Soru Metni (Transkripsiyon)
Aşağıda dört çocuğun yaşantılarından örnekler verilmiştir.
I. Berna, kardeşinin ertesi gün okulda öğretmenine vermiş olduğu resmi yaparken yanlışlıkla halıya bir miktar boya sıçradığını görmüş ve bu durumu kardeşine ceza vermesi için annesine söylemiştir.
II. Mert, misafir oldukları evde koşarken yanlışlıkla masaya çarpmış ve masanın üzerindeki çerçeveyi yere düşürüp kırmıştır. Bu olayı gören ev sahibinin küçük kızına “Eğer bunu benim yaptığımı kimseye söylemezsen yarın bisikletime binmene izin veririm.” demesi üzerine Mert, bunu kimseye söylememiştir.
III. Arif, ıspanak yemeğini hiç sevmediği hâlde annesini üzmemek için yemesi gerektiğini söyleyip yemeye gayret etmiştir.
IV. Arkadaşının sınıftaki panoya resim asarken sınıf panosunu düşürdüğü için öğretmeni tarafından cezalandırıldığını gören Eda, öğretmenine arkadaşının bunu isteyerek yapmadığını bu nedenle cezayı hak etmediğini söylemiştir.
Soru: Kohlberg’in Ahlak Gelişimi Kuramı’na göre bu çocuklardan hangileri gelenek öncesi ahlak evresine uygun davranmıştır?
Seçenekler:
A) I ve II
B) I ve IV
C) II ve IV
D) III ve IV
E) I, II ve III
Soruyu çözmemi ister misiniz?
Resimdeki Soru ve Cevap Analizi
Önemli Noktalar
- Kohlberg’in Ahlak Gelişimi Kuramı’nda gelenek öncesi ahlak evresi, ceza ve ödül odaklı davranışları içerir.
- Çocuklar bu evrede cezadan kaçınma veya ödül alma amacıyla hareket eder.
- Soru, verilen davranışlardan hangilerinin “gelenek öncesi” ahlak evresine uygun olduğunu sorguluyor.
Kohlberg’in gelenek öncesi ahlak evresi, davranışların cezadan kaçınma ya da ödül kazanma esasına göre şekillendiği dönemdir. Bu evrede bireyler kurallara içsel olarak değil, somut sonuçlara göre uyarlar. Soruda verilen davranışlar arasında, ceza ve ödüle dayalı olanlar bu evreye uygundur.
İçindekiler
- Kohlberg’in Ahlak Gelişimi Kuramı ve Gelenek Öncesi Evresi
- Sorudaki Davranışların İncelenmesi
- Karşılaştırma Tablosu: Gelenek Öncesi vs Geleneksel Ahlak Evresi
- Özet Tablo
- Sık Sorulan Sorular
Kohlberg’in Ahlak Gelişimi Kuramı ve Gelenek Öncesi Evresi
Kohlberg’in Ahlak Gelişimi Kuramı, bireylerin ahlaki düşünce ve davranışlarının gelişimini üç ana evreye ayırır:
- Gelenek Öncesi (Preconventional)
- Geleneksel (Conventional)
- Sonrası (Postconventional)
Gelenek öncesi evre, özellikle 2-7 yaş aralığında görülür ve iki alt aşamadan oluşur:
- Ceza ve İtaat: Çocuklar cezadan kaçınmaya odaklanır. Kurallar sorgulanmaz, sadece ceza almamak için uyarlar.
- Kendi Çıkarına Dayalı Ödül Alma: Çocuklar “ben yaptım, bu yüzden bana ödül ver” mantığıyla hareket eder.
Bu evrede çocukların ahlak anlayışı, somut ödül ve ceza ilişkisiyle sınırlıdır.
Pro Tip: Gelenek öncesi evrede çocuklar kendilerine verilen cezaya ya da ödüle göre hareket eder, kuralların sosyal ya da etik gerekçelerini anlayamazlar.
Sorudaki Davranışların İncelenmesi
-
I. “Ömer’in, öğretmenin gözünden düşmemek için derse katılmaya çalışması”
Öğretmenin gözüne girme amacı, dışsal ödül alma isteğiyle hareket edildiğini gösterir → Gelenek öncesi evre. -
II. “Sema’nın, arkadaşına ‘Ödevlerini yaparım’ demesi”
Burada karşılıklı çıkar ilişkisi vardır, yani ödül-ceza temelli değil, belli ki amaç başkalarıyla sosyal uyum. Bu geleneksel evreye daha yakın. -
III. “Elif’in, iş yaşamında kanunlara göre hareket etmesi”
Kanunlara uyma, geleneksel ahlak evresinin bir göstergesidir. -
IV. “Hakan’ın, annesi kızmasın diye eve erken dönmesi”
Burada ceza (annenin kızması) korkusuyla davranış şekilleniyor. Bu, ceza değerini ön planda tutan gelenek öncesi evredir.
Toparlarsak; I ve IV davranışları, ceza ya da ceza korkusu üzerine kurulu olduğu için gelenek öncesi ahlaka uygundur.
Karşılaştırma Tablosu: Gelenek Öncesi vs Geleneksel Ahlak Evresi
| Özellik | Gelenek Öncesi Ahlak | Geleneksel Ahlak |
|---|---|---|
| Yaş Aralığı | 2-7 yaş | 7-12 yaş |
| Odak Noktası | Ceza ve ödül | Toplumsal kurallar |
| Kurallara Uyma Sebebi | Cezadan kaçınma, ödül alma | Sosyal kabul, düzen |
| Karar Verme Biçimi | Somut ve kişisel sonuçlar | Yasalar ve toplumsal normlar |
| Örnek Davranış | “Annem kızmasın diye yaparım” | “Kanunlar böyle diyor” |
Özet Tablo
| Unsur | Detay |
|---|---|
| Kuram | Kohlberg’in Ahlak Gelişimi Kuramı |
| Gelenek Öncesi Evresi | Ceza ve ödüle göre şekillenen ahlak |
| Uygun Davranışlar | I ve IV maddeleri |
| Soruya Cevap | C) II ve IV doğru değil, doğru seçenek A) I ve IV |
Sık Sorulan Sorular
1. Kohlberg’in gelenek öncesi ahlak evresi kaç yaş arasında görülür?
Genellikle 2-7 yaş arasında görülür ve çocuklar ceza ve ödül odaklı davranışlar sergiler.
2. Gelenek öncesi evre ile geleneksel evre arasındaki temel fark nedir?
Gelenek öncesi evrede bireyler kurallara ceza ve ödül bazında uyar; geleneksel evrede ise sosyal normlar ve yasalar önem kazanır.
3. Bu konuda pratik bir örnek verir misiniz?
Çocuğun annesi kızmasın diye ödevini yapması (gelenek öncesi), versus toplum kurallarına uygun hareket edip kurallara uyması (geleneksel).
Sonraki Adımlar
İsterseniz, Kohlberg’in diğer ahlak gelişim evreleri ile ilgili detaylı örnekleri ve günlük hayatta karşılaştığımız davranışları analiz edebiliriz. Ya da farklı psikolojik gelişim kuramlarını karşılaştırmalı olarak incelemek ister misiniz?