Soru 32 ve 33: Çözümleri (8. Sınıf Düzeyi)
İçindekiler
1. Soru 32’nin Tanımı
Soru 32: “6 ve 8 sayılarına tam olarak bölünebilen üç basamaklı en küçük sayı kaçtır?”
Öncelikle, bir sayının hem 6’ya hem de 8’e bölünebilmesi için bu sayıların EKOK (En Küçük Ortak Kat) değerine eşit veya onun katı olması gerekir. Üç basamaklı en küçük sayı demek, 100 ile 999 arasındaki sayılar arasından seçim yapacağımız anlamına gelir.
2. Soru 32’nin Çözümü
-
Adım 1 – EKOK’u Bulma
- 6’nın asal çarpanları: 6 = 2 \times 3
- 8’in asal çarpanları: 8 = 2^3
- EKOK için her asalın en yüksek kuvvetini alırız:
EKOK(6,8) = 2^3 \times 3 = 8 \times 3 = 24
Yani bir sayı hem 6’ya hem 8’e bölünebilecekse 24’ün katı olmalıdır.
-
Adım 2 – Üç Basamaklı En Küçük Katı Bulma
- Üç basamaklı en küçük sayı 100’dür.
- 100’ü 24’e böldüğümüzde:
\frac{100}{24} \approx 4{,}16 - En küçük tam katı bulmak için bölme sonucunu yukarı yuvarlarız: 5.
- Dolayısıyla en küçük üç basamaklı kat:
24 \times 5 = 120
Cevap 32: 120
3. Soru 33’ün Tanımı
Soru 33: “Erkan bilyelerini 7’şerli grupladığında 3 bilyesi, 9’arlı grupladığında 5 bilyesi artıyor. Buna göre Erkan’ın en az kaç bilyesi vardır?”
Matematiksel olarak:
- N \bmod 7 = 3
- N \bmod 9 = 5
Burada amaç, bu iki şartı sağlayan en küçük pozitif N değerini bulmaktır.
4. Soru 33’ün Çözümü
-
Adım 1 – Denklem Yazımı
\begin{cases} N = 7k + 3,\\ N = 9m + 5. \end{cases} -
Adım 2 – Tek Denkleme İndirgeme
İlk denklemi ikinci denklemde yerine koy:7k + 3 \equiv 5 \pmod{9} \quad\Longrightarrow\quad 7k \equiv 2 \pmod{9}. -
Adım 3 – Modüler Ters Alma
- 7 mod 9 ≡ 7
- 7’nin 9 modülündeki tersi 4’tür (çünkü 7 \times 4 = 28 \equiv 1 \pmod{9}).
- O hâlde:k \equiv 4 \times 2 = 8 \pmod{9} \quad\Longrightarrow\quad k = 9t + 8.
-
Adım 4 – $N$’i Bulma
N = 7k + 3 = 7(9t + 8) + 3 = 63t + 56 + 3 = 63t + 59.En küçük pozitif N için t=0 alırsak:
N = 59.
Kontrol:
- 59 \div 7 = 8 tam bölme, kalanı 59 - 8\times7 = 3

- 59 \div 9 = 6 tam bölme, kalanı 59 - 6\times9 = 5

Cevap 33: 59
5. Özet Tablosu
| Soru No | Problem Tanımı | Ana Hesaplama | Sonuç |
|---|---|---|---|
| 32 | 6 ve 8’e bölünebilen en küçük üç basamaklı sayı | EKOK(6,8)=24, 24\times5=120 | 120 |
| 33 | N\equiv3\pmod7, N\equiv5\pmod9 en küçük pozitif | CRT → N=63t+59, t=0\implies N=59 | 59 |
Özet:
- Soru 32 için önce EKOK(6,8)=24 hesaplanır, ardından 100’den büyük en küçük 24 katı 120 bulunur.
- Soru 33 için Çin Kalıntılar Teoremi (CRT) veya modüler denklem çözümü ile N=59 elde edilir.
