Aşağıda verilen iki basamaklı sayı ile 36 sayısı aralarında asaldır. Buna göre ■ yerine yazılabilecek rakamları bulunuz.
Soru Özeti:
İki basamaklı sayı 2■ ile 36 sayısı aralarında asal (yani ortak böleni 1 olan) olduğuna göre, ■ yerine hangi rakamlar yazılabilir?
Çözüm Adımları:
1. Aralarında Asal Sayıların Tanımı
İki sayı aralarında asalsa, en büyük ortak bölenleri (EBOB) 1’dir. Yani bu iki sayının başka ortak böleni yoktur.
2. Sayının İfadesi
İki basamaklı sayı 2■ şeklindedir. Buradaki ■ rakamını x olarak alalım.
Bu sayı:
20 + x
şeklindedir. x rakamı 0’dan 9’a kadar olabilir (0 dahil).
3. 36 Sayısının Çarpanları
36 sayısının asal çarpanları:
36 = 2^2 \times 3^2
Yani 36’nın asal çarpanları 2 ve 3’tür.
4. Aralarında Asal Olma Koşulu
20 + x sayısı ile 36 sayısı aralarında asal ise, 20 + x sayısı 2 ve 3 ile aynı anda bölünemez.
- Eğer 20 + x sayısı 2 ile bölünüyorsa, 36 ile ortak asal çarpanı olur, dolayısıyla aralarında asal olmaz.
- Eğer 20 + x sayısı 3 ile bölünüyorsa, 36 ile ortak asal çarpanı olur, dolayısıyla aralarında asal olmaz.
5. 20 + x Sayısının 2 ile Bölünebilirliği
Bir sayı 2 ile bölünebilmesi için son basamağı çift olmalıdır.
- 20 zaten çift bir sayıdır.
- 20 + x sayısı çift olursa, x çift olmalıdır.
Yani x çift ise sayı çift olur ve 2 ile bölünür.
Bu durumda aralarında asal olamaz.
6. 20 + x Sayısının 3 ile Bölünebilirliği
Bir sayının 3 ile bölünebilmesi için rakamlarının toplamı 3’ün katı olmalıdır.
- 20’nin rakamları toplamı: 2 + 0 = 2
- 20 + x sayısının rakamları toplamı: 2 + x
Bu toplam 3’ün katı olursa, sayı 3 ile bölünür.
Yani 2 + x sayısı 3’ün katı olmalıdır.
3’ün katları: 0, 3, 6, 9, 12, …
Burada 2 + x için uygun olanlar:
- 2 + x = 3 \Rightarrow x = 1
- 2 + x = 6 \Rightarrow x = 4
- 2 + x = 9 \Rightarrow x = 7
- 2 + x = 12 \Rightarrow x = 10 (rakam olamayacağı için geçersiz)
7. Sonuçların Değerlendirilmesi
- x çift olursa sayı çift olur ve 2 ile bölünür → aralarında asal olmaz.
- x = 1, 4, 7 olursa sayı 3 ile bölünür → aralarında asal olmaz.
8. x için Geçerli Olan Rakamlar
- x 0’dan 9’a kadar rakamdır.
- x çift olamaz (0, 2, 4, 6, 8) → 0, 2, 4, 6, 8 hariç.
- x = 1, 4, 7 olursa 3 ile bölünür → 1, 4, 7 hariç.
Geriye kalan rakamlar:
| Rakamlar | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Çift mi? | E | H | E | H | E | H | E | H | E | H |
| 3 ile bölünür mü? | Hayır | Evet | Hayır | Hayır | Evet | Hayır | Hayır | Evet | Hayır | Hayır |
| Aralarında asal mı? | Hayır (çift) | Hayır (3 ile bölünür) | Hayır (çift) | Evet | Hayır (3 ile bölünür) | Evet | Hayır (çift) | Hayır (3 ile bölünür) | Hayır (çift) | Evet |
Yani x için geçerli rakamlar: 3, 5, 9
Sonuç:
■ yerine yazılabilecek rakamlar:
3, 5, 9
Özet Tablosu
| x (■) | 20 + x Sayısı | 2 ile Bölünebilir mi? | 3 ile Bölünebilir mi? | Aralarında Asal mı? |
|---|---|---|---|---|
| 0 | 20 | Evet | Hayır | Hayır |
| 1 | 21 | Hayır | Evet | Hayır |
| 2 | 22 | Evet | Hayır | Hayır |
| 3 | 23 | Hayır | Hayır | Evet |
| 4 | 24 | Evet | Evet | Hayır |
| 5 | 25 | Hayır | Hayır | Evet |
| 6 | 26 | Evet | Hayır | Hayır |
| 7 | 27 | Hayır | Evet | Hayır |
| 8 | 28 | Evet | Hayır | Hayır |
| 9 | 29 | Hayır | Hayır | Evet |
Özetle, 23, 25 ve 29 sayıları 36 ile aralarında asaldır. Bu nedenle ■ yerine yazılabilecek rakamlar 3, 5 ve 9’dur.
Aşağıdaki iki basamaklı sayı 20 ile 29 arasındadır ve 36 ile aralarında asal olması için ne 2’ye ne de 3’e bölünmemelidir.
36 = 2²·3² olduğuna göre ortak bölen olarak 2 veya 3 olmamalı, yani sayı hem tek olmalı hem de 3’e bölünmemelidir.
20’den 29’a kadar olan sayılar ve durumu:
• 20 (çift) → ortak bölen 2 var → elenir
• 21 (3’e bölünür) → ortak bölen 3 var → elenir
• 22 (çift) → ortak bölen 2 var → elenir
• 23 (tek, 3’e bölünmez) → aralarında asal
• 24 (çift/3’e bölünür) → elenir
• 25 (tek, 3’e bölünmez) → aralarında asal
• 26 (çift) → elenir
• 27 (3’e bölünür) → elenir
• 28 (çift) → elenir
• 29 (tek, 3’e bölünmez) → aralarında asal
Buna göre □ yerine yazılabilecek rakamlar 3, 5 ve 9’dur.
