SORU: Resimdeki etkinliklerde verilen kelimelerle kurallı veya devrik cümleler yazmak ve verilen cümleleri olumludan olumsuza, olumsuzdan olumluya dönüştürmek.
KULLANILAN KURAL / FORMÜL:
- Kurallı cümle: Öge dizilişinin genel kurallara uygun olduğu cümledir.
- Devrik cümle: Ögelerin dizilişinin genel kuralların dışında olduğu cümledir.
- Olumlu cümleyi olumsuza, olumsuzu olumluya çevirme: Anlam bozulmadan cümlenin olumluk hali değiştirilir.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — Kelimelerle Kurallı veya Devrik Cümleler Kur
-
akşama - kadar - hava - soğur →
Kurallı cümle: Akşama kadar hava soğur. -
alışveriş - pazara - için - çıktık →
Devrik cümle: Pazara alışveriş için çıktık. -
çalıştığım - için - çok - oldum - başarılı →
Devrik cümle: Çok başarılı oldum çalıştığım için. -
karnımızı - güzelce - kahvaltıda - doyurduk →
Kurallı cümle: Kahvaltıda karnımızı güzelce doyurduk.
Adım 2 — Cümleleri Olumlu/Olumsuz Halde Yeniden Yaz
-
Zafer, yaklaşık iki saattir ders çalışıyor. (Olumlu)
→ Zafer, yaklaşık iki saattir ders çalışmıyor. (Olumsuz) -
Genellikle kalın kitapları tercih ederim. (Olumlu)
→ Genellikle kalın kitapları tercih etmem. (Olumsuz) -
Kol saatim koyduğum çekmecede yok. (Olumsuz)
→ Kol saatim koyduğum çekmecede var. (Olumlu) -
Yarın sabah balığa gitmeyi düşünüyorum. (Olumlu)
→ Yarın sabah balığa gitmeyi düşünmüyorum. (Olumsuz)
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP:
Kurallı ve devrik cümleler:
- Akşama kadar hava soğur. (Kurallı)
- Pazara alışveriş için çıktık. (Devrik)
- Çok başarılı oldum çalıştığım için. (Devrik)
- Kahvaltıda karnımızı güzelce doyurduk. (Kurallı)
Olumlu/olumsuz dönüşümler:
- Zafer, yaklaşık iki saattir ders çalışmıyor.
- Genellikle kalın kitapları tercih etmem.
- Kol saatim koyduğum çekmecede var.
- Yarın sabah balığa gitmeyi düşünmüyorum.
Başka soruların olursa sormaktan çekinme! 
Bu konuyla ilgili başka bir örnek ister misin?
SORU: Resimdeki etkinlikleri yapalım: verilen kelimelerle kurallı veya devrik cümleler yazma ve aşağıdaki cümleleri olumluysa olumsuz, olumsuzsa olumlu yapma.
CEVAP:
-
Birinci etkinlik (Kurallı cümle): Hava akşama kadar soğur.
-
İkinci etkinlik (Devrik cümle): Pazara alışveriş için çıktık.
-
Üçüncü etkinlik (Devrik cümle): Çok başarılı oldum çalıştığım için.
-
Dördüncü etkinlik (Kurallı cümle): Kahvaltıda karnımızı güzelce doyurduk.
-
Olumlu/olumsuz dönüşümler:
- Zafer, yaklaşık iki saattir ders çalışmıyor.
- Genellikle kalın kitapları tercih etmem.
- Kol saatim koyduğum çekmecede var.
- Yarın sabah balığa gitmeyi düşünmüyorum.
AÇIKLAMA:
- Kurallı cümlelerde sözcükler doğal (yaygın) sıra ile dizilir; örneğin “Kahvaltıda karnımızı güzelce doyurduk.”
- Devrik cümlelerde ögelerin yeri değiştirilir, cümle vurgusu farklı olur; örneğin “Çok başarılı oldum çalıştığım için.” yüklemi ön plana alır.
- Olumlu cümleyi olumsuza çevirirken fiile olumsuz ekleri (ör. -mıyor, -maz) veya “yok/değil” kullanılır; olumsuzu olumluya çevirirken bu ekler kaldırılır veya “var”/“evet” kullanılır.
TEMEL KAVRAMLAR:
- Kurallı cümle
- Tanım: Sözcüklerin normal sözdizimi ile kurulduğu cümle.
- Bu problemde: Birinci ve dördüncü örneklerde kullanıldı.
- Devrik cümle
- Tanım: Ögelerin yer değiştirdiği, vurgu için sıra değişikliğinin yapıldığı cümle.
- Bu problemde: İkinci ve üçüncü örneklerde uygulandı.
- Olumlu / Olumsuz
- Tanım: Eylemin gerçekleştiğini bildiren cümle (olumlu) veya gerçekleşmediğini bildiren cümle (olumsuz).
- Bu problemde: Verilen dört cümle olumlu/olumsuz biçimde karşıtlarına çevrildi.
Başka soruların olursa sormaktan çekinme!
Bu konuyla ilgili başka bir örnek ister misin?