32 ve 33 ü 8. sınıf düzeyinde yap
Soru 32: 6 ve 8 sayılarına tam olarak bölünebilen üç basamaklı en küçük sayı nedir?
Çözüm:
6 ve 8 sayılarına tam bölünebilen sayılara 6 ve 8’in ekok’u tam bölünebilir. Yani, 6 ve 8 sayılarına bölünebilmesi için sayının 6 ile 8’in en küçük ortak katı (EKOK) ile tam bölünebilmesi gereklidir.
- 6 = 2 \times 3
- 8 = 2^3
EKOK(6, 8) = 2^3 \times 3 = 8 \times 3 = 24
Yani sayı 24’ün katı olmalı.
Şimdi üç basamaklı en küçük sayıyı bulalım:
- Üç basamaklı en küçük sayı 100’dür.
- 24’ün 100’den büyük en küçük katını bulalım:
\text{Bölüm} = \lceil \frac{100}{24} \rceil = \lceil 4.16 \rceil = 5
24 \times 5 = 120
Cevap: Üç basamaklı, 6 ve 8 sayılarına tam bölünebilen en küçük sayı 120’dir.
Soru 33:
Erkan bilyelerini 7’şerli grupladığında 3 bilyesi, 9’arli grupladığında 5 bilyesi artıyor. Buna göre Erkan’ın en az kaç bilyesi vardır?
Çözüm:
Erkan’ın bilye sayısını N olarak alalım.
- N sayısı 7’ye bölündüğünde kalan 3 olur:
N \equiv 3 \pmod{7} - N sayısı 9’a bölündüğünde kalan 5 olur:
N \equiv 5 \pmod{9}
Bu tip sorulara Çin Kalan Teoremi uygulanır veya kalan koşullarını sağlayan en küçük sayıyı bulabiliriz.
Adımlar:
-
N = 7k + 3 olarak yazalım.
-
Bu formülü 9’a göre mod alalım:
7k + 3 \equiv 5 \pmod{9} -
Buradan
7k \equiv 5 - 3 = 2 \pmod{9} -
7 mod 9 aslında 7’dir, 7’nin mod 9 içerisindeki tersini bulalım.
7’nin mod 9 tersini 7 \times t \equiv 1 \pmod{9} koşulunu sağlayan t’den bulabiliriz.
Deneyelim:
- 7 \times 4 = 28 \equiv 1 \pmod{9} (çünkü 28 - 27 = 1)
Yani mod inverse (ters) 4’tür.
-
Şimdi
k \equiv 2 \times 4 = 8 \pmod{9} -
k sayısı 9’a bölündüğünde kalan 8 olmalı.
Bu durumda:
k = 9t + 8
t sıfırdan başlayarak deneyelim:
- t=0 \Rightarrow k=8
- N = 7k + 3 = 7 \times 8 + 3 = 56 + 3 = 59
Şimdi, N = 59 sayısı koşullarımızı sağlıyor mu?
- 59 mod 7: 59 ÷ 7 = 8 kalan 3 → doğru
- 59 mod 9: 59 ÷ 9 = 6 kalan 5 → doğru
Cevap: Erkan’ın en az 59 bilyesi vardır.
Özet Tablosu
| Soru No | Problem Tanımı | Çözüm Özeti | Cevap |
|---|---|---|---|
| 32 | 6 ve 8’e tam bölünebilen en küçük üç basamaklı sayı nedir? | EKOK(6,8)=24, 24’ün 3 basamaklı en küçük katı:120 | 120 |
| 33 | 7’şerli grupladığında kalan 3, 9’arli grupladığında kalan 5 olan sayıyı bulun | N \equiv 3 \mod 7, N \equiv 5 \mod 9, Çin Kalan Teoremi | 59 |
Sonuç
- Soru 32’nin cevabı: 120
- Soru 33’ün cevabı: 59
Bu cevaplar 8. sınıf müfredatına uygun problemi tam ve adım adım çözümleriyle göstermektedir.
