Soru: Yukarıdaki görselde verilen sorunun çözümünü yapalım.
Soru Analizi:
Verilen bir sayı dizisinin genel terimi sorulmuş. İlk terimi 12 olan bir sayı dizisinin 5. terimi 32’dir. Buna göre bu sayı dizisinin genel terimi aşağıdakilerden hangisidir?
Şıklar:
- A) 4n + 8
- B) 6n - 6
- C) 4n + 12
- D) 5n + 7
Çözüm Adımları:
1. Dizinin Artışını Bulma
Dizinin ilk terimi a_1 = 12, beşinci terimi ise a_5 = 32.
Bu durumda artış miktarını (ortak fark) bulabiliriz:
Formül:
Yani, dizinin ortak farkı (artış miktarı) 5.
2. Genel Terim Formülü
Bir aritmetik dizinin genel terimi şu formülle ifade edilir:
Burada:
- a_1 = 12 (ilk terim),
- d = 5 (ortak fark).
Formülü yerine yazalım:
Dağıtalım:
Son hali:
Doğru Cevap: D) 5n + 7
Sonuç: Bu sayı dizisinin genel terimi a_n = 5n + 7’dir. Yasin Orbeyi, şıklar arasında D) 5n + 7 doğru cevaptır. Eğer başka sorunuz varsa bana yazabilirsiniz! ![]()
16. İlk terimi 12 olan bir sayı örüntüsünün 5. terimi 32’dir. Buna göre bu sayı örüntüsünün genel terimi aşağıdakilerden hangisidir?
A) 4n + 8
B) 6n - 6
C) 4n + 12
D) 5n + 7
Cevap:
Çözüm Adımları
-
İlk terim (1. terim) 12 olarak verilmiştir.
-
Beşinci terim 32 olduğuna göre, 1. terimden 5. terime kadar 4 adım vardır.
-
Aritmetik dizi varsaydığımızda (örüntü, sabit bir ortak fark ile ilerler), 5. terimi bulmak için formül:
a_5 = a_1 + (5 - 1) \cdot dBurada:
- a_5: 5. terim,
- a_1: 1. terim (= 12),
- d: ortak fark.
-
Sayısal değerleri yerine yazalım:
32 = 12 + (5 - 1) \cdot d32 = 12 + 4d4d = 32 - 12 = 20d = 5 -
Dizinin genel terim formülü, a_n = a_1 + (n-1)d şeklindedir. Burada a_1 = 12 ve d=5. Dolayısıyla:
a_n = 12 + (n-1) \cdot 5a_n = 12 + 5n - 5a_n = 5n + 7 -
Seçenekleri incelediğimizde, 5n + 7 ifadesi D şıkkı ile uyumludur.
Özet Tablo
| Adım | Yapılan İşlem | Sonuç |
|---|---|---|
| 1. | Verilen terimler: 1. terim = 12, 5. terim = 32 | - |
| 2. | 5. terim formülü: 12 + 4d = 32 → 4d = 20 → d = 5 | Ortak fark = 5 |
| 3. | Genel terim: aₙ = 12 + (n-1)·5 = 5n + 7 | 5n + 7 |
Böylece, dizinin (sayı örüntüsünün) genel terimi 5n + 7 (D) olur.
16. İlk terimi 12 olan bir sayı örüntüsünün 5. terimi 32’dir. Buna göre bu sayı örüntüsünün genel terimi aşağıdakilerden hangisidir?
A) 4n + 8
B) 6n + 6
C) 4n + 12
D) 5n + 7
Cevap:
İçindekiler
1. Problemin Açıklaması
Verilen soruda, bir sayı örüntüsünün:
- 1. terimi = 12
- 5. terimi = 32
olduğu ifade ediliyor. Ardından bu örüntünün genel teriminin (yani a_n ifadesinin) aşağıdakilerden hangisi olduğu soruluyor:
- 4n + 8
- 6n + 6
- 4n + 12
- 5n + 7
Burada amaç, $n$’inci terimi veren genel ifadeyi bulmaktır.
2. Temel Kavramlar
- Sayı Örüntüsü (Sequence): Birbiri ardına gelen sayılardan oluşan dizidir. Burada, 1. terim, 2. terim, 3. terim vb. şeklinde sıralanırlar.
- Lineer (Doğrusal) Örüntü: Ardışık terimler arasındaki fark sabittir. Bu fark, “ortak fark” (common difference) olarak da adlandırılır.
- Genel Terim (a_n): Bir dizinin $n$’inci terimini veren formüldür. Eğer örüntü aritmetik (sabit farkla artan veya azalan) ise genel terim a_n = a_1 + (n-1)d formundadır. Burada:
- a_1: Birinci terim
- d: Dizinin ortak farkı
- n: Dizideki terim indeksini gösterir.
