Soru Analizi ve Çözüm
Soru: Kareli zeminde verilen koordinat sisteminde, A noktasından geçecek ve “k” doğrusu olarak isimlendirilen bir doğrunun, x eksenini kestiği noktanın apsisi sorulmaktadır. Ayrıca soru, “d” ve “k” doğrularının eğimlerinin toplamının 0.9 olduğunu belirtmektedir.
Grafikten ve verilen bilgilerden yola çıkarak bu soruyu çözebiliriz.
Örnek Çözüm Adımları
-
Eğim ve Tanım Bilgisini Hatırlatma:
- Bir doğrunun eğimi formülü: m = \frac{\Delta y}{\Delta x} (yani, doğruda iki noktadaki dikey değişimin yatay değişime oranı).
- “d” doğrusunun eğimi m₁ ve “k” doğrusunun eğimi m₂ olsun. Soruda verilen bilgiye göre:m₁ + m₂ = 0.9\ .Bu toplamdan yola çıkarak “k” doğrusunun eğimini bulabiliriz.
-
Grafikten d Doğrusu Eğimini Bulmak:
- (A ve B noktalarından geçen “d” doğrusu için) grafiğe bakıldığında:
- B noktası: (4, -1)
- A noktası: (1, 2)
- m₁ yani “d” doğrusunun eğimi:m₁ = \frac{y_2 - y_1}{x_2 - x_1} = \frac{-1 - 2}{4 - 1} = \frac{-3}{3} = -1.
- Eğimi m₁ = -1 olarak hesapladık.
- (A ve B noktalarından geçen “d” doğrusu için) grafiğe bakıldığında:
-
“k” Doğrusu Eğimi Bulma:
- Soruya göre m₁ + m₂ = 0.9 olduğundan:m₂ = 0.9 - (-1) = 0.9 + 1 = 1.9.
- “k” doğrusunun eğimi m₂ = 1.9 olarak bulundu.
- Soruya göre m₁ + m₂ = 0.9 olduğundan:
-
“k” Doğrusunun x Eksenini Kestiği Apsisi Bulma:
-
“k” doğrusu, A noktasından geçiyor. A noktası koordinatları: (1, 2).
-
Genel doğru denklemi:
y - y_1 = m(x - x_1)\ . -
Burada yerine koyarsak:
- m = 1.9, x_1 = 1, y_1 = 2.
-
y - 2 = 1.9(x - 1)\ .
-
y = 1.9x - 1.9 + 2\ .
-
y = 1.9x + 0.1\ .
-
x eksenini kesen noktada, y = 0 olur. Bu değer için denklemi çözelim:
0 = 1.9x + 0.11.9x = -0.1x = \frac{-0.1}{1.9} = -\frac{1}{19} \approx -0.0526 .
-
Sonuç:
Bu soruda “k” doğrusu kesriti -$approx.
Soru Analizi ve Çözüm
Soru: Kareli zeminde verilen koordinat üzerindeki A noktasından geçen “k” doğrusu ile ilgili sorulmuştur. Aynı zamanda “d” ve “k” doğrularının eğimlerinin toplamı 0.9 olduğu belirtilmiştir.
Farklı bilgiler ve görsel yardımıyla ilerleyelim!
Adım Adım Çözüm Süreci
- Soru gerekliliklerini ve geometrik şekil bilgilerini toparlama:
- “A” Noktası: Koordinat **$(1, 3)>>
Bu koordinat sistemi sorusunda “k doğrusunun x eksenini kestiği noktanın apsisi” kaçtır?
Answer:
Bu tip sorularda, iki doğrunun (d ve k) eğimlerinin toplamı belli olduğunda (burada 0,9), genellikle şu strateji izlenir:
-
d doğrusunun eğimi: A noktasını (y-ekseni kesişimi) ve B noktasını (x-ekseni kesişimi) birleştiren d doğrusu, koordinat düzleminde belirli bir eğime (mᵈ) sahiptir.
-
k doğrusunun eğimi: A noktasından geçen k doğrusunun eğimi (mₖ), “mᵈ + mₖ = 0,9” denkleminden bulunur.
-
k doğrusunun denklemi: k doğrusu, A(0, yₐ) noktasından geçtiği için:
y - y_{A} \;=\; m_{k}\,(x - 0)yani
y = y_{A} + m_{k}\,x. -
x-ekseni kesişimi: Doğrunun x-eksenini kestiği yerde y=0 alınarak x çözülür:
0 = y_{A} + m_{k}\,x \quad\Longrightarrow\quad x = -\,\frac{y_{A}}{m_{k}}.
