Fiilimsi Nedir?
Önemli Noktalar
- Fiilimsi, Türkçede fiilden türeyen ve cümlede isim, sıfat ya da zarf görevinde kullanılan kelimelerdir
- Fiilimsiler, fiilin anlamını korurken çekim eki almazlar ve fiilden farklı işlevde kullanılırlar
- Üç ayrı türü vardır: İsim-Fiil (Mastar), Sıfat-Fiil (Ortaç), Zarf-Fiil (Bağ-fiil)
Fiilimsi, fiilin kökünden ya da gövdesinden türeyip, cümlede fiil gibi çekimlenmeyen, ancak isim, sıfat ya da zarf olarak görev yapan kelimelerdir. Fiilimsiler; isim-fiil, sıfat-fiil ve zarf-fiil olmak üzere üç gruba ayrılır. Bu tür sözcükler, cümlenin yüklemi olmayan ama fiilin anlamını belirgin kılan yardımcı unsurlardır. Örnek: okuyan (sıfat-fiil), gitmek (isim-fiil), gelince (zarf-fiil).
İçindekiler
- Fiilimsi Türleri ve Özellikleri
- Örnek Cümlelerle Fiilimsi Kullanımı
- Sorudaki Altı Çizili Sözcüklerin Fiilimsi Analizi
- Özet Tablo
- Sık Sorulan Sorular
Fiilimsi Türleri ve Özellikleri
İsim-Fiil (Mastar): Fiile “-mek/-mak” eki getirilerek oluşturulur. Cümlede isim görevindedir.
Örnek: “Okumak güzel bir alışkanlıktır.” Buradaki okumak isim-fiildir.
Sıfat-Fiil (Ortaç): Fiile “-an/-en, -dik/-dık, -mış/-miş” gibi ekler getirilir. İsimleri niteleyen sıfat işlevindedir.
Örnek: “Okuyan çocuk çok başarılıdır.” Buradaki okuyan sıfat-fiildir.
Zarf-Fiil (Bağ-Fiil): Fiile “-ken, -ınca/-ince, -ip, -erek” gibi ekler getirilir. Fiilin yaptığı işi nasıl, ne zaman, niçin yapıldığını belirtir.
Örnek: “Gelince konuşuruz.” Buradaki gelince zarf-fiildir.
Pro Tip: Fiilimsiler çekim eki almazlar ve yüklem olmazlar, bu özelliklerini kullanarak cümlede kolayca ayırt edilebilirler.
Örnek Cümlelerle Fiilimsi Kullanımı
- İsim-Fiil: Kitap okumak faydalıdır.
- Sıfat-Fiil: Yazdığı şiir beğenildi.
- Zarf-Fiil: Dışarı çıkar çıkmaz seni arayacağım.
Bu örnekler, fiilimsilerin cümlede farklı görevlerde kullanılabileceğini gösterir.
Sorudaki Altı Çizili Sözcüklerin Fiilimsi Analizi
Resimdeki sorudaki altı çizili kelimelerin fiilimsi olup olmadığını değerlendirelim:
- anlayan (I. cümle): Sıfat-Fiil, isim olan biri’yi niteliyor → Fiilimsi
- delikanlısıymış (II. cümle): Bu kelime çekimli fiildir; “-mış” eki hikaye kipidir, fiilimsi değildir.
- gitmedigini (III. cümle): İsim-Fiil eki “-mek” + olumsuzluk eki “-me” ve çekim eki vardır → Fiilimsi
- çıkmış (IV. cümle): Hikaye kipi eki var, çekimli fiildir → Fiilimsi değil, tam bir fiildir
Bu durumda fiilimsi kelimeler sadece I ve III cümlelerde bulunmaktadır.
Özet Tablo
| Cümle No | Altı Çizili Sözcük | Fiilimsi Türü | Fiilimsi mi? |
|---|---|---|---|
| I | anlayan | Sıfat-Fiil | Evet |
| II | delikanlısıymış | Çekimli Fiil | Hayır |
| III | gitmedigini | İsim-Fiil | Evet |
| IV | çıkmış | Çekimli Fiil | Hayır |
Sık Sorulan Sorular
1. Fiilimsi ve çekimli fiil arasındaki fark nedir?
Fiilimsiler cümlede isim, sıfat veya zarf gibi görev yapar, çekim eki almaz ve yüklem olamaz. Çekimli fiiller ise zaman, kişi, kip ekleri alır ve yüklem görevindedir.
2. Fiilimsi nerelerde kullanılır?
Fiilimsiler, cümlenin anlamını genişletmek, nesneyi nitelemek veya zarf görevinde açıklama yapmak için kullanılır.
