6. Derinlik Volkanizması Sonucu Oluşan Şekillerin İsimleri Nelerdir?
6. Derinlik Volkanizması Sonucu Oluşan Şekiller
Derinlik volkanizması, magma yer kabuğunun derinliklerinde soğuyup katılaşmasıyla oluşan magmatik kayaçların meydana getirdiği yer şekilleridir. Bu süreçte magma yeryüzüne çıkmadan yer altında soğur ve kristalleşir.
Derinlik volkanizması sonucu oluşan başlıca şekiller şunlardır:
| Şekil Adı | Tanımı |
|---|---|
| Batolit | Çok geniş alanlara yayılan, yer kabuğunun derinliklerinde oluşan büyük magmatik kütlelerdir. |
| Lakolit | Alt kısmı düz, üst kısmı kubbe şeklinde olan, magma yer kabuğunun derinliklerinde soğur. |
| Sill | İki tabaka arasına girerek yassı ve ince şekilde oluşan magmatik kütlelerdir. |
| Dayk (Dikit) | Dikey veya eğik olarak yer kabuğuna giren magmatik kütlelerdir. |
7. Kıvrımlı Dağların Oluşumu Sonucu Yüksekte (1) ve Alçakta (2) Kalan Kesimlerin İsimleri Nelerdir?
7. Kıvrımlı Dağların Oluşumu ve İsimleri
Kıvrımlı dağlar, yer kabuğundaki yatay tabakaların sıkışması sonucu oluşan kıvrımların yükselmesiyle meydana gelir. Bu kıvrımların yüksek ve alçak kısımları farklı isimlerle anılır.
| Numara | İsim | Tanımı |
|---|---|---|
| 1 (Yüksek) | Antiklinal (Antiklinal Kıvrım) | Kıvrımın yukarı doğru yükselen, tepesi bombeli olan kısmıdır. |
| 2 (Alçak) | Senklinal (Senklinal Kıvrım) | Kıvrımın aşağı doğru çukurlaşan, tabakaların çöktüğü kısımdır. |
Özet Tablosu
| Soru No | Konusu | Cevap |
|---|---|---|
| 6 | Derinlik Volkanizması Şekilleri | Batolit, Lakolit, Sill, Dayk (Dikit) |
| 7 | Kıvrımlı Dağların Yüksek ve Alçak Kısımları | 1: Antiklinal (Yüksek Kısım), 2: Senklinal (Alçak Kısım) |
Detaylı Açıklama
- Derinlik volkanizması yer kabuğunun derinliklerinde magma soğuyup katılaştığında, büyük ve çeşitli şekiller oluşturur. Bu şekiller genellikle yeryüzüne çıkmazlar ve yer altında kalırlar.
- Kıvrımlı dağlar ise, levha hareketleri sonucu yatay tabakaların sıkışmasıyla oluşur. Bu sıkışma, tabakaların kıvrılmasına ve yükselmesine neden olur. Kıvrımların tepesi antiklinal, çukuru ise senklinal olarak adlandırılır.
Bu bilgiler, coğrafya ve yer bilimleri alanında temel kavramlar arasında yer alır ve sınavlarda sıkça sorulur.
Table of Contents
- Derinlik Volkanizması Nedir?
- Derinlik Volkanizması Sonucu Oluşan Jeolojik Yapılar
2.1. Batolitler
2.2. Lakolit ve Lopolit
2.3. Dayk ve Sill (Filonlar)
2.4. Stok (Küçük Plutonlar) - Kıvrımlı Dağların Oluşumu ve Katmanların Davranışı
- Antiklinal ve Senklinal Kavramları
- 6. ve 7. Sorularının Cevapları
- Özet Tablosu
1. Derinlik Volkanizması Nedir?
Derinlik volkanizması (plutonizm ya da intrüzif magmatizm olarak da adlandırılır), magma kütlelerinin yeryüzüne ulaşmadan yer kabuğu içinde soğuyup katılaşması sonucu oluşan jeolojik yapıları ifade eder. Yani magma, volkan bacası aracılığıyla yüzeye çıkmaz; bunun yerine yer kabuğu derinliklerinde kristalleşerek farklı ölçeklerde plutonik kütleler oluşturur. Bu süreç, çevreleyen kayaçlara kıyasla daha yavaş soğuma ve daha iri taneli mineral yapısı kazandırır.
