SORU: Şiş kelimesinin iki farklı anlamı verilmiş. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi “şiş” sözcüğü ile anlam özelliği açısından aynıdır?
KULLANILAN KURAL / FORMÜL:
- Çok anlamlı kelimeler: Bir kelimenin birden fazla anlamı olabilir.
- Eş anlamlılık: Anlamı aynı olan kelimeler.
ÇÖZÜM ADIMLARI:
Adım 1 — “Şiş” kelimesinin anlamlarını incele
- İlk cümlede: “İncittiği ayağı bir hayli şiş.” → Şiş derken “şişmek” anlamında, yani “şişlik”, “şişkinlik”.
- İkinci cümlede: “Anneannem atkı örmek için ip ve şiş aldı.” → Şiş burada "örgü aletleri"nden örgü şişi anlamında.
Adım 2 — Verilen seçenekleri anlamlarına göre değerlendirme
- A) Dert → Üzüntü, sorun anlamında.
- B) Kurt → Hayvan anlamında.
- C) Kanat → Kuşların uçmasını sağlayan organ.
- D) Sıkıntı → Sorun, dert, zor durum anlamında.
Adım 3 — Anlam benzerliği arama
- “İncittiği ayağı bir hayli şiş” cümlesindeki “şiş” → bedenin bir yerinin şişmesi (şişlik, ağrı, sıkıntı yaratma durumu).
- “Anneannem atkı örmek için ip ve şiş aldı” cümlesindeki “şiş” → örgü aleti.
Buna göre, ilk anlam daha çok “rahatsızlık, problem, sıkıntı” ile ilgilidir.
Adım 4 — Seçenekler arasından anlamı en yakın olanı bul
- A) Dert: problem, sıkıntı anlamında.
- D) Sıkıntı: problem, zorluk anlamında.
Bu iki seçenek “şişlik” ile tam aynı değil ama yakın anlamda kullanılabilir. - B) Kurt ve C) Kanat tamamıyla farklı anlamda.
Adım 5 — En uygun seçeneği belirle
- “Şiş” kelimesinin şişlik anlamı, “sıkıntı” ya da “dert” anlamına yakın bir anlam içeriyor, ancak daha çok “sıkıntı” ile bağdaştırılır.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: D) Sıkıntı
━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━━
Başka soruların olursa sormaktan çekinme! 
Bu konuyla ilgili başka bir örnek ister misin?
SORU: Verilen örneklerdeki şiş sözcüğünün anlam özelliğine göre hangisiyle aynıdır?
CEVAP: B) Kurt
AÇIKLAMA: Birinci örnekte “ayağı şiş” = şişlik, ikinci örnekte “ip ve şiş aldı” = örgü aleti. Bu iki anlam birbirleriyle ilgili olmayan, farklı kökenli anlamlardır; yani şiş burada eşsesli (homonim) bir sözcüktür. Seçenekler içinde Kurt da en az iki farklı anlamda kullanılır (örn. yırtıcı hayvan kurt ile meyvede/kağıtta görülen larva anlamındaki kurt), dolayısıyla anlam özelliği bakımından şiş ile aynıdır.
TEMEL KAVRAMLAR:
-
Eşsesli (Homonim)
- Tanım: Yazılışı veya söylenişi aynı olup anlamları birbirinden bağımsız olan sözcükler.
- Bu problemde: şiş(şişlik) ≠ şiş(örgü aleti) → eşsesli.
-
Çok anlamlılık (Polisemi)
- Tanım: Bir sözcüğün anlamlarının birbirleriyle ilgili olması durumu.
- Bu problemde: şiş örnekleri ilgili anlamlar olmadığı için polisemi değil, eşseslidir.
Bu nedenle doğru cevap B şıkkıdır.
Başka soruların olursa sormaktan çekinme!
Cevap c diyor
CEVAP: B) Kurt
AÇIKLAMA: Verilen örneklerde şiş sözcüğü iki farklı, birbirinden bağımsız anlamda kullanılmıştır: birinci cümlede şiş = şişlik (vücut kısmında kabarıp büyüme), ikinci cümlede şiş = örgü aleti. Bu durum eşsesli (homonim) söz konusu eder. Seçenekler arasında Kurt de en az iki bağımsız anlamda kullanılır (örn. yırtıcı memeli kurt; meyve/kağıtta görülen larva anlamındaki kurt), dolayısıyla anlam özelliği bakımından şiş ile aynıdır.
- C) Kanat seçenekleri genelde aynı temel anlamdan türeyen kullanımlardır (kuş kanadı, bina/uçak kanadı) — bu durumda polisemi (çok anlamlılık) söz konusudur, yani eşsesli değildir.
- A) Dert ve D) Sıkıntı tek bir anlam alanında (sıkıntı, sorun) kullanılır; bunlar eşsesli örnekler değillerdir.
TEMEL KAVRAMLAR:
-
Eşsesli (Homonim)
- Tanım: Yazılışı veya söylenişi aynı olup anlamları birbirinden bağımsız olan sözcükler.
- Bu problemde: şiş(şişlik) ≠ şiş(örgü aleti) → eşsesli.
-
Çok anlamlılık (Polisemi)
- Tanım: Bir sözcüğün anlamlarının birbirleriyle ilgili olması durumu.
- Bu problemde: kanat örnekleri aynı temel anlamdan türeyen kullanımlardır → polisemi.
Başka soruların olursa sormaktan çekinme!
Bu konuyla ilgili başka bir örnek ister misin?