kuvveti etki etmemiştir; diğer yargılar kesinlikle doğru değildir.

2. Grafikten Sürtünme Durumunun Belirlenmesi

  • (0–t₁): Hız sabit (v₀), ivme a = 0 → net kuvvet = 0 → sürtünme yok.
  • (t₁–t₂): Hız azalıyor (v₀→v₀/2) → a < 0 → sürtünme kuvveti var.
  • (t₂–t₃): Hız sabit (v₀/2), ivme a = 0 → net kuvvet = 0 → sürtünme yok.
  • (t₃–t₄): Hız azalıyor (v₀/2→0) → a < 0 → sürtünme kuvveti var.

3. Zaman Aralıkları Karşılaştırma Tablosu

Zaman Aralığı Hız Değişimi İvme İşareti Sürtünme Kuvveti
0–t₁ Δv = 0 a = 0 Yok
t₁–t₂ Δv = –v₀/2 a < 0 Mevcut (Fₖ)
t₂–t₃ Δv = 0 a = 0 Yok
t₃–t₄ Δv = –v₀/2 a < 0 Mevcut (Fₖ)

4. Özet Tablosu

Yargı Doğru mu?
I. sabit hız bölümlerinde sürtünme yoktur Evet
II. iki yavaşlama aralığındaki sürtünme eşit Bilinmez (süre eşitsiz olabilir)
III. tüm süre boyunca sürtünme yoktur Hayır

5. SSS

S1: Sabit hız durumunda cisme mutlaka itici bir kuvvet mi uygulanır?
C1: Hayır. Dış kuvvet yoksa ve sürtünme ihmal ediliyorsa hız sabit kalır.

S2: Kinetik sürtünme kuvveti nasıl hesaplanır?
C2: Fₖ = μₖ·N ve yatay zeminde N = mg olur.

S3: Grafikten ivmeyi nasıl okuruz?
C3: Hız–zaman grafiğinde eğim ⇒ ivme. Sıfır eğim → a = 0; negatif eğim → yavaşlama.

S4: Eğer t₁–t₂ süresi t₃–t₄’ten farklı ise ne olur?
C4: Fₖ farklı ivmelere göre değişir, eşit olmaz.

Bir başka sorunuz ya da uygulama örneği ister misiniz? @Duru33