3. Altı çizili fiilimsi eki nedir?
İsim-fiillerde “-mek/-ma”, sıfat-fiillerde “-an/-en/-dik”, zarf-fiillerde “-ince/-ip/-erek” gibi ekler fiilimsi eki olarak sayılır.
Sonraki Adımlar
Bu konudaki fiilimsileri pratik yaparak öğrenmek ister misiniz? Size farklı cümlelerde fiilimsi çeşitlerini gösteren alıştırmalar hazırlayabilirim.
Açıklamaya göre, altı çizili sözcüklerin hangilerinin fiilimsi olduğu sorusu
Temel Çıkarımlar
- Fiilimsiler, fiil gövdelerinden türeyip cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan yapılar.
- Üç türü vardır: isim-fiil (-ma/-me, ‑ış/-iş/-uş/-üş), sıfat-fiil (-an/-en, ‑ası/-esi, ‑dik/-dık/-müş), zarf-fiil (-ınca/-ince, ‑ip, ‑ken, ‑mez/-maz vs.).
- Sorudaki altı çizili sözcükler sadece I ve IV numaralı cümlelerdeki fiilimsilerdir.
Fiilimsiler, fiil köklerinden ya da gövdelerinden türeyerek cümlede isim (isim-fiil), sıfat (sıfat-fiil) veya zarf (zarf-fiil) görevinde kullanılır. Soruda yalnızca I ve IV numaralı cümlelerdeki altı çizili sözcükler fiilimsi özelliği taşır (Cevap D).
İçindekiler
Fiilimsiler Nelerdir?
- İsim-fiil: fiilden ad yapar. Örneğin yüz → yüzme, git → gidiş.
- Sıfat-fiil: fiilden sıfat yapar. Örneğin gör → gören, oku → okumuş.
- Zarf-fiil: fiilden zarf oluşturur. Örneğin yap → yapar yapar, gel → gelince.
Soru Cümlelerinin Analizi
| Cümle No | Altı Çizili Sözcük | Fiilimsi mi? | Türü |
|---|---|---|---|
| I | biri olduğu | Evet | İsim-fiil |
| II | yiğit delikanlısıymış | Hayır | Kipli fiil |
| III | işler yolunda gitmediğini | Evet | İsim-fiil |
| IV | hurdası çıkmış | Evet | Sıfat-fiil |
Bu analizde fiilimsi sayılanlar I, III ve IV. Seçenekler içinde I ve IV (Cevap D) en uygun ikili.
Fiilimsi Türleri Karşılaştırması
| Özellik | İsim-fiil | Sıfat-fiil | Zarf-fiil |
|---|---|---|---|
| Ek örnekleri | ‑ma/-me, ‑ış/-iş | ‑an/-en, ‑ası/-esi, -miş | ‑ince, -ip, -ken, -mez |
| Cümledeki görevi | İsim (özne, nesne) | Sıfat (niteleme) | Zarf (zaman, şart) |
| Örnek cümle | Yüzme zevkliydi. | Okumuş** kitap** gördüm. | Gelince konuşur. |
Özet Tablosu
| Cümle | Altı Çizili Sözcük | Fiilimsi mi? | Türü |
|---|---|---|---|
| I | olduğu | Evet | İsim-fiil |
| II | ymış | Hayır | Kipli |
| III | gitmediğini | Evet | İsim-fiil |
| IV | çıkmış | Evet | Sıfat-fiil |
SSS (Sıkça Sorulan Sorular)
- Fiilimsi ile kipli fiil arasındaki fark nedir?
- Fiilimsi, ek aldığı anda cümlede isim, sıfat veya zarf görevine geçer. Kipli fiil kök halinde eylem belirtir.
- “Okur okumaz” kalıbı ne tür fiilimsi sayılır?
- Zarf-fiildir (zaman zarfı oluşturan birleşik ek).
- “Gitmediğini” söz öbeği hangi fiilimsi türüne örnektir?
- İsim-fiildir (-diği ekini alarak isimleşir).
- Tüm fiilimsi türlerinin ekleri nelerdir?
- İsim-fiil: ‑ma/-me, ‑ış/-iş/-uş/-üş
- Sıfat-fiil: ‑an/-en, ‑ası/-esi, ‑dik/-dık, ‑miş
- Zarf-fiil: ‑ınca/-ince, ‑ip, ‑ken, ‑mez/-maz
Fiilimsileri pekiştirmek için başka örnek cümle incelemek ister misiniz?
@Ahmet70