Bu soruyu çözmek için verilen cümleyi ses olayları açısından incelemeliyiz.
Verilen cümle:
“Ekmekçilik tarihi, 8 bin yıl öncesinden insanların hububat taşlar arasında kırıp ufaladığı, sonra da bunlara su katıp elde ettiği hamuru yassı bir kaya üzerine yayarak ateşte pişirdiği günlere kadar uzanır.”
Sorunun Şıkları ve Ses Olayları:
-
Ünsüz düşmesi
- Kelimelerde ünsüz düşmesi, genellikle “-b, -p, -t, -k” ünsüzlerinden birinin düşmesiyle oluşur. Örneğin “anı(t)” → “anı” veya başka kelimelerde olabilir.
- Cümlede ünsüz düşmesi örneği yoktur. Bu ses olayı bulunmaz.
-
Ünsüz değişimi
- Ünsüz değişimi (benzeşme) sert ünsüzlerin yan yana gelmesiyle olur. Örneğin “kitap” → “kitaba” dönüşürken “b-p değişimi”.
- Ancak burada kullanılan kelimelerde ünsüz değişimi gözlenmiştir: “ateşte” kelimesinde “t-ç benzeşmesi” görünüyor. Bu ses olayı vardır.
-
Kaynaştırma ünsüzü
- Türkçede iki ünlü arasında ünsüz koymak için genelde “n,ş,s,y” harfleri kullanılır. Örneğin “su-y-u” (suyu).
- Cümlede, “kırıp ufaladığı” kısmında “kaynaştırma ünsüzü (y)” kullanılmıştır. Bu ses olayı vardır.
-
Ünsüz türemesi
- İki ünlü arasında veya bazı kelimelerin içinde ekstra bir ünsüz oluşması durumudur. “Afet” → “Affet” gibi.
- Cümlede bu türden bir ünsüz türemesi yoktur.
-
Ünsüz sertleşmesi
- Kelimenin sonundaki ünsüz, sert bir ünsüzle birleşirken ses değişimi olur. Örneğin “kitap” → “kitaba”.
- Cümlede “yassı” kelimesinde sertleşmeyle ilgili bir değişim olabilir. Sert ünsüzler kullanılmıştır.
Özet Tablo
| Ses Olayı | Var mı? | Örnek |
|---|---|---|
| Ünsüz düşmesi | Yok | Yok |
| Ünsüz değişimi | Var | “ateşte” kelimesi |
| Kaynaştırma ünsüzü | Var | “elde ettiği” |
| Ünsüz türemesi | Yok | Yok |
| Ünsüz sertleşmesi | Var | “yassı” kelimesi |
Doğru Cevap:
A) Ünsüz düşmesi yoktur.
Sorunun çözümünde ses olaylarını dikkatli bir şekilde inceleyerek bu sonuca ulaşabiliriz. ![]()
Bu soruda parçayı dikkatlice incelediğimizde dört ses olayının örneği bulunurken “ünsüz türemesi”ne rastlanmaz. Kısaca her birini şu şekilde görebiliriz:
-
Ünsüz Düşmesi
– “ufalamak” fiilinin çekimli hâli “ufaladığı” yapılırken “m” ünsüzünün düştüğü kabul edilir. -
Ünsüz Değişimi / Sertleşmesi (Benzeşme)
– “ateş + de” → “ateşte” örneğinde “d” sesi, “ş” ile benzeşip “t”'ye dönüşür.
– Benzer şekilde “etmek” fiilinin “etti” biçiminde çekimlenmesi de “-di” ekinin “t”ye dönüşmesini gösterir. -
Kaynaştırma Ünsüzü
– “üzeri + e” → “üzerine” örneğinde, Türkçede sesliyle biten bir gövdeye sesli ek getirirken arada “n” kaynaştırma ünsüzü kullanılmıştır. -
Ünsüz Türemesi
– “affetmek” (af + etmek), “hissetmek” (his + etmek) gibi sözcüklerde görülen ünsüz türemesi (fazladan bir ünsüzün eklenmesi) parçada yoktur.
Dolayısıyla parçada bulunmayan ses olayı “ünsüz türemesi”dir (D).
Table of Contents
- Ünsüz Düşmesi
- Ünsüz Değişimi / Sertleşmesi (Benzeşme)
- Kaynaştırma Ünsüzü
- Ünsüz Türemesi Neden Yok?
- Özet Tablosu
1. Ünsüz Düşmesi
“Ufalamak” fiilinin “ufaladığı” biçiminde çekimlenmesinde “-mak”taki “m” ünsüzünün kaybolduğu kabul edilir.
2. Ünsüz Değişimi / Sertleşmesi (Benzeşme)
- “ateş + de” örneğinde “d” sesi, “ş” karşısında sertleşerek “t” olur ve “ateşte” şeklini alır.
- “etmek” fiilinin “etti” şekli de ekin “d” ile gelmesine karşın sertleşip “t”ye dönüşmesiyle meydana gelir.
3. Kaynaştırma Ünsüzü
“üzeri + e” → “üzerine” birleşmesinde, iki seslinin arka arkaya gelmesini engellemek için “n” kullanılır.
4. Ünsüz Türemesi Neden Yok?
Ünsüz türemesinde genellikle köke veya gövdeye bir ek gelirken fazladan bir ünsüz ortaya çıkar. Parçada bunun tipik örneklerini (“hissetmek”, “reddetmek” vb.) göremiyoruz.
5. Özet Tablosu
| Ses Olayı | Metindeki Örneği | Açıklama |
|---|---|---|
| Ünsüz Düşmesi | “ufalamak” → “ufaladığı” | “m” ünsüzü düşer |
| Ünsüz Değişimi | “etmek” → “etti” | “-di” eki “t”ye dönüşür |
| Kaynaştırma Ünsüzü | “üzeri + e” → “üzerine” | İki sesli arasında “n” kaynaştırma ünsüzü eklenir |
| Ünsüz Sertleşmesi | “ateş + de” → “ateşte” | “d” sesi sertleşerek “t” olur |
| Ünsüz Türemesi | Yok | Fazladan ünsüzün türediği herhangi bir biçimleniş görülmemiştir |
Sonuç olarak, soruda istenen “hangi ses olayı yoktur?” sorusunun yanıtı ünsüz türemesidir.
@Sinem_Yildırım
