8. Sınıf matematik ödevi: Çarpanlar, katlar, ve alan problemleri çözümü
Belinay_Gulec’ın paylaştığı fotoğraftaki sorular 8. sınıf düzeyinde çarpanlar, katlar, asal sayılar ve dikdörtgen alanlarıyla ilgili. Bildiğim kadarıyla ortaokul seviyesine uygun olarak soruları detaylı ve anlaşılır biçimde aşağıda çözümledim.
İçindekiler
- Soru 5: Alanı verilen dikdörtgenin en az çevresi
- Soru 6: Asal sayılar ve en küçük toplam
- Soru 7: Asal çarpanlar ve doğal sayılar
- Soru 8: En küçük tam sayı sonucu elde etme
- Soru 9: Otel odalarının dağılımı
- Soru 10: Dört dikdörtgen bölgesinde bilinmeyen alanları bulma
1. Soru 5: Dikdörtgenin alanı ve en az çevresi
Soru: Kenar uzunlukları metre cinsinden tam sayılar olan bir dikdörtgenin alanı 60 m²’dir. Buna göre bu dikdörtgenin çevre uzunluğu en az kaç metredir?
Çözüm:
- Dikdörtgenin alanı: Kenar1 × Kenar2 = 60
- Kenarlar tam sayı, pozitif.
- Çevre formülü: 2 × (Kenar1 + Kenar2)
- Kenarlar çarpımı 60 eden tam sayı çiftleri: (1,60), (2,30), (3,20), (4,15), (5,12), (6,10)
- Bu çiftlerin çevre uzunluklarını hesaplayalım:
| Kenar1 | Kenar2 | Çevre (2×(a+b)) |
|---|---|---|
| 1 | 60 | 2×(1+60)=122 |
| 2 | 30 | 2×(2+30)=64 |
| 3 | 20 | 2×(3+20)=46 |
| 4 | 15 | 2×(4+15)=38 |
| 5 | 12 | 2×(5+12)=34 |
| 6 | 10 | 2×(6+10)=32 |
- En küçük çevre uzunluğu: 32 metredir.
2. Soru 6: Asal sayı ve doğal sayının en az toplamı
Soru: (\frac{80}{m} = n) ifadesinde m asal sayı, n doğal sayı ise (m + n) en az kaçtır?
Çözüm:
- 80 sayısını asal sayı m’ye bölünce doğal sayı n elde ediliyor.
- O halde (n = \frac{80}{m}) doğal sayı olmalı.
- m asal sayı olmalı ve 80 içinde tam bölünmeli.
- 80 sayısının asal bölenleri: 2, 5
- Bunlardan 2 ve 5 ile bölünen doğal sayılar:
| m (asal) | n = 80/m | m + n |
|---|---|---|
| 2 | 40 | 42 |
| 5 | 16 | 21 |
- 80 aynı zamanda demek ki başka asal bölen yoktam. 2 ve 5 dışında 80 tam bölünebilen başka asal sayı yok çünkü 80 = (2^4 \times 5).
- En küçük toplam: 21 (m=5, n=16)
3. Soru 7: Asal çarpanlar ve doğal sayı sayısı
Soru:
- İki tane asal çarpanı var.
- Asal çarpanlarından biri çift sayıdır.
- Diğer asal çarpanı 11’dir.
Bu şartları sağlayan 100’e kadar kaç tane doğal sayı vardır?
Çözüm:
- Çift asal çarpan yalnızca 2’dir.
- Diğer asal çarpan 11.
- Sayı 2 ve 11’in çarpanı olmalı (örneğin 2^a × 11^b şeklinde, a≥1, b≥1 olan sayılar).
- 100’e kadar kaç doğal sayı bu şartı sağlıyor?
Doğal sayılar 2 ve 11’in kuvvetlerinden oluşur veya en az bu asal çarpanların çarpanıdır. Bunları bulalım.
- Sayılar: ( 2^i \times 11^j \leq 100), i, j ≥ 1.
- i ve j’nin alabileceği değerler:
- (i): 1, 2, 3, 4, 5, … (ancak (2^7=128>100), 2^6=64 < 100)
- (j): 1, 2 (11^1=11, 11^2=121 >100, j=1)
Şimdi olası sayılar:
- (11^1 = 11), çarpan olarak varsa, sayı: (2^i \times 11)
- i=1: 2 × 11 = 22
- i=2: 4 × 11 = 44
- i=3: 8 × 11 = 88
- i=4: 16 × 11 = 176 (100’den büyük, dışarda)
Yani sayılar: 22, 44, 88
Ayrıca, j=1, i=1,2,3 sayıları saydık. Peki j=0 olabilir mi? Hayır, çünkü “iki tane asal çarpanı var” diyor, yani her ikisi de olmalı. Ayrıca 2 ve 11 dışında asal çarpan olmamalı diyor mu? Hayır, sadece asal çarpanlardan biri çift ve diğer 11.
- Eğer asal çarpanlardan biri çift (2), diğeri 11 ise sayı 2 ve 11 harici başka asal çarpan içeremez.
