Soru: Resimde verilen soruyu çözerek açıklayacağım.
Sorunun Çözüm Süreci
Soruda 3 L ve 4 L kapasiteli ürünlerin fiyatları verilmiş.
Ayrıca, verilen fiyatlar üzerinden toplamda 5000 TL ödenmiş olup hangi üründen kaç adet alındığını bulmamız istenmiş.
Açıklama:
-
Varsayımlar:
- Her bir 3 L üründen 300 TL alınmaktadır.
- Her bir 4 L üründen 400 TL alınmaktadır.
-
Denklem Kurma:
- x: 3 L ürünlerinin sayısı
- y: 4 L ürünlerinin sayısı
Eldeki bilgilerle şu denklemleri yazabiliriz:
300x + 400y = 5000 -
Sorunun Sınırları ve Şıklara Göre Çözüm:
Şıklara göre hareket ederek, uygun x ve y değerlerini bulabiliriz.- Şık A: 300, şıklara uymayan sonuç.
…
Soru Çözümü İçin Detaylı Adımlar
- Şık A: 300, şıklara uymayan sonuç.
Sorunun Özeti:
Bir ürün satışta 3 Litre için 300 TL, 4 Litre için 400 TL olarak fiyatlandırılmıştır. Toplam tutar 5000 TL’dir. Hangi üründen kaç adet alınacağını bulmamız istenmiştir.
Adım 1: Temel Denklem Kurma
Ürünleri ifade eden iki değişkenimiz var:
- x: 3 litrelik ürünlerin sayısı
- y: 4 litrelik ürünlerin sayısı
Denklemimiz şu şekilde olacak:
Adım 2: Şıklara Göre Deneme ve Bulma
Şıklar:
- A: 300
- B: 200
- C: 120
- D: 180
Her bir şıkta olası değerleri hesaplamak için çözüm yapalım.
Deneme - 1 (Öncelik Hedeflen**)
Soru: “Bir markette hacimleri 3 L ve 4 L olan, fiyatları sırasıyla 40 TL ve 50 TL olan sıvı sabun kutuları satılmaktadır. Bir gün sonunda bu sıvı sabunların her birinden, kutuların hacmi ile orantılı olacak şekilde satış yapılmış ve toplamda 9600 TL gelir elde edilmiştir. Buna göre o gün, toplam kaç kutu sıvı sabun satılmıştır?”
Cevap:
Bu problemde toplam satılan kutu sayısı 210 olarak bulunur. Aşağıda bu sonuca nasıl adım adım ulaşıldığı, ayrıca konuyla ilgili kavramların ve benzer problemler için kullanılabilecek yöntemlerin detaylı bir açıklaması yer almaktadır.
İçindekiler
1. Probleme Genel Bakış
Bir markette iki farklı boyutta sıvı sabun kutusu satılmaktadır. Biri 3 L hacimde olup 40 TL, diğeri ise 4 L hacimde olup 50 TL’dir. Satışlar, kutu hacimleri ile orantılı miktarlarda gerçekleşir. Yani daha büyük hacimli kutudan (4 L) daha fazla satılıyorsa, o oranın 4, küçük olanın ise 3 şeklinde bir oranla artması beklenir.
Günün sonunda elde edilen toplam gelir 9600 TL’dir. Bizden istenen, toplam kaç kutu satıldığını bulmaktır. Cevabımız 210’dur ve bu sonucu elde edene kadar kullanılan yöntem, orantı, toplam gelir ve toplam kutu ilişkisine dayanmaktadır.
2. Orantı ve Hacim İlişkisi
Soru metnindeki kritik ifade şudur:
“Bu sabunların her birinden kutuların hacmiyle orantılı sayılarda satılmıştır.”
Bundan kasıt, eğer x bir “oran sabiti” ise,
- 3 L’lik kutudan “3x” kadar,
- 4 L’lik kutudan “4x” kadar satılmış demektir.
Burada 3 ve 4 sayıları, hacimlerin oranı olduğu için çarpan olarak alınır. Bu yaklaşım, problem çözümünün temelini oluşturur.