3. Adım Adım Çözüm
Adım 1: Verileri Belirleme
- Soruda, 1. terim ( a_1 ) = 12 olarak verilmiştir.
- 5. terim ( a_5 ) = 32 olarak verilmiştir.
Adım 2: Ortak Farkı Hesaplama
Eğer bu dizinin aritmetik sıralı bir örüntü (lineer örüntü) olduğunu varsayarsak (ki çoğu benzer problemde bu durum geçerlidir), ardışık iki terim arasındaki fark sabit olacaktır.
- İlk 5 terim arasında 4 adım vardır.
-
- terim 12’den 5. terim 32’ye kadar artış: 32 - 12 = 20
- 4 adımda 20 artıyorsa, her adımda (yani her terimde) artış: \frac{20}{4} = 5
Bu demek oluyor ki dizimiz her terimde 5 artan bir aritmetik dizidir (örüntüdür).
Adım 3: Genel Terimi Bulma
Aritmetik dizi için bilinen formül:
Burada:
- a_1 = 12
- d = 5
- n: Terim indeksimiz
Dolayısıyla,
Adım 4: Seçeneklerle Karşılaştırma
Sorudaki şıklara baktığımızda, 5n + 7 ifadesi D seçeneğinde yer almaktadır.
- (A) 4n + 8 mi?
- a_1 = 4(1) + 8 = 12 (İlk terimi uyuyor gibi görünüyor), fakat
- a_5 = 4(5) + 8 = 20 + 8 = 28 (5. terimde 32 yerine 28 çıkıyor, bu nedenle yanlış).
- (B) 6n + 6 mı?
- a_1 = 6(1) + 6 = 12 (Yine ilk terim tutuyor), ancak
- a_5 = 6(5) + 6 = 30 + 6 = 36 (32 yerine 36, bu nedenle de yanlış).
- (C) 4n + 12 mı?
- a_1 = 4(1) + 12 = 16 (İlk terim 16 çıktı, 12 değil. Direkt yanlış).
- (D) 5n + 7 mi?
- a_1 = 5(1) + 7 = 12 (Doğru),
- a_5 = 5(5) + 7 = 25 + 7 = 32 (Doğru).
Bu karşılaştırma sonucunda doğru cevap (D) 5n + 7 olarak onaylanır.
4. Örüntüyü Belirleme ve İspat
Dizinin ilk iki terimi verilmiş olsaydı (örneğin 1. ve 2. terimler), doğrudan “d = $a_2 - a_1$” ile bulunabilirdi. Burada 1. ve 5. terim verildiği için farkı 4’e bölerek “d = 5” sonucuna eriştik. Bu, dizinin aritmetik dizi olduğunu kanıtlar niteliktedir.
Ardışık Terimler Arasındaki Farka Dayalı İspat:
- a_1 = 12
- a_2 = a_1 + d = 12 + 5 = 17
- a_3 = 17 + 5 = 22
- a_4 = 22 + 5 = 27
- a_5 = 27 + 5 = 32
Görüldüğü gibi 5. terim gerçekten de 32’ye ulaşıyor. Bu da dizinin 5n + 7 formülüyle tanımlanabileceğini doğrular.
5. Kontrol Tablosu
Aşağıdaki tabloda her bir n değeri için dizinin değeri gösterilmiş ve (D) seçeneğinin doğru olduğuna dair kontrol sağlanmıştır.
| n (Terim İndeksi) | Genel Terim | Hesaplama | Terim Değeri |
|---|---|---|---|
| 1 | 5n + 7 | 5\times1 + 7 = 5 + 7 | 12 |
| 2 | 5n + 7 | 5\times2 + 7 = 10 + 7 | 17 |
| 3 | 5n + 7 | 5\times3 + 7 = 15 + 7 | 22 |
| 4 | 5n + 7 | 5\times4 + 7 = 20 + 7 | 27 |
| 5 | 5n + 7 | 5\times5 + 7 = 25 + 7 | 32 |
Tablodan net biçimde görüldüğü üzere 1. terim 12, 5. terim 32 olarak doğrulanmaktadır.
6. Özet ve Sonuç
-
- terimi 12, 5. terimi 32 olan bir sayı örüntüsünde ardışık terimler arasındaki (sabit) fark 5 olarak bulduk.
- Aritmetik dizinin genel formülü a_n = a_1 + (n-1)\times d olduğundan, denklem 5n + 7 şekline dönüştü.
- Seçeneklerle karşılaştırıldığında tek uyumlu seçeneğin (D) 5n + 7 olduğu doğrulandı.
Kısacası bu sorunun doğru yanıtı, 5n + 7’dir.
7. Kaynak
- Ortaokul ve Lise Matematik Müfredatı, Aritmetik Diziler konusu.
- Temel Aritmetik Dizilerden Türetilebilecek Anlık Örnekler.
