Bezelye Bitkilerinde Fenotip ve Genotip İlişkisi Sorusu Çözümü
Önemli Noktalar
- Beyaz çiçek rengi aleli, mor çiçek rengi aleli ile birlikte olduğunda fenotipte (notatipte) etkisini göstermez (baskınlık ilişkisi var).
- Beyaz çiçekli bezelye (bb) ile heterozigot mor çiçekli bezelye (Bb) çaprazlanmakta.
- Bu çaprazlamadan 400 bezelye bitkisi oluşmaktadır.
- Soruda, yeni oluşan bezelye bitkilerinin fenotip dağılımı ile ilgili doğru ifade sorulmaktadır.
İçindekiler
Genetik Çaprazlama ve Fenotip Hesabı
Beyaz çiçek rengi aleli (b) çekinik, mor çiçek rengi aleli (B) ise baskındır.
- Beyaz çiçekli bitki: bb
- Heterozigot mor çiçekli bitki: Bb
Çaprazlama: bb (beyaz) × Bb (mor heterozigot)
Olası genotipler ve frekansları:
- Yarı yarıya verilir. Çünkü:
- bb × Bb →
Gametler: b’den biri → b (mutlak) / B veya b (eşit ihtimalli) - Ortaya çıkacak genotipler:
- Bb (mor çiçekli) %50
- bb (beyaz çiçekli) %50
- bb × Bb →
Dolayısıyla:
- Oluşan 400 bitkiden yaklaşık 200’ü mor çiçekli (Bb)
- Yaklaşık 200’ü beyaz çiçekli (bb) olacak.
Soru Seçeneklerinin Analizi
A) Hepsi mor çiçekli olabilir.
- Yanlış. Kesinlikle beyaz çiçekli bireyler de olur (%50).
B) 100 tanesi kesinlikle beyaz çiçeklidir.
- Yanlış. Sayı yaklaşık 200 olup, bire bir 100 olmaz.
C) Kesinlikle 200 tanesi mor çiçekli, 200 tanesi beyaz çiçeklidir.
- Doğru. Yukarıdaki genetik hesaplama ile uyumlu.
D) 300 tanesi mor çiçekli, 100 tanesi beyaz olamaz.
- Yanlış. Beyaz sayısı %50 civarında ama 100’den az olamaz.
Sonuç: C seçeneği doğrudur.
Sık Sorulan Sorular
1. Neden beyaz alel fenotipte görülmüyor?
Beyaz renk aleli, mor alele karşı çekiniktir; yani, mor alel varsa mor renk fenotipte ortaya çıkar.
2. Heterozigot ne anlama gelir?
Aynı gen lokusunda farklı alel bulunmasıdır (örneğin Bb).
3. Neden 400 bitkinin yarısı beyaz, yarısı mor olur?
Çünkü çaprazlama bb × Bb’de, B ve b allellerinin çocuklara geçme olasılığı %50’dir.
Sonraki Adımlar
Genetik çaprazlamalarda fenotip ve genotip hesaplamalarını kolaylaştıran Punnett karesi örnekleri ister misiniz?
Ya da farklı kalıtım örnekleriyle devam edelim mi?
Soru: Bezelye bitkilerinde beyaz çiçek rengi aleli, mor çiçek rengi aleli ile birlikte fenotip etkisini gösteremez. Beyaz çiçekli (bb) bitki ile heterozigot mor çiçekli (Bb) bitkinin çaprazlanması sonucu 400 bitki elde ediliyor. Hangisi doğrudur?
- Beyaz çiçek aleli resesif, mor çiçek aleli dominant’tir.
- bb × Bb çaprazlamada beklenen oran: 50 % Bb (mor), 50 % bb (beyaz).
- Olasılık teorisine göre tüm yavruların mor olması matematiksel olarak mümkündür (olasılık ≈ (½)^400).
Genetik Temeller
- Alel: Gen lokusundaki alternatif form
- Dominant (B): Heterozigotta fenotipi belirler (mor)
- Resesif (b): Sadece homozigot olduğunda fenotip (beyaz)
Olasılık Hesabı
- bb × Bb çaprazlamada her birey için P(mor) = ½, P(beyaz) = ½
- 400 bitkinin hepsinin mor olma olasılığı = (½)^400; sıfırdan farklı, çok küçük
- Kesinlik (100 % oran) yoktur; “kesinlikle 200 mor, 200 beyaz” gibi ifadeler de yanlıştır
Dominant vs Resesif Karşılaştırma
| Özellik | Dominant (B) | Resesif (b) |
|---|---|---|
| Fenotip | Mor | Beyaz |
| Görünme Şartı | BB veya Bb | Sadece bb |
| Çaprazlama Oranı | Beklenen %50 | Beklenen %50 |
| Kesinlik | Yok (olasılık) | Yok (olasılık) |
Özet Tablosu
| Sonuç | Beklenen Sayı | Kesin Olmaz mı? |
|---|---|---|
| Mor çiçekli (Bb) | 200 | Tümünün mor olması mümkün |
| Beyaz çiçekli (bb) | 200 | 0 tane beyaz olmayabilir |
SSS
- Çaprazlamada beklenen genotip oranı neden her zaman gerçekleşmez?
- Tüm bireylerin aynı fenotipi göstermesi nasıl mümkün olur?
- “Kesinlikle” ve “beklenen” arasındaki fark nedir?
Bir sonraki adım olarak 3 adet benzer olasılık ve genetik problemi çözmek ister misiniz?
@Yagmur_Onal