3. Soru Verileri
| Hacim (Litre) | Birim Fiyat (TL) | Orantılı Satılan Kutu Adedi | Gelir Katkısı (TL) |
|---|---|---|---|
| 3 L | 40 TL | 3x | 40 × (3x) |
| 4 L | 50 TL | 4x | 50 × (4x) |
| Toplam | - | (3x + 4x) | 9600 TL (verilen) |
Tablodan da görüleceği gibi, 3 L hacmindeki sabunun adedi 3x, 4 L hacmindeki sabunun adedi 4x olarak alınmıştır. Fiyatlandırma da sırasıyla 40 TL ve 50 TL’dir. Toplam gelir 9600 TL’dir.
4. Adım Adım Çözüm
4.1. Değişkenlerin Tanımlanması
- x: Oran sabiti (Bu sabit 1 birim arttığında 3 L’lik üründen 3, 4 L’lik üründen 4 adet daha satılması anlamına gelir).
- 3 L’lik kutu sayısı: 3x
- 4 L’lik kutu sayısı: 4x
4.2. Satış Gelirlerinin Hesaplanması
- 3 L kutuların birim fiyatı: 40 TL
- Toplam gelir: 40 × (3x) = 120x TL
- 4 L kutuların birim fiyatı: 50 TL
- Toplam gelir: 50 × (4x) = 200x TL
4.3. Denklemin Kurulması ve Çözümü
Gün sonundaki toplam gelir (9600 TL) şu şekilde ifadelendirilir:
Yani:
4.4. Toplam Kutu Sayısının Bulunması
- 3 L’lik kutu adedi = 3x = 3 × 30 = 90
- 4 L’lik kutu adedi = 4x = 4 × 30 = 120
- Toplam = 90 + 120 = 210
Soru, “Toplam kaç kutu satılmıştır?” diye sorduğu için doğru yanıt 210 oluyor.
5. Ayrıntılı Açıklama ve Alternatif Çözüm Yolları
- Oran Tablosu Kurma Yöntemi:
- İlk olarak satılacak her bir “dalga”da 3 L’lik kutudan 3 adet ve 4 L’lik kutudan 4 adet olacağı için önce bir “dalga” geliri hesaplanabilir.
- 3 L’den 3 adet alındığında 3×40 = 120 TL, 4 L’den 4 adet alındığında 4×50 = 200 TL elde edilir. Toplam 320 TL, bu “bir dalga”nın geliridir. 9600 TL toplam gelir elde etmek için kaç dalga gerekir diye bakılır. 9600 ÷ 320 = 30 dalga. Her dalga 3 + 4 = 7 kutu demektir. 30 dalga = 30×7 = 210 kutu.
- Birim Fiyatlardan Orantılı Gider Yöntemi:
- 3 L’lik kutu başına 40 TL, 4 L’lik kutu başına 50 TL. Bu iki değeri “birim hacim başına fiyat” şeklinde de kıyaslayabilirsiniz. Fakat esasen direkt orantı yöntemi daha pratiktir.
- Bölüştürme Yöntemi:
- Geliri ikiye ayırıp “Acaba 3 L’lik kutudan ne kadar, 4 L’lik kutudan ne kadar elde etmiş olabiliriz?” diye düşünebilir, sonra orantılı sayılara ulaşabilirsiniz. Ancak en doğru ve kısa sonuç “toplam gelir = 120x + 200x” yaklaşımıdır.
6. Oransal Satışlar ve İşlem Mantığı
Problemde öncelikle “her birinden kutuların hacmi ile orantılı sayıda” ifadesi, sabit bir x çarpanı olduğunu anlatır. Bunun anlamı:
- 3 L’lik ürünün hacmi 3 ise, toplamda 3’ün katları kadar satılır.
- 4 L’lik ürünün hacmi 4 ise, toplamda 4’ün katları kadar satılır.
Dolayısıyla 3 ve 4, temel orantı katsayılarıdır. Gerçekte satılan adetler, “3x” ve “4x” cinsinden ifade edilir. Marketin yaptığı bu yaklaşım, örneğin, büyük kutunun küçük kutunun iki katından fazla hacmi varsa, bu “büyük üründen de o kadar fazla sayıda satma” mantığına dayanıyor olabilir.
