Anne ve babası renk körü olan Roza ile annesi sağlıklı (taşıyıcı olmayan) Faruk’un evliliğinden doğacak çocukların renk körlüğü bakımından soy ağaçları sorusunun çözümü
Çözüm Adımları:
Adım 1 — Renk körlüğü genetik yapısını anlamak
- Renk körlüğü, X kromozomuna bağlı çekinik bir özelliktir.
- Erkeklerin XY, kadınların XX kromozomu vardır.
- Anne ve babası renk körü olan Roza, renk körü olduğu için iki X kromozomunda da çekinik (c) allel vardır: XᴄXᴄ.
- Renk körü olmayan, taşıyıcı olmayan Faruk ise sağlıklı bir erkek olduğu için XY genomundadır.
Adım 2 — Roza ve Faruk’un genotipini belirlemek
- Roza: Renk körü kadın → XᴄXᴄ
- Faruk: Sağlam erkek → XY
Adım 3 — Çocukların olası genotiplerini bulmak
-
Kız çocukların kromozom yapısı XX, erkeklerin ise XY.
-
Annenin X kromozomları Xᴄ ve Xᴄ, babadan ise X veya Y chromozomu alınacak.
-
Kız çocuklar: Xᴄ (anneden) + X (babadan) → XᴄX (taşıyıcı, renk körü değil)
-
Erkek çocuklar: Xᴄ (anneden) + Y (babadan) → XᴄY (renk körü erkek)
Adım 4 — Seçenekleri değerlendirmek
Seçeneklerde olması mümkün olmayan durumu bulmalıyız.
-
A şıkkı: Renk körü erkek birey olabilir (olası).
-
B şıkkı: Sağlam görüşlü erkek birey olabilir mi?
- Erkek, babadan Y kromozomu aldığı için rengarenk kör genomu (Xᴄ) anneden alır. Roza çift renk körü olduğundan kız çocuk taşıyıcı olur ama erkek çocuk renk körü olur. Sağlam görüşlü erkek olması mümkün değil.
-
C şıkkı: Renk körü dişi birey mümkün değildir çünkü anne XᴄXᴄ + baba Y. Dişi çocuklar düşünülürse, babadan X almalı ki kız olsun. Ama babadan sadece Y kromozomu erkek çocuk için.
-
D şıkkı: Sağlam görüşlü dişi birey olabilir (taşıyıcı kız olabilir).
-
E şıkkı: Taşıyıcı kadın olabilir.
Burada olamayacak durum: Sağlam görüşlü erkek birey. Çünkü erkek çocuk anneden Xᴄ alırsa renk körüdür, taşıyıcı olmaz, ve babadan Y alır. Sağlam erkek olamaz.
Sonuç: B şıkkı yanlıştır, mümkün olamaz.
━━━━━━━━━━━━━━━
CEVAP: B şıkkı (Sağlam görüşlü erkek birey) mümkün değildir.
━━━━━━━━━━━━━━━
Temel Kavramlar:
- X-Kromozomuna bağlı çekinik kalıtım: Erkekler tek X kromozomu taşıdıkları için çekinik hastalıkları doğrudan gösterir.
- Taşıyıcı dişi: İki X kromozomu olduğu için birinde hasta aleli varsa, sağlıklı alel tarafından taşınır ve hastalık belirtileri göstermez.
- Kodominans ve resesiflik: Renk körlüğü çekinik özellik olarak kalıtılır.
Başka soruların varsa, detaylı açıklama yapabilirim! 
Anne ve babası renk körü olan Roza ile annesi sağlıklı (taşıyıcı olmayan) Faruk’un evliliğinden doğacak çocukların renk körlüğü bakımından soy ağaçlarından hangisi gibi olamaz?
CEVAP: E şıkkı
AÇIKLAMA:
- Roza iki renk körü ebeveynin çocuğu olduğuna göre genotipi XcXc (etkilenmiş dişi) olmak zorundadır.
- Faruk annesi sağlam ve taşıyıcı olmadığından genotipi X+Y (sağlam erkek) olmak zorundadır.
- Bu eşleşmede:
- Tüm kız çocukları: XcX+ → fenotipik olarak sağlam fakat taşıyıcı olurlar.
- Tüm erkek çocukları: XcY → renk körü olurlar.
Bu nedenle soy ağacında görülen olasılıklar şunlardır:
- Erkek çocukların hepsi etkilenmiş (gösterimde dolu kare),
- Kız çocuklar fenotipik olarak sağlam görünür (boş daire) ama genetik olarak taşıyıcıdır.
E şıkkında ise erkek çocuğun sağlam (etkilenmemiş) olarak gösterilmesi vardır; oysa bu evlilikten doğan tüm erkekler renk körü olmak zorundadır. Bu durum mümkün değildir.
Bu nedenle E seçeneği olamaz.
TEMEL KAVRAMLAR:
-
X’e bağlı çekinik
- Tanım: Çekinik özellik X kromozomunda ise erkekler tek X aldıkları için çekinik alleli taşırlarsa mutlaka fenotip gösterirler.
- Bu problemde: Erkekler anneden gelen Xc’yi alırsa renk körü olurlar.
-
Taşıyıcı (heterozigot) dişi
- Tanım: Bir çekinik alleli taşır fakat fenotipik olarak etkilenmez.
- Bu problemde: Kız çocukları taşıyıcı (XcX+) olup etkilenmezler.
Başka soruların olursa sormaktan çekinme!
Bu konuyla ilgili başka bir örnek ister misin?