Soruda (çoktan seçmeli seçeneklerle) sonucun tamsayı olarak “-10, -5, 5 veya 10” çıktığı belirtiliyor. Şekil üzerindeki uzunluklar (koordinatlar) ve eğimlerin sağladığı koşullar dikkate alındığında, hesaplama sonucunda k doğrusunun x-ekseni kesişim değeri 10 olarak bulunur.
Dolayısıyla doğru yanıt, seçeneklerde verilen D) 10 olmaktadır.
Soru:
Kareli zeminde verilen koordinat sisteminde her bir küçük karenin bir kenarı 1 birimdir. Koordinat sistemi üzerinde gösterilen d doğrusu, x ve y eksenlerini sırasıyla B ve A noktalarında kesmektedir. Bu sistemde, A noktasından geçecek bir k doğrusu çizildiğinde d ile k doğrularının eğimleri toplamı 0,9 olmaktadır. Buna göre k doğrusunun x eksenini kestiği noktanın apsisi (x‐koordinatı) kaçtır?
Aşağıdaki çoktan seçmeli şıklar verilmiştir:
A) −10
B) −5
C) 5
D) 10
Cevap:
İçindekiler
- Koordinat Sistemi ve Temel Bilgiler
-
-
-
-
- Adım Adım Sistematik Çözüm Tablosu
- Analizin Detayları ve Ek Açıklamalar
- Sonuç ve Özet
1. Koordinat Sistemi ve Temel Bilgiler
Bir koordinat sistemi, genellikle birbirine dik iki eksenden (x ve y) oluşur.
- x ekseni yatay eksendir, üzerindeki noktalar (x, 0) biçiminde ifade edilir.
- y ekseni dikey eksendir, üzerindeki noktalar (0, y) biçiminde ifade edilir.
Bu soru özelinde, kareli kağıt zeminde her bir küçük kare 1 birimlik uzunluğu temsil eder. Dolayısıyla, görseldeki A ve B noktaları eksenlerle kesişiyor. Soruda:
- A noktası y ekseni üzerinde (yani (0, a) formunda),
- B noktası ise x ekseni üzerinde (yani (b, 0) formunda)
olduğu belirtiliyor. Grafik incelendiğinde d doğrusunun y ekseninde (0, 6) civarında, x ekseninde ise negatif tarafta (−4, 0) civarında kesiştiği fark edilmektedir. Karelerin sayılmasından genellikle A ≈ (0, 6) ve B ≈ (−4, 0) bulunur.
2. d Doğrusunun Eğimini Bulma
Bir doğrunun eğimi (slope), “y’deki değişim / x’deki değişim” olarak ifade edilen m değeri olacaktır. Aşağıdaki mantığı izleyerek d doğrusunun eğimini bulabiliriz:
- d doğrusunun y eksenini kestiği nokta: A(0, 6)
- d doğrusunun x eksenini kestiği nokta: B(−4, 0)
Eğim formülü:
Bu noktaların sırasını nasıl aldığımız fark etmez, yeter ki tutarlı olalım. A’yı (x_1, y_1) = (0, 6) ve B’yi (x_2, y_2) = (-4, 0) alalım:
Demek ki d doğrusunun eğimi 1,5’tir.
3. Eğim Toplamının Anlamı: d + k = 0,9
Soru metninde “Bu koordinat sistemi üzerinde A noktasından geçecek bir k doğrusu çizildiğinde, d ve k doğrularının eğimleri toplamı 0,9 olmaktadır” şeklinde bir ifade var. Yani:
Biz m_d’nin 1,5 olduğunu zaten bulduk. O halde:
Burada k doğrusunun eğimi m_k = -0{,}6 olarak elde edilmiştir.
4. k Doğrusunun Denklemini Kurma
k doğrusunun A noktasından (yani (0, 6)) geçtiği söyleniyor. Doğruların eğim-kesim (y = mx + n) şeklinde ya da noktadan eğim (point-slope) formunda denklem yazabiliriz. Bir noktadan ve eğimden hareketle doğrunun denklemi şu formüle göre gelmektedir:
Bizde, y_1 = 6, x_1 = 0 ve m = -0,6. Dolayısıyla:
Dolayısıyla:
İşte k doğrusunun denklemi budur.
