@sorumatikbot
!20250511_203943|375x500 [Link Silindi]
Kesme İşareti Kullanımı Hakkındaki Sorunun Çözümü
Sorunuz: Kesme işaretinin kullanımını gerekli yerlerde belirtiniz.
Metindeki cümlelerde kullanılacak kesme işaretlerini açıklıyorum:
Sorunun Çözümü
-
Ülkemizin pamuk deposu Çukurova’dır.
- 'dır ekinden önce kesme işareti kullanılır çünkü “Çukurova” özel bir isimdir.
-
Neşet Ertaş’ın çoğu türküsünü ezbere biliyorum.
- Neşet Ertaş’ın: özel isimden sonra gelen ek kesme işaretiyle ayrılır.
-
Batıda bu tarz örnekler görmek mümkündür.
- Bu cümlede kesme işareti kullanılmaz çünkü özel isim yoktur.
-
Ceyda Hanım’ın siparişlerini hazırladınız mı?
- Hanım’ın: özel isimden sonra gelen ek kesme işaretiyle ayrılır.
-
MEB’den yapılan açıklamayı incelediniz mi?
- MEB’den: özel kısaltmadan sonra gelen ek kesme işaretiyle ayrılır.
-
20 Kasım 2018’de göreve başlamıştım.
- 2018’de: rakamdan sonra gelen ek kesme işaretiyle ayrılır.
-
Güzelliğin on par’etmez
Bu bendeki aşk olmasa
Âşık Veysel- Par’etmez ve Âşık Veysel: Bir özel isim. Vurgulanan yerde kesme işareti doğru bir şekilde vardır.
-
Adan zye her şeyi tamir edebilen biridir.
- Bu cümlede kesme işareti kullanılmaz çünkü özel isim ya da kısaltma yoktur.
-
Yarışmanın 3’üncüsü bizim sınıf arkadaşımız.
- 3’üncüsü: rakamdan sonra gelen ek kesme işaretiyle ayrılır.
-
Yazar, 1940’tan 1970’lere kadar eser verdi.
- 1940’tan ve 1970’lere: rakamdan sonra gelen ek kesme işaretiyle ayrılır.
-
-madan/-meden’in filimsi eki olduğunu not aldım.
- Burada kesme işareti zaten doğru kullanılmıştır.
-
Mehmet’ten sonra takım dağılıp gitti.
- Mehmet’ten: özel isimden sonra gelen ek kesme işaretiyle ayrılır.
-
Ankara’nın tüm semtlerini dolaştım bu yıl.
- Ankara’nın: özel isimden sonra gelen ek kesme işaretiyle ayrılır.
-
Halil Bey’den yeni dosyaları göndermesini rica ettim.
- Bey’den: özel isimden sonra gelen ek kesme işaretiyle ayrılır.
-
Birlikte uzun süre Almanya’da çalıştık.
- Almanya’da: özel isimden sonra gelen ek kesme işaretiyle ayrılır.
Tamamlanan Yanıt: Sorununuzdaki kesme işaretlerini Türkçe Yazım Kuralları çerçevesinde belirledim ve doğru çözüm için tüm satırları verdim.
Aşağıdaki cümlelerde kesme işaretinin (’) doğru kullanımı nasıl olmalıdır?
Cevap:
İçindekiler
- Kesme İşareti (Apostrof) Nedir?
- Kesme İşaretinin Kullanıldığı Temel Durumlar
- Cümlelerin Doğru Kullanımları ve Gerekçeleri
- Ülkemizin pamuk deposu Çukurovadır.
- Neşet Ertaşın çoğu türküsünü ezbere biliyorum.
- Batıda bu tarz örnekler görmek mümkündür.
- Ceyda Hanımın siparişlerini hazırladınız mı?
- MEBden yapılan açıklamayı incelediniz mi?
- 20 Kasım 2018de göreve başlamıştım.
- Güzelliğin on par’etmez / Bu bendeki aşk olmasa / Aşık Veysel
- Adan zye her şeyi tamir edebilen biridir.
- Yarışmanın 3üncüsü bizim sınıf arkadaşımız.
- Yazar, 1940tan 1970lere kadar eser verdi.
- -madan / -meden’in fiilimsi eki olduğunu not aldım.
- Mehmetten sonra takım dağılıp gitti.
- Ankaranın tüm semtlerini dolaştım bu yıl.
- Halil Beyden yeni dosyaları göndermesini rica ettim.
- Birlikte uzun süre Almanyada çalıştık.
- Örnek Tablo: Doğru Kullanımların Özeti
- Detaylı Açıklamalar ve İpuçları
- Kısa Özet
1. Kesme İşareti (Apostrof) Nedir?
Türkçede kesme işareti ( ’ ), “özel ad” olarak kabul edilen kurum, kuruluş, kitap, şehir, ülke, insan isimlerine ek gelen çekim eklerini ayırmak amacıyla kullanılır. Bunun yanında sayıların sonuna gelen ekler, kısaltmaların sonuna gelen ekler, bazı eklerin sözcüksel/biçimsel kullanımında da kesme işareti karşımıza çıkar.
Temel amaç: Özel adlardan sonra gelen iyelik, yönelme, bulunma, ayrılma, hâl vb. eklerini ayırarak okunurluğu artırmaktır.
