Aşağıdaki sayıları yazalım ve sadeleştirelim:
√2, √5, √10, √18 = 3·√2, √720 = √(144·5) = 12·√5
İfademiz
( □ + □ ) : ( □ – □ ) = A
olacak şekilde kutulara farklı sayılar yerleştirildiğinde A’nın tam sayı olması isteniyor.
-
Numeratörün ve paydanın aynı kök türünü içermesi, bölme sonunda köklerin sadeleşmesini sağlar.
-
Elimizde √2 kökünü taşıyan sayılar: √2 ve 3√2 (√18).
-
Eğer numeratöre √2 + 3√2 = 4√2 ve paydada 3√2 – √2 = 2√2 yazarsak:
A = \frac{4\,\sqrt2}{2\,\sqrt2} = 2
Diğer köklerle benzer bir tam sayı elde etmek mümkün olmaz (√5 ve 12√5 ile 13/11, √10 tek ve 10 içeren tek sayı, vb. kısmi rasyonel sonuç veriyor). Bu nedenle doğru yerleştirme:
numeratöre: √2, √18
paydada: √18, √2
şeklindedir ve
A = 2
olur.
Aşağıdaki kutuların içine \sqrt{2}, \sqrt{5}, \sqrt{10}, \sqrt{18}, \sqrt{20} sayıları her kutuya biri gelecek şekilde yerleştirildiğinde, bir tam sayı olmaktadır. A kaçtır?
Soru Özeti:
Bir matematik sorusunda, verilen karekök ifadelerinden \sqrt{2}, \sqrt{5}, \sqrt{10}, \sqrt{18} ve \sqrt{20} sayıları, üç kutuya yerleştiriliyor.
Verilen ifade şu:
Buradaki kutulara sayıları öyle yerleştiriyoruz ki ifade bir tam sayı oluyor. Soruda A sayısı istenmektedir.
Çözüm Adımları
1. Kareköklerin basitleştirilmesi:
Öncelikle verilen karekök sayılarını basitleştirelim:
- \sqrt{2} zaten en sade haliyle.
- \sqrt{5} sade.
- \sqrt{10} = \sqrt{2 \times 5} = \sqrt{2} \times \sqrt{5} ancak sadeleştiremiyoruz.
- \sqrt{18} = \sqrt{9 \times 2} = 3 \sqrt{2}
- \sqrt{20} = \sqrt{4 \times 5} = 2 \sqrt{5}
Elimizde:
2. Toplama işleminin yapısı
Soru ifadesinden anlaşıldığı üzere iki kutunun toplamı ilk parantezi oluşturuyor ve üçüncü kutu + bu toplam ile A tam sayısı elde ediliyor:
Toplamda üç sayı yerleştirilecek. Beş sayıdan hangilerini seçip yerleştireceğiz sorusu akla geliyor. Muhtemelen soruda üç kutuya tüm sayıları yerleştireceğiz.
3. A tam sayı olmalı
Öncelikle, A tam sayı olmalı. Bu toplamı oluştururken karekök ifadeleri sadeleştirilmeli ya da tam sayı olması için terimler benzer karekökler olarak gruplanabilir.
Verilen sayılar:
\sqrt{2}, \quad \sqrt{5}, \quad \sqrt{10}, \quad 3\sqrt{2}, \quad 2\sqrt{5}
Sayılar iki kategoriye ayrılabilir:
- \sqrt{2} içerenler: \sqrt{2}, 3\sqrt{2}
- \sqrt{5} içerenler: \sqrt{5}, 2\sqrt{5}
- Diğer: \sqrt{10} (hem \sqrt{2} hem \sqrt{5} içerir)
4. Benzer ifadeleri toplamak
Öncelikle şunu deneyelim: Kutulara şu sayıları yazalım:
- Bir kutuya 3\sqrt{2}
- Diğer kutuya \sqrt{2}
- Son kutuya ise 2\sqrt{5} ya da \sqrt{5}
Fakat toplam A tam sayı olmalı.
5. Alternatif çözüm: İki kutunun toplamı bir kutunun iki katı olmalı
Soruda şöyle yazıyor: “Aşağıdaki kutuların içine … sayıları her kutuya biri gelecek şekilde yerleştirildiğinde bir tam sayı olmaktadır.”
Matematikte genellikle sorularda şöyle bir ifade olabilir: “İki kutunun toplamı, diğer kutudaki sayının 2 katı ise…”
Ama burada net değil. Eğer toplamda:
ve A bir tam sayı ise
biz tüm sayıların toplamını bulabiliriz:
\sqrt{2} + \sqrt{5} + \sqrt{10} + \sqrt{18} + \sqrt{20} = ?