2. Derinlik Volkanizması Sonucu Oluşan Jeolojik Yapılar
Derinlik volkanizması, magmanın yer kabuğu kırıkları ve katman araları boyunca iterek veya dolarak farklı şekillerde birikmesine neden olur. Başlıca oluşumlar:
2.1. Batolitler
- Tanım: Çok geniş yüzeyli (genellikle yüzlerce km²) ve yüzeye yakın soğumuş büyük plutonik kütleler.
- Özellikler: Genellikle granitik bileşimlidir. Soğuma hızı düşük olduğu için iri kristaller içerir.
- Örnek: Sierra Nevada (ABD).
2.2. Lakolit ve Lopolit
- Lakolit: Altı düz, üstü kubbemsi yükseltilmiş magma birikintisi. Aşağıdaki tabakaları yukarı doğru kabartır.
- Lopolit: Lakolitin tersine, ortası çökmüş, kenarları kalın daha basık kubbe şekli.
2.3. Dayk ve Sill (Filonlar)
- Dayk (Dik Magmatik Filon): Ana kayaç tabakalarını dik kesen, magmanın kırıkları doldurmasıyla oluşan damarsı yapı.
- Sill (Tabaka İçi Filon): Ana kayaç tabakaları arasına paralel olarak giren ve onları yükseltmeden dolduran ince tabakalar hâlinde filon.
2.4. Stok (Küçük Plutonlar)
- Tanım: Batolitten küçük, genellikle birkaç km²’lik yüzey örtüsüne sahip plutonik kütleler.
3. Kıvrımlı Dağların Oluşumu ve Katmanların Davranışı
Kıvrımlı dağlar, yerkabuğu levha çarpışmaları sırasında tortul tabakaların sıkışması sonucu oluşur. Bu sıkışmayla katmanlar önce bükülür (kıvrılır), ardından yükselen kısımlar ve çöküntü alanları ortaya çıkar. Kıvrımın üst kısmı (tepe bölgesi), alt kısmı (çukur bölgesi) farklı terimlerle adlandırılır.
4. Antiklinal ve Senklinal Kavramları
-
Antiklinal (An-Tik-Lin-Al)
- Bir kıvrımın tepede kalan, dışbükey (yayvan) kısmına denir.
- Özellik: Kelime anlamı “açılan kıvrım”.
-
Senklinal (Sin-Klin-Al)
- Kıvrımın alt kısımda, içbükey (çukur) bölümüne denir.
- Özellik: Kelime anlamı “çöken kıvrım”.
5. 6. ve 7. Sorularının Cevapları
6. Derinlik volkanizması sonucu oluşan şekillerin isimleri
• Batolit
• Lakolit
• Lopolit
• Dayk (Filon)
• Sill (Tabaka içi filon)
• Stok
7. Kıvrımlı dağların oluşumu sonucu yüksekte (1) ve alçakta (2) kalan kesimlerin isimleri
• (1) Antiklinal (kıvrım tepesi)
• (2) Senklinal (kıvrım çukuru)
6. Özet Tablosu
| Soru No | Konu | Numara | Türkçe İsim | Açıklama |
|---|---|---|---|---|
| 6 | Derinlik Volkanizması | – | Batolit | Geniş yüzeyli granitik kütle |
| – | Lakolit | Altı düz, üstü kubbe biçimli | ||
| – | Lopolit | Ortası çökük, kenarları kalın | ||
| – | Dayk (Filon) | Tortul tabakaları dik keser | ||
| – | Sill (Filon) | Tabaka aralarına paralel girer | ||
| – | Stok | Batolitle aynı oluşum, küçük ölçek | ||
| 7 | Kıvrımlı Dağlar | 1 | Antiklinal | Kıvrımın dışbükey, yüksek bölgesi |
| 2 | Senklinal | Kıvrımın içbükey, çukur bölgesi |
Özetle, derinlik volkanizmasıyla yer kabuğuna ulaşmadan soğuyan magmalar, batolit, lakolit, lopolit, dayk, sill ve stok gibi farklı plutonik yapılar oluşturur. Kıvrımlı dağ oluşumunda ise katmanlar antiklinal (yüksek, dışbükey) ve senklinal (alçak, içbükey) bölümlerle karakterizedir. @kullanici155