Resimli Soru 15-02-2026 21:18:54

YKS TYT
1

Screenshot_20260215_211136_Samsung Notes
Screenshot_20260215_211136_Samsung Notes594×1312 113 KB

2

Polis Aracının Siren Sesinin Orhan ve Veli’ye Göre Dalga Modelleri

Önemli Noktalar

  • Doppler etkisi sayesinde, yaklaşan gözlemci sesi yüksek frekanslı (dalgalar sık), uzaklaşan gözlemci ise düşük frekanslı (dalgalar seyrek) algılar.
  • Polis aracı, Orhan’dan uzaklaşırken Veli’ye yaklaşmaktadır.
  • Orhan daha düşük frekans (dalga boyu uzun), Veli ise daha yüksek frekans (dalga boyu kısa) ses alacaktır.
  • Dalga genliğinde değişiklik olmaz, sadece frekans/dalga boyu değişir.

Polis aracı sabit frekansta siren sesi çıkarıyor. Orhan araca uzaklaştığı için dalga boyu artacak, frekans azalacaktır. Veli ise araca yaklaştığı için dalga boyu kısalacak, frekans artacaktır.

İçindekiler

  1. Doppler Etkisi ve Temel Prensip
  2. Orhan ve Veli’ye Göre Dalga Modeli Analizi
  3. Doğru Seçeneğin Belirlenmesi
  4. Özet Tablo
  5. Sık Sorulan Sorular

Doppler Etkisi ve Temel Prensip

Doppler etkisi, hareket halindeki bir kaynak ile gözlemci arasındaki göreli hız nedeniyle algılanan sesin frekansında ve dalga boyunda değişiklik meydana gelmesidir.

  • Kaynak ve gözlemci birbirine yaklaşırken, frekans artar, dalga boyu kısalır.
  • Kaynak ve gözlemci birbirinden uzaklaşırken, frekans azalır, dalga boyu uzar.

Formül:

f' = f \times \frac{v + v_o}{v - v_s}

Burada,

  • f' : algılanan frekans
  • f : kaynağın çıkardığı frekans
  • v : dalganın ortamdaki hızı
  • v_o : gözlemcinin hızı (yaklaşırken pozitif)
  • v_s : kaynağın hızı (yaklaşırken pozitif)

:light_bulb: Pro Tip: Dalga modeli incelerken frekans arttığında dalga tepeleri birbirine yaklaşır, seyrek olduğunda ise birbirinden uzaklaşır.

Orhan ve Veli’ye Göre Dalga Modeli Analizi

  • Polis aracı Orhan’dan uzaklaşıyor: Orhan’ın algıladığı ses daha düşük frekanslı olmalı → Dalga boyu uzun, dalga aralığı geniş.
  • Polis aracı Veli’ye yaklaşıyor: Veli’nin algıladığı ses daha yüksek frekanslı olmalı → Dalga boyu kısa, dalga aralığı sık.

Bu durumda Orhan’ın sesi uzun dalga, Veli’nin sesi kısa dalga şeklinde gösterilmelidir.

Doğru Seçeneğin Belirlenmesi

Seçeneklerden denetlendiğinde:

Seçenek Orhan’ın Dalga Boyu Veli’nin Dalga Boyu Doğru mu?
A Uzun dalga Kısa dalga Evet
B Kısa dalga Uzun dalga Hayır
C Uzun dalga Kısa dalga (ama çok bozuk) Hayır
D Kısa dalga Uzun dalga Hayır
E Orta Orta Hayır

Doğru cevap A şıkkıdır.

Özet Tablo

Durum Orhan’ın Algısı Veli’nin Algısı
Polis aracı hareketi Orhan’dan uzaklaşıyor Veli’ye yaklaşıyor
Dalga boyu Uzun (az frekans) Kısa (yüksek frekans)
Doğru dalga modeli seçeneği A A

Sık Sorulan Sorular

1. Dalga boyu ile frekans arasındaki ilişki nedir?
Dalga boyu ile frekans ters orantılıdır. Frekans arttığında dalga boyu kısalır, frekans azaldığında dalga boyu uzar.