Yerine koyarsak:
= \sqrt{2} + \sqrt{5} + \sqrt{10} + 3\sqrt{2} + 2 \sqrt{5} = ( \sqrt{2} + 3 \sqrt{2} ) + ( \sqrt{5} + 2 \sqrt{5} ) + \sqrt{10} = 4 \sqrt{2} + 3 \sqrt{5} + \sqrt{10}
Buradan bir tam sayı çıkabilmesi için \sqrt{10} ifadesini ortadan kaldırmamız gerekiyor. Çünkü \sqrt{10} direkt olarak diğerlerinden ayrı.
6. \sqrt{10} nasıl bir ifade oluşturur?
Hatırlayalım:
Bu yüzden, eğer \sqrt{10} = a \sqrt{2} + b \sqrt{5} şeklinde ifade edilebilirse, a, b tam sayı olmalı ama bu mümkün değildir.
7. İfadeden anladığımız kadarıyla orijinal problem
Sorudaki ifade:
Yani iki kutunun toplamı artı bir kutununkine eşit. Bu toplam bir tam sayı. Demek ki kutulardaki rakamlar şu şekilde yerleşiyor:
(x + y) + z = A, burada x, y, z karekök ifadeleri.
Burada x,y,z sırasına göre \sqrt{2}, \sqrt{5}, \sqrt{10}, \sqrt{18}, \sqrt{20} sayıları üç kutuya farklı kombinasyonlarla yerleştiriliyor.
8. Deneme yöntemiyle çözüm
Kutuların her biri farklı, toplam üç kutu. Verilen 5 sayıdan 3’ü seçilecek.
Seçenekleri deneyelim:
-
Seçim 1: \sqrt{2}, \sqrt{18}, \sqrt{20}
\sqrt{2} + \sqrt{18} = \sqrt{2} + 3\sqrt{2} = 4\sqrt{2}
4 \sqrt{2} + \sqrt{20} = 4 \sqrt{2} + 2 \sqrt{5}
Bu ifade tam sayı olamaz çünkü hem \sqrt{2} hem de \sqrt{5} terimi var.
-
Seçim 2: \sqrt{10}, \sqrt{5}, \sqrt{20}
\sqrt{10} + \sqrt{5} = \sqrt{10} + \sqrt{5}
Sonra + \sqrt{20} = \sqrt{10} + \sqrt{5} + 2 \sqrt{5} = \sqrt{10} + 3 \sqrt{5}
Yine tam sayı olmaz.
-
Seçim 3: \sqrt{10}, \sqrt{2}, \sqrt{18}
\sqrt{10} + \sqrt{2} = \sqrt{10} + \sqrt{2}
Üçüncü kutu \sqrt{18} = 3 \sqrt{2}
Toplam: \sqrt{10} + \sqrt{2} + 3\sqrt{2} = \sqrt{10} + 4 \sqrt{2}
Tam sayı olmaz.
-
Seçim 4: \sqrt{5}, \sqrt{20}, \sqrt{10}
\sqrt{5} + 2 \sqrt{5} = 3 \sqrt{5}
3 \sqrt{5} + \sqrt{10} = 3 \sqrt{5} + \sqrt{10}
Tam sayı değil.
-
Seçim 5: \sqrt{2}, \sqrt{5}, \sqrt{10}
\sqrt{2} + \sqrt{5} + \sqrt{10}
İfade içinde \sqrt{10} var.
9. Diğer yaklaşım: İşlemde kullanılan ifadeler toplandığında karekök içeren ifadeler tamamen yok oluyor
Yani farklı şekilde birleştirilen ifadelerde kökler yok olmalı. Örneğin:
Burada eğer (\square + \square) = \text{bir sayı} olarak yazılırsa, diğer kutuda yer alan sayı ile toplanınca tam sayı elde edilir.
10. Şimdi kutuların içine sayıların karesini alalım:
Verilenler:
| Sayı | Basit Hali | Karesi |
|---|---|---|
| \sqrt{2} | \sqrt{2} | 2 |
| \sqrt{5} | \sqrt{5} | 5 |
| \sqrt{10} | \sqrt{10} | 10 |
| \sqrt{18} | 3 \sqrt{2} | 18 |
| \sqrt{20} | 2 \sqrt{5} | 20 |
Önemli nokta: Bu rakamlar karekök içi sayılar.
11. Tam sayıya ulaşmak için hangi sayılar nasıl toplanmalı?
Örneğin, \sqrt{18} + \sqrt{2} = 3 \sqrt{2} + \sqrt{2} = 4 \sqrt{2}, sonra \sqrt{8} gibi bir sayı eklense tam sayı olabilir mi diye düşünürüz ama soruda öyle bir sayı yok.
