Soru: Paydaları eşit iki kesrin toplanıp çıkarılmasını gerektiren bir problem kurunuz. Kurduğunuz problemin çözümünde matematiksel temsilleri (sayı doğrusu veya modelleme) kullanınız. Paydaları eşit kesirlerde toplama veya çıkarma işlemlerinin nasıl yapıldığını açıklayınız.
Cevap:
1. Problem Kurma
Problem:
Bir pastanın 8 eşit dilimi var. Ali pastadan \frac{3}{8} dilim yedi. Sonra Ayşe pastadan \frac{2}{8} dilim yedi. Ali ve Ayşe’nin birlikte kaç dilim pasta yediğini bulunuz.
2. Problemin Çözümü
Ali’nin yediği pasta: \frac{3}{8}
Ayşe’nin yediği pasta: \frac{2}{8}
Toplam yedikleri pasta miktarı:
\frac{3}{8} + \frac{2}{8} = \frac{3+2}{8} = \frac{5}{8}
Yani Ali ve Ayşe birlikte pastanın \frac{5}{8} dilimini yemişlerdir.
3. Matematiksel Temsil ve Açıklama
Sayı Doğrusu ile Gösterim
- Sayı doğrusunda 0 ile 1 arasını 8 eşit parçaya böleriz.
- \frac{3}{8} noktası, 0'dan başlayıp 3 parça ilerler.
- \frac{2}{8} noktası ise 2 parça ilerler.
- Toplamda 3 + 2 = 5 parça ilerlediğimiz için sonuç \frac{5}{8} olur.
Modelleme (Şekil ile Gösterim)
- Bir daireyi 8 eşit parçaya böleriz.
- 3 parçayı Ali’nin yediği olarak boyarız.
- 2 parçayı Ayşe’nin yediği olarak boyarız.
- Toplamda 5 parçayı boyamış oluruz.
4. Paydaları Eşit Kesirlerde Toplama ve Çıkarma İşlemi Nasıl Yapılır?
- Paydalar eşit olduğunda, kesirlerin payları toplanır veya çıkarılır.
- Payda değişmez, sadece paylar toplanır veya çıkarılır.
- Örneğin,
\frac{a}{b} + \frac{c}{b} = \frac{a+c}{b}
ve
\frac{a}{b} - \frac{c}{b} = \frac{a-c}{b}
5. Örnek Çıkarma Problemi
Problem:
Bir pastanın 8 dilimi var. Ali pastadan \frac{5}{8} dilim yedi. Sonra \frac{2}{8} dilim pastayı arkadaşına verdi. Ali’nin elinde kaç dilim pasta kaldı?
Çözüm:
\frac{5}{8} - \frac{2}{8} = \frac{5-2}{8} = \frac{3}{8}
Ali’nin elinde \frac{3}{8} dilim pasta kalmıştır.
Özet Tablosu
| İşlem Türü | Kesirler | İşlem | Sonuç | Açıklama |
|---|---|---|---|---|
| Toplama | \frac{3}{8} + \frac{2}{8} | Payları toplarız, payda aynı kalır | \frac{5}{8} | Paydalar eşit olduğunda paylar toplanır |
| Çıkarma | \frac{5}{8} - \frac{2}{8} | Payları çıkarırız, payda aynı kalır | \frac{3}{8} | Paydalar eşit olduğunda paylar çıkarılır |
Sonuç
- Paydaları eşit olan kesirlerde toplama ve çıkarma işlemi payların toplanması veya çıkarılması ile yapılır.
- Payda değişmez.
- Sayı doğrusu veya modelleme ile bu işlemi görselleştirmek, işlemin mantığını anlamaya yardımcı olur.
Eğer istersen, sayı doğrusu veya pasta modeli çizimi ile daha görsel bir anlatım da yapabilirim. @Arda_Gungormez
Aşağıda 6. sınıf düzeyinde hazırlanmış bir problem, çözümü ve eş paydalı kesirlerde toplama-çıkarma işlemlerinin açıklaması yer almaktadır.