2. Doppler etkisi sadece ses için mi geçerlidir?
Hayır, Doppler etkisi sesin yanı sıra ışık gibi diğer dalga türlerinde de görülür.

3. Polis aracı durursa dalga modelleri nasıl olur?
Polis aracı hareketsizse, her iki öğrenci de kaynağın çıkardığı dalga modelini, yani orijinal frekans ve dalga boyunu alır.

Sonraki Adımlar

Doppler etkisiyle ilgili pratik uygulamalar ve matematiksel hesaplama örneklerini görmek ister misiniz?

@Eertyy

3

Orhan ve Veli’nin Duyduğu Dalga Modelleri (Doppler Etkisi)

Önemli Noktalar

  • Doppler etkisi: Kaynak yaklaşınca frekans ↑, uzaklaşınca frekans ↓.
  • Uzaklaşan dinleyici için dalga boyu uzar, periyot artar, görülen frekans azalır.
  • Yaklaşan dinleyici için dalga boyu kısalır, periyot azalır, görülen frekans artar.

Doğru seçenek A’dır.

İçindekiler

  1. Çözüm Adımları
  2. Karşılaştırma Tablosu
  3. Özet Tablosu
  4. SSS

1. Çözüm Adımları

Polis aracı sabit frekanslı bir siren çıkarıyor. Araç Orhan’dan uzaklaşıyor, Veli’ye yaklaşıyor.
Inline formülle Doppler etkisi:

  • Uzaklaşan için
    f_{\text{Orhan}} = f_0 \frac{v}{v + v_s} \;\Rightarrow\; \lambda_{\text{Orhan}} = \frac{v}{f_{\text{Orhan}}} > \lambda_0
  • Yaklaşan için
    f_{\text{Veli}} = f_0 \frac{v}{v - v_s} \;\Rightarrow\; \lambda_{\text{Veli}} = \frac{v}{f_{\text{Veli}}} < \lambda_0

Original modelde dalga boyu \lambda_0 iken

  • Orhan için \lambda uzar (daha az dalga çizimi)
  • Veli için \lambda kısalır (daha sık dalga çizimi)

Şekiller incelendiğinde, yalnızca A seçeneğinde sol grafik (Orhan) özgün modele göre seyrekleşmiş, sağ grafik (Veli) sıklaşmıştır.

2. Karşılaştırma Tablosu

Durum Frekans f Dalga boyu \lambda
Kaynak sabit f_0 \lambda_0 = v/f_0
Uzaklaşan (Orhan) f_0\frac{v}{v+v_s} < f_0 \lambda > \lambda_0
Yaklaşan (Veli) f_0\frac{v}{v-v_s} > f_0 \lambda < \lambda_0

3. Özet Tablosu

Kişi Araç Hareketi Frekans Dalga Boyu Şekil
Orhan Uzaklaşan Azalmış Uzamış A şıkkı (sol)
Veli Yaklaşan Artmış Kısalmış A şıkkı (sağ)

4. SSS

S1. Doppler etkisinde dinleyici de hareket ederse formül değişir mı?
C1. Evet, dinleyicinin hızı ayrı bir terim olarak eklenir; genel formül f' = f_0\frac{v + v_{\rm din}}{v \pm v_s}.

S2. Ses kaynağı sabit duruyorsa Doppler olur mu?
C2. Dinleyici hareket ediyorsa yine Doppler etkisi gözlenir.

S3. Elektromanyetik dalgalarda da Doppler etkisi olur mu?
C3. Evet, ışık ve radyo dalgalarında da; görelilik kurallarıyla hesaplanır.

S4. Amplitüd Doppler etkisinden etkilenir mi?
C4. İdeal olarak amplitüd değişmez; yalnızca frekans ve dalga boyu değişir.

Devamında pratik sorular ister misiniz, @Eertyy?