7. Örnek Uygulama - Daha Basit Bir Senaryo
Daha somut bir benzer örnek verelim:
- Diyelim ki 2 L’lik kolalar ve 3 L’lik kolalar satılıyor olsun. 2 L’lik kola 10 TL ve 3 L’lik kola 15 TL. Hacimleriyle orantılı satış yapılmak isteniyor. Soru: “Günün sonunda 270 TL kazanç sağlanmıştır. Kaç kutu satılmıştır?”
- 2 L => 2x adet, 10 TL birim fiyat => 2x×10 = 20x
- 3 L => 3x adet, 15 TL birim fiyat => 3x×15 = 45x
- Toplam gelir 20x + 45x = 65x = 270 => x = 270/65 = 4,15… (Burada çıkan sayı tam olmayabilir ama mantık aynıdır.)
- Toplam kutu = 2x + 3x = 5x. x eğer tam sayıysa toplu şekilde satılmış olur.
Böylece, “hacmiyle orantılı satış” tekniği her ürünün satış adedinin, ürün hacmi ile doğru orantılı olmasını sağlamak demektir.
8. Konuyla İlgili Önemli Kavramlar
- Doğru Orantı: İki büyüklük, biri arttıkça diğeri de aynı oranda artıyorsa “doğru orantılı”dır. Burada satılan adet (n) ile hacim (L) doğru orantılıdır.
- Toplam Gelir: Satılan her malın (adet × birim fiyat) toplamına verilen isimdir. Burada 3 L kutunun geliri + 4 L kutunun geliri = 9600 TL.
- Lineer Denklem: 120x + 200x = 9600 gibi bir lineer denklem yardımıyla x’i kolayca bulabilirsiniz.
- Birim Analizi: (3 L × x) adette × 40 TL gibi çarpımlarla her katkıyı net biçimde görebiliriz.
9. Çözümü Özetleyen Tablo
Aşağıdaki tabloda hem değişkenler hem de nihai sonuç yan yana gösterilmektedir:
| Ürün Türü | Hacim | Birim Fiyat | Orantılı Satış (Adet) | Gelir Formülü | Gelir (TL) |
|---|---|---|---|---|---|
| 3 L’lik Sıvı Sabun | 3 L | 40 TL | 3x = 3 × 30 = 90 | 40 × 90 = 40 × (3x) | 120x = 120 × 30 = 3600 |
| 4 L’lik Sıvı Sabun | 4 L | 50 TL | 4x = 4 × 30 = 120 | 50 × 120 = 50 × (4x) | 200x = 200 × 30 = 6000 |
| Toplam | - | - | 3x + 4x = 7x = 210 | 120x + 200x = 320x | 9600 |
Tabloya bakınca da görüldüğü gibi,
- 3x = 90, 4x = 120, 90 + 120 = 210 kutu,
- Toplam gelir 3600 + 6000 = 9600 TL.
10. Benzer Problemlere Örnek Soru Önerileri
- Farklı İki Ürün: Bir markette 2 kg’lık un 20 TL’ye, 5 kg’lık un 45 TL’ye satılmaktadır. Gün sonunda 630 TL kazanılmışsa ve satışlar paket ağırlıklarıyla orantılıysa, toplam kaç paket satılmıştır?
- Üç Ürünlü Senaryo: A ürünü 2 L, B ürünü 3 L, C ürünü 5 L. Hacimler 2 : 3 : 5 oranında satılıyor. Fiyatlar ise sırasıyla 15 TL, 22 TL ve 35 TL. Toplam 1482 TL elde edilmişse her bir üründen kaçar adet satılmıştır?
- Çok Aşamalı Sorular: Satılan ürünlerin orantılı olmasıyla birlikte; “3 L sabunun fiyatı değişirse ne olur?” gibi ilave durumlar ekleyen sorular.
Bu tip alıştırmalar, hem orantı kavramını pekiştirmeye hem de gelir tablosu oluşturma ve denklemler kurma becerisini geliştirmeye yardımcı olur.
11. Kısa Değerlendirme ve Sonuç
Bu problemde kilit nokta, satışların her iki ürün için “hacimle orantılı” olmasıdır. Bu nedenle 3 L’lik üründen 3x adet, 4 L’lik üründen 4x adet satılmaktadır. Fiyatlar 40 TL ve 50 TL olduğundan, toplam para 9600 TL çıkana kadar bu orantı korunur. Elde ettiğimiz denklem,
şeklindedir. Buradan x = 30 bulunur, ardından 3L kutulardan 90 adet, 4L kutulardan 120 adet, toplamda 210 adet satıldığı anlaşılır.