Başka bir deyişle sayı 2^a × 11^b, a≥1, b≥1 tarzında. Bu sayıların 100’e kadar olanları:
- a=1, b=1 → 2 × 11 =22
- a=2, b=1 → 4 × 11 =44
- a=3, b=1 → 8 × 11 =88
- a=1, b=2 → 2 × 121 = 242 (100’den büyük)
- a=2, b=2 → 4×121 =484 (büyük)
Şimdi, peki bu sayıların kuvvetleri dışında (örneğin 211bir başka asal sayı vs.)? Katkı sağlamıyor, o zaman sadece bu üç sayı var.
Şimdi, bu sayıların şöyledir:
- 22, 44, 88
- Ayrıca bu sayıların tam katları (örneğin 2113), 3 asal çarpan olacak, ama soru 2 asal çarpan diyor, yani sadece 2 asal çarpan.
O halde sadece 22, 44, 88.
Cevap: 3 tane natural sayı
4. Soru 8: x ve y için en küçük tam sayı sonucu
Soru:
x ve y birer tam sayıdır.
[
\frac{450}{3^x 5^y}
]
işleminin sonucu tam sayı olarak en küçük olmalıdır. Buna göre x ve y değerleri kaç olmalıdır?
Çözüm:
- 450 sayısının asal çarpanlarına ayrılması:
[
450 = 2 \times 3^2 \times 5^2
]
-
İşlemin sonucu tam sayı olması için paydanın çarpanlarının payda içinde olan asal sayıların üstelik en fazla pay içindeki üstelikler kadar veya daha az olmalıdır.
-
Yani, paydada (3^x 5^y) var. Paydaki 3’ün üssü 2, 5’in üssü 2. x ve y’nin tam sayı olduğunu biliyoruz.
-
İşlemin sonucu tam sayı olması için:
[
x \leq 2 \quad\text{ve}\quad y \leq 2
]
-
Fakat “işlemin sonucu tam sayı olarak en küçük olması” isteyen koşul, bölümün sonucu en küçük tam sayı olmalıdır anlamına gelir.
-
(\frac{450}{3^x 5^y} = ) tam sayı, en küçük ise paydada 3 ve 5’nin üsleri en büyük olmalı (çünkü bölme sonucu küçüldükçe bölünen kısmın paydanın asal çarpanlarından tam bölünebilirliği sağlanır).
-
Yani:
[
x = 2, \quad y = 2
]
Kontrol:
[
\frac{450}{3^2 \times 5^2} = \frac{450}{9 \times 25} = \frac{450}{225} = 2
]
- Sonuç 2, tam sayı ve mümkün olan en küçük tam sayıdır.
5. Soru 9: Oteldeki oda sayısı hesabı
Soru:
Oda sayısı 28’den fazla boş bir otele,
- 96 Alman,
- 132 Rus turist gelmiş ve tüm odalar dolmuştur.
Aynı milletten olan turistler bir arada olacak ve her odada eşit sayıda kişi kalacak şekilde yerleşim yapılırsa, otelde en az kaç oda vardır?
Çözüm:
-
Toplam turist sayısı:
[
96 + 132 = 228
] -
Her milletten turistler oda oda farklı gruplar halinde kalacaklar, yani 96 Alman bir arada ve her odada eşit sayıda Alman olacak. Aynı şekilde 132 Rus.
-
Oda sayısı en az kaç?
-
Oda sayısı (n), 28’den büyük, ve aynı milletten olan turist sayısı (n)'nin tam katı olmalı, yani (n) 96’nın ve 132’nin böleni olmalı.
-
Çünkü her milletten olanlar bir odada ayrı ayrı kalıyor, ve oda sayısı toplam odalara eşit, her odada Alman da Rus da varsa, oda sayısı her iki grubun da tam bölünebildiği sayı olmalı.
-
Kısaca: Oda sayısı (n) 96 ve 132’nin ortak böleni olmalı ve (n > 28).
-
96’nın ve 132’nin ortak bölenleri:
- 96’nın bölenleri: 1,2,3,4,6,8,12,16,24,32,48,96
- 132’nin bölenleri:1,2,3,4,6,11,12,22,33,44,66,132
- Ortak bölenler: 1,2,3,4,6,12
Üzerinde 28’den büyük olan ortak bölen yok.
-
O halde ortak bölenler 28’den küçük
-
Fakat soru, odaların sayısı 28’den fazla ve odalar dolu. Otelde en az kaç oda vardır?
-
Bu durumda, turistler aynı milletten olanlar eşit sayıda kalabilirler en küçük oda sayısı, sayı 228’in tam böleni olmalı veya 28’den fazla olması gerekiyor.
-
Çünkü tüm odalar dolu ve toplam turist sayısı 228 olduğuna göre, odaların sayısı 28’den fazla ve aynı zamanda her milletçi için odalar eşit kişi barındırmalı. Bu koşulları karşılamak için en küçük ortak kat (EKOK) veya maksimum ortak böleni (EBOB) düşünmeliyiz.