12. Alternatif çıkarım: İki kutuda benzer terimler var, üçüncü kutu ise diğerlerinin toplamının iki katı.
Sorudan anladığım başka bir seçenek:
- 3 sayı var: Üç kutuya da bir sayı yerleştirilmiş.
- İki kutunun toplamı, kalan kutudaki sayının 2 katı.
- Yani:
Örnek verelim:
- Kutulara \sqrt{2}, \sqrt{18} = 3 \sqrt{2} ve \sqrt{10} sayıları yerleşsin.
- Eğer \sqrt{2} + \sqrt{18} = 2 \times (\sqrt{10}) ise
Burada eşitlik mümkün değil.
13. Son deneme: Box 1 ve Box 2 içindekiler toplamına Box 3 eşit ve toplam tam sayı
Eğer
ve A tam sayı ise, burada sınırları netleştirip rakamları yerleştirelim.
14. Nihai çözüm için kutulara sayıların tam değerleri şu şekilde yerleşir:
| Kutu 1 | Kutu 2 | Kutu 3 | İşlem | A değeri | Açıklama |
|---|---|---|---|---|---|
| \sqrt{18} = 3\sqrt{2} | \sqrt{2} | \sqrt{20} = 2 \sqrt{5} | (3 \sqrt{2} + \sqrt{2}) + 2 \sqrt{5} = 4 \sqrt{2} + 2 \sqrt{5} | ? = A | Bu ifade tam sayı değil |
| \sqrt{10} | \sqrt{20} | \sqrt{5} | (\sqrt{10} + 2 \sqrt{5}) + \sqrt{5} = \sqrt{10} + 3 \sqrt{5} | ? = A | Tam sayı değil |
| \sqrt{18} = 3 \sqrt{2} | \sqrt{2} | \sqrt{10} | (3 \sqrt{2} + \sqrt{2}) + \sqrt{10} = 4 \sqrt{2} + \sqrt{10} | ? = A | Tam sayı değil |
Tam sayı olması ancak tüm karekök terimleri çarpımlara dönüşürse mümkündür. Doğrudan tam sayı olması için seçilen sayılar, köklü ifadelerin ortak çarpanı oluşturması gerekir. Buradan;
- \sqrt{18} + \sqrt{2} = 4 \sqrt{2}
- A = 4 \sqrt{2} + \sqrt{10}, tam sayı değil.
Sonuç
Sorunun tam ifadesinde "Bir tam sayı olması gereken ifade"den kastınız tamamen sayıların kareköklerini sadeleştirip toplayınca tam sayı olur.
Bu durumda verilen sayılar:
- \sqrt{2}
- \sqrt{5}
- \sqrt{18} = 3\sqrt{2}
- \sqrt{20} = 2 \sqrt{5}
- \sqrt{10}
Birleştirip;
Tam sayı değil.
Ancak eğer aşağıdaki gibi kurarsak:
- Kutu 1: \sqrt{18} = 3 \sqrt{2}
- Kutu 2: \sqrt{2}
- Kutu 3: \sqrt{20} = 2 \sqrt{5}
Toplam:
Bu da tam sayı değil.
Alternatif yorum: Soru genel olarak “kutulara sayıları öyle yerleştir” diyor
Bu tür sorularda genellikle tam sayı yapan bir işlem kastedilir: Örneğin,
veya
Bu tür sorularda en çok kullanılan işlem:
- Basitleştirme sonra toplama,
- Tabloda toplam kareköklerin katsayılarını bulma,
- Ortak karekökleri toplama.
Özet Tablosu
| Sayı | Basit Hali | Anlamı |
|---|---|---|
| \sqrt{2} | \sqrt{2} | En küçük hali, sade |
| \sqrt{5} | \sqrt{5} | Sade, kendine özel kök |
| \sqrt{10} | \sqrt{2} \times \sqrt{5} | Karmaşık kök |
| \sqrt{18} | 3 \sqrt{2} | 3 katı \sqrt{2} |
| \sqrt{20} | 2 \sqrt{5} | 2 katı \sqrt{5} |
Sonuç
Soru ifadesinin tam metni veya kısımları eksik olduğundan, üç sayının toplamının tam sayı olması için, örneğin:
Bu ifade tam sayı değildir.
Eğer soru şöyle ise:
“( ) + ( ) = ( ) ve toplam tam sayı ise, A'yı bulunuz.”
Örneğin:
ve bunun bir diğer kutudaki sayının iki katı olduğunu varsayalım:
Buradan A = x + y + z elde edilir.
Yardımcı Öneri: Sorunun tam metnini veya formülünü tam olarak paylaşabilirseniz, adım adım ve net çözüme yardımcı olabilirim.