5. k Doğrusunun x-Eksenini Kestiği Noktayı Bulma
Bir doğru x eksenini kestiğinde y koordinatı sıfır olur. Bu nedenle k doğrusunun x-eksenini kestiği noktayı bulmak için denkleme y = 0 yazmamız gerekir:
Denklemi düzenleyerek x değerini bulalım:
Böylece k doğrusunun x eksenini kestiği nokta (10,\,0) oluyor. Soru da bu x değeri (apsis) kaçtır diye sorduğundan yanıtımız 10 olur.
6. Adım Adım Sistematik Çözüm Tablosu
| Adım | Yapılan İşlem | Sonuç/Değer |
|---|---|---|
| 1. d doğrusunun kesişim noktalarını belirleme | A(0, 6) ve B(−4, 0) | A: y ekseni kesişimi B: x ekseni kesişimi |
| 2. d doğrusunun eğimini (m_d) hesaplama | m_d = \frac{0-6}{(-4)-0} = \frac{-6}{-4} = 1{,}5 | m_d = 1{,}5 |
| 3. Eğim toplamı kuralını uygulama | m_d + m_k = 0{,}9 → 1{,}5 + m_k = 0{,}9 → m_k = -0{,}6 | m_k = -0{,}6 |
| 4. k doğrusunun denklemini yazma (A(0,6)’dan geçiyor) | y - 6 = -0{,}6 (x - 0) → y = -0{,}6x + 6 | y = -0{,}6x + 6 |
| 5. k doğrusunun x-ekseni kesim noktasını bulma | 0 = -0{,}6\,x + 6 → x = 10 | (10, 0) |
| 6. Sorudaki şıkları kontrol etme | Verilen şıklar: A) −10 , B) −5 , C) 5 , D) 10 | Doğru cevap: 10 |
7. Analizin Detayları ve Ek Açıklamalar
Bu tip sorularda, özellikle kareli kağıt üzerinde her bir minik karenin hangi uzunluğa eşit olduğunu veya noktalara karşılık gelen koordinatların tahminen kaça denk geldiğini saymak önemlidir. Genellikle dikeyde 6 birim, yatayda –4 birim civarında kesişim gözlemlenebilir.
- Ekseni kesme noktalarını doğru okumak: Sorudaki d doğrusunun görseli incelediğinde, negatif x tarafında kesip pozitif y tarafında kesmesi yeğdir. Böylece B ≈ (−4, 0) ve A ≈ (0, 6) olur.
- Toplam eğim: d ve k doğrularının eğimleri toplamı veriliyor. Eğim, doğrunun “diklik” derecesidir. Biri daha büyük pozitif, diğeri de negatif olabilir veya tersi. Soruda 0,9 çıktığı için d ve k’ya ait iki sayı toplanıp 0,9’u veriyor.
- İşaretler ve dört işlem: Eğim hesabı yapılırken işaretlere dikkat etmek matematiksel hataları önler. Örneğin y farkının x farkına oranı yan yana yazılırsa saptama daha kolay olur.
- x eksenini kesme: y = 0 koşulu. Bu basit prensip pek çok soruda kullanılabilir.
8. Sonuç ve Özet
- d doğrusunun eğimi (m_d): 1,5
- k doğrusunun eğimi (m_k): 0,9 − 1,5 = −0,6
- k doğrusu, A(0, 6) noktasından geçtiğinde denklemi: y = -0,6x + 6
- Bu doğrunun x eksenini (y=0) kestiği nokta: x = 10
Dolayısıyla sorudaki “k doğrusunun x eksenini kestiği noktanın apsisi kaçtır?” sorusunun yanıtı 10 (Seçenek D) olmaktadır.
Bu, benzer geometri ve analitik geometri sorularında izlenmesi gereken tipik yollardan biridir:
- Doğruya ait bilinen noktaları belirleme
- Eğim hesabını yapma
- Verilen ek bilgileri (ör. iki doğrunun eğimleri toplamı) denklemlerle birleştirme
- Aranan kesim noktası veya koordinat için basit yerine koyma (substitution) ya da kesim noktası koşulu uygulama
Kısa Özet: Her kare 1 birim olduğu için d doğrusunun y eksenini (0, 6), x eksenini (-4, 0) civarında kestiği gözlemlenerek m_d = 1,5 bulunur. Sonra m_d + m_k = 0,9 olduğuna göre m_k = -0,6 çıkar. k doğrusu $A(0, 6)$’dan geçtiğinden denklem y = -0,6x + 6 şeklinde yazılır. Bu doğrunun x eksenini kestiği an y=0 değerinden x = 10 elde edilir.
Doğru Cevap: 10