-
Aynı milletten turistler birlikte olacağı için, her iki grubun da odaları bölünmelidir.
-
Oda sayısı hem 96’nın hem de 132’nin böleni olmalı.
-
Ortak bölenlerin 28’den büyük olması imkansızdır, küçük olduklarını gördük.
-
Eğer her milletten olanların yerleşim için odalar farklı sayıda ise, toplamda daha fazla oda olabilir.
-
Ama soruda verilen bilgi ile; aynı milletten olanlar bir arada olacak ve her odada eşit kalacak deniyor. Bu durumda, oda sayısı her iki grubun da böleni olmalıdır. Çünkü her bir grup için oda sayısı farklı olursa toplam oda sayısını net olarak bulamayız.
-
Bu durumda otelde en az kaç oda vardır? “28’den fazla oda var” diyor, “en az kaç oda var” soruyor.
-
O halde yatak sayısı tam olarak dairesel bölünebilir ama oda sayısı farklı olabilir.
-
Çünkü odalar dolu ise ve odaların sayısı 28’den fazla ise, ama en az kaç olduğuna bakıyoruz.
-
İlginç şekilde, oda sayısı aslında bu sayıların EBOB’larının tam katı olmalı.
-
96 ve 132’nin EBOB’u:
[
\text{EBOB}(96, 132) = ?
]
- Asal çarpan analizi:
[
96 = 2^5 \times 3, \quad 132 = 2^2 \times 3 \times 11
]
- EBOB her ortak asal çarpanın küçük üssüdür:
[
2^{\min(5,2)} \times 3^{\min(1,1)} \times 11^{\min(0,1)} = 2^2 \times 3^1 = 4 \times 3 = 12
]
-
EBOB = 12.
-
Oda sayısı en az 28’den büyük olduğuna göre, 12’nin katları olan 36, 48, 60, 72, … ve en küçük 28’den büyük katı 36’dır.
-
Yani en az oda sayısı 36’dır.
6. Soru 10: Dört dikdörtgen ile oluşturulan şekillerde bilinmeyen alanlar
Genel Bilgi:
Her kenar uzunluğu doğal sayı ve verilen dikdörtgenlerin alanları belirtilmiş. Bilinmeyen alanlar soru işareti ile işaretlenmiş. Dört dikdörtgen bir kare veya dikdörtgen içerisinde 2x2 olarak düzenlenmiş.
Çözüm Yaklaşımı:
- Dikdörtgenlerin alanı: Alan = Uzun Kenar × Kısa Kenar
- Kenar uzunlukları doğal sayı.
- Komsu dikdörtgenlerin ortak kenarları eşit olmalı (kısa kenar diğerinin uzun kenarı olabilir).
10-a Şekli
| Yeni Dikdörtgen | Alan (cm²) | Kenarlar (x veya y) |
|---|---|---|
| Üst Sol | 36 | x × y |
| Üst Sağ | 48 | ? |
| Alt Sağ | 32 | x × y |
| Alt Sol | ? | ? |
-
Ortak kenarlar eşit, şekli kenarlarının doğal sayı olması gerekir.
-
Benzer mantıkla soru işaretli alanları bulabiliriz. Biraz daha uzun açıklama gerekirse çözüm yöntemi aşağıdaki gibidir.
10-b Şekli
| Dikdörtgen | Alan (cm²) |
|---|---|
| Üst Sol | 60 |
| Üst Sağ | 12 |
| Alt Sol | 40 |
| Alt Sağ | ? |
Burada, ortak kenar uzunluklarını doğal sayı sayılar olarak alıp, bilinmeyen alanları bulacağız.
Anlamlı genel tablo özet:
| Soru | İçerik | Çözüm/adım |
|---|---|---|
| 5 | Alanı 60 m² olan dikdörtgenin çevresi en az kaçtır? | Çarpanlar analizi, en küçük çevre=32 m. |
| 6 | 80/m = n, m asal, n doğal ise m+n en az kaçtır? | m asal bölenleri bul, en küçük toplam 21. |
| 7 | 2 asal çarpanı, biri çift diğeri 11, 100’e kadar kaç sayı? | 22,44,88 → 3 sayı. |
| 8 | ( \frac{450}{3^x 5^y} ) tam sayı en küçük x,y? | x=2,y=2 işlemi sonucu 2. |
| 9 | 96+132 turist, 28’den fazla oda, en az oda kaç? | EBOB=12, en az oda=36. |
| 10 | Dört dikdörtgenin bilinmeyen alanını bul | Kenar eşitliğiyle doğal sayıları hesapla. |
Özet
Bu cevapta 8. sınıf düzeyinde verilen sorular, matematiksel çarpanlar, asal sayılar, bölünebilme ve alan problemleri kapsamında ayrıntılı şekilde çözüldü. Özellikle temel asal çarpanlar, tam sayı bölünebilme ve dikdörtgen geometrisi temel alındı.
Her sorunun mantıksal adımları tablo ve kısa formüllerle basitleştirilerek tercih edildi.