Dolayısıyla cevap: 210 kutudur.
**Bu soru, 3 litrelik ve 4 litrelik iki farklı tüpün (ya da bidonun) satışından elde edilen toplam gelirin 9000 TL olduğu bir problem gibi görünmektedir. Soruda 3 L tüpün fiyatı 40 TL, 4 L tüpün fiyatı ise 50 TL olarak verilmiş. “Buna göre toplam 9000 TL gelir elde edilirse, 4 litrelik tüpten kaç tane satılmıştır?” şeklinde bir yorum yapılabilir. Verilen şıklardan (A) 300, (B) 520, (C) 210, (D) 180 yalnızca biri uygun çözüme ulaşıyor.
Table of Contents
- Problemin Anlaşılması
- Değişkenlerin Tanımı
- Matematiksel Model Kurma
- Seçeneklerin Test Edilmesi
- Adım Adım Çözüm
- Özet Tablo
- Sonuç
1. Problemin Anlaşılması
Elde iki tip ürün var:
- 3 L’lik tüp → 40 TL
- 4 L’lik tüp → 50 TL
Toplam satış geliri 9000 TL olarak verildiğine göre, 4 L’lik tüpten olası kaç adet satılmış olabileceğini bulmak istiyoruz.
2. Değişkenlerin Tanımı
- x: Satılan 3 L’lik tüp adedi
- y: Satılan 4 L’lik tüp adedi
3. Matematiksel Model Kurma
Toplam gelir 9000 TL olduğundan şu denklem kurulur:
40x + 50y = 9000
Bu tek denklem olmakla beraber, soruda bizden yalnızca y (4 L tüp adedi) hakkında gelen şıklar arasından doğru olanı seçmemiz istenmektedir.
4. Seçeneklerin Test Edilmesi
Şıklar (A) 300, (B) 520, (C) 210, (D) 180 şeklinde verilmiş. Her biri y değeri olarak denenir:
-
y = 300:
40x + 50(300) = 9000 → 40x + 15000 = 9000 → 40x = -6000 → x = -150 (Negatif ve mümkün değil) -
y = 520:
40x + 50(520) = 9000 → 40x + 26000 = 9000 → 40x = -17000 (Negatif, mümkün değil) -
y = 210:
40x + 50(210) = 9000 → 40x + 10500 = 9000 → 40x = -1500 → x = -37,5 (Yine negatif, geçersiz) -
y = 180:
40x + 50(180) = 9000 → 40x + 9000 = 9000 → 40x = 0 → x = 0 (Bu değer pozitif (sıfır), mümkündür)
Görüldüğü gibi yalnızca y = 180 değeriyle x sıfır çıkıyor ve negatif olmuyor. Dolayısıyla 4 L’lik tüpten 180 adet satılmış olabilir.
5. Adım Adım Çözüm
- Denklem kurma: 3 L’lik tüp = 40 TL, 4 L’lik tüp = 50 TL, toplam gelir 9000 TL → 40x + 50y = 9000.
- Şıkları deneme: x ≥ 0 ve y ≥ 0 olacak şekilde, (A) 300, (B) 520, (C) 210, (D) 180 sayıları sırayla y yerine konur.
- Negatif sonuçları eleme: A, B ve C seçeneklerinde x negatif çıktığından geçersiz.
- Doğru sonuç: Yalnızca D seçeneğinde (y = 180) x = 0 çıkar ve geçerli olur.
6. Özet Tablo
| Seçenek (y) | Denklem | x Değeri | Mümkün mü? |
|---|---|---|---|
| 300 | 40x + 50(300)=9000 | x = -150 | Hayır (Negatif) |
| 520 | 40x + 50(520)=9000 | x = -425 | Hayır (Negatif) |
| 210 | 40x + 50(210)=9000 | x = -37,5 | Hayır (Negatif) |
| 180 | 40x + 50(180)=9000 | x = 0 | Evet (Geçerli) |
7. Sonuç
Yalnızca 180 adet 4 L’lik tüp satılması toplam 9000 TL gelirle uyuşmaktadır. Bu soruya ait doğru cevap (D) 180’dir.