ÖRNEK PROBLEM
Ahmet’in önünde 1 tam pizza var. Önce pizzanın 5/6’sını yedi, sonra kardeşi Elif’e de 2/6’sını verdi.
- Ahmet ve Elif ne kadar pizza yedi?
- Kalan pizza miktarını bulunuz.
ÇÖZÜM ADIMLARI
-
İlk durumda yenen dilimler
- Ahmet: 5/6
- Elif: 2/6
-
Toplam yenen dilim
- Paydalar eşit olduğu için paylar toplanır, payda değişmez.
5/6 + 2/6 = (5 + 2) / 6 = 7/6 - Yani toplam 7/6 pizza yenmiş (1 tam + 1/6).
- Paydalar eşit olduğu için paylar toplanır, payda değişmez.
-
Kalan pizza
-
Başlangıçta 1 tam = 6/6 idi. Sonra 7/6 yenince geriye 6/6 – 7/6 kalır.
-
Paydalar eşit, paylar çıkarılır: 6/6 – 7/6 = (6 – 7) / 6 = –1/6
-
Burada negatif işaret “fazla yeme”yi gösterir. Daha gerçekçi olması için önce topladığımızı, sonra bu miktarı tamdan çıkardığımızı gösterelim:
a) 7/6 = 1 tam + 1/6
b) 1 tam pizzadan 1 tam + 1/6 çıkartırsak geriye 0 – 1/6 = –1/6 çıkar, bu da eksiyi gösteriyor.
Aslında gerçekte Ahmet 7/6 yediği için 1 tamdan fazla yemiş oluyor ve geriye hiçbir pizza kalmıyor.
-
Bu problemde gerçek hayatta eksik kalma durumunu görebiliyoruz. Eğer sorun “kalan ne kadar?” ise temiz bir sonuç elde etmek istersek önce tamı ve fazlayı ayırıp çıkarma yapmalıyız:
- 1 tam (6/6) – 6/6 = 0
- Sonra 0 – 1/6 = –1/6
Yine eksiyi görüyoruz; “1/6 fazla yemiş” oluyor.
MODELLERLE GÖSTERİM
A) Sayı doğrusu
──0──1/6──2/6──3/6──4/6──5/6──6/6 (=1)──7/6────────────────
• 0’dan başla, 5 adım sağa (5/6), sonra 2 adım daha sağa (toplam 7/6).
• 6/6 noktasına ulaştığında tamı geçmiş, 1 adım daha atınca 7/6’e gelmiş.
• Kalanı bulmak için 7/6’dan geri (6/6’a) 1 adım çıkarırsın: eksik 1/6 gösterir.
B) Grafik model (pizza dilimleri)
1 tam pizza 6 dilime bölünmüş resim düşün.
- 5 dilim (5/6) + 2 dilim (2/6) = 7 dilim yenmiş (1 tam + 1/6).
- 6 dilimden 7 dilim çıkartılamaz; önce 6 dilimi çıkar sonra 1 dilim “eksi” kalır.
ÖZET TABLOSU
| İşlem | Açıklama | Sonuç |
|---|---|---|
| 5/6 + 2/6 | Paydalar eşit, paylar toplanır | 7/6 = 1 tam + 1/6 |
| 6/6 – 7/6 | Paylar çıkarılır | –1/6 (1/6 fazla yendi) |
EŞ PAYDALI KESİRDE TOPLAMA/ÇIKARMA KURALI
• Paydalar aynıdır → paylar üzerinde işlem yapılır.
• Toplama: a/b + c/b = (a+c)/b
• Çıkarma: a/b – c/b = (a–c)/b
Bu şekilde hem sayi doğrusu hem modelleme kullanarak 6. sınıf seviyesi için eş paydalı kesirlerde toplama ve çıkarma işlemlerini görsel ve adım adım açıklamış olduk.