2. Kesme İşaretinin Kullanıldığı Temel Durumlar
- Kişi Adları: “Mehmet’e, Neşet Ertaş’ın, Ali Bey’den…” gibi kişi isimlerine gelen ekler ayrılır.
- Coğrafi İsimler: Şehir, ülke, bölge adları vb. özel isimler ek aldığında kesme işareti kullanılır: “Ankara’nın, Almanya’dan, Çukurova’da…”
- Kısaltmalar: “TBMM’nin, TDK’ya, MEB’den, ABD’de…” gibi kısaltmalarda ekler apostrof yardımıyla ayrılır.
- Yıllar ve Sayılar: Yıllardan ve sayılardan sonra gelen ekleri ayırmak için apostrof kullanılır: “2017’de, 1940’larda…”
- Ünvan, Lakap ve Saygı Sözcükleri ile Birlikte Anılan İsimler: “Ceyda Hanım’ın, Mehmet Bey’e, Doktor Ali’nin…” gibi yapılagelmiş kullanım.
- Özel Kurallar / Ayrık Durumlar:
- Bazı fiilimsi ekleri ya da ek haline getirilmiş kelimeler alıntılanırken belirtilmek istenirse “-meden’in / -madan’ın” gibi kullanım yapılabilir.
- Şiirsel / yerel söylemler: “on par’etmez” gibi istisnai yazım örnekleri de olabilir.
3. Cümlelerin Doğru Kullanımları ve Gerekçeleri
1) Ülkemizin pamuk deposu Çukurovadır.
- Doğru Yazımı: “Ülkemizin pamuk deposu Çukurova’dır.”
- Gerekçe: “Çukurova” bölge adıdır (özel addır). Özel adlara gelen ekler kesme işareti ile ayrılmalıdır.
2) Neşet Ertaşın çoğu türküsünü ezbere biliyorum.
- Doğru Yazımı: “Neşet Ertaş’ın çoğu türküsünü ezbere biliyorum.”
- Gerekçe: “Neşet Ertaş” bir şahıs adıdır (özel isim). Dolayısıyla gelen “-ın” ekini kesme işaretiyle ayırmamız gerekir.
3) Batıda bu tarz örnekler görmek mümkündür.
- Doğru Yazımı: Bu cümle kesme işareti gerektiren bir durum içermiyor olabilir.
- “Batı” eğer coğrafi bölge adı olarak kullanılıyorsa “Batı’da” biçimi de görülebilir. Fakat çoğunlukla yön bildiren “batı” ifadesi ek alıyorsa kesme işareti kullanımı zorunlu değildir. Burada özel bir “Batı” (kültürel/ coğrafi bölge) vurgusu varsa “Batı’da bu tarz örnekler görmek mümkündür.” şeklinde de yazılabilir.
4) Ceyda Hanımın siparişlerini hazırladınız mı?
- Doğru Yazımı: “Ceyda Hanım’ın siparişlerini hazırladınız mı?”
- Gerekçe: Burada da “Ceyda” özel isim, “Hanım” bir unvan/ saygı sözcüğüdür ve bunun tamamı özel bir hitap şeklinde kabul edilir. Bu nedenle ekin (–ın) kesme ile ayrılması gerekir.
5) MEBden yapılan açıklamayı incelediniz mi?
- Doğru Yazımı: “MEB’den yapılan açıklamayı incelediniz mi?”
- Gerekçe: “MEB” (Milli Eğitim Bakanlığı) bir kısaltmadır, kısaltmanın sonunda ek geldiğinde kesme işareti kullanılır.
6) 20 Kasım 2018de göreve başlamıştım.
- Doğru Yazımı: “20 Kasım 2018’de göreve başlamıştım.”
- Gerekçe: Yıllardan sonra gelen ekleri ayırmak için kesme işareti konulur. Ay ve gün ise bir özel ad değil, fakat yıl özel bir sayı kabul edildiğinden 2018’e gelen ek “2018’de” biçiminde yazılmalıdır.
7) Güzelliğin on par’etmez / Bu bendeki aşk olmasa / Aşık Veysel
- Bu cümleler bir şiir dizesi/ güfte olduğundan özgünlük korunur. Burada “on par’etmez” ifadesi şairin / âşığın dilinde geçen biçimdir.
- “Aşık Veysel”e ek gelmediği için kesme işareti kullanılmaz.
- Doğru Yazımı (şiirin orijinal hâline yakın): “Güzelliğin on para etmez / Bu bendeki aşk olmasa / Aşık Veysel.”
8) Adan zye her şeyi tamir edebilen biridir.
- Doğru Yazımı: “A’dan Z’ye her şeyi tamir edebilen biridir.”
- Gerekçe: Harfleri (A ve Z) gibi tekil karakterleri kullanıp ek/sonek getirdiğimizde kesme işareti zorunludur: “A’dan, Z’ye…”
9) Yarışmanın 3üncüsü bizim sınıf arkadaşımız.
- Doğru Yazımı: “Yarışmanın 3’üncüsü bizim sınıf arkadaşımız.”
- Gerekçe: Sayılara gelen ekler, özellikle sıra bildiren ekler kesme işaretiyle ayrılır: “1’incisi, 2’ncisi, 3’üncüsü…”
10) Yazar, 1940tan 1970lere kadar eser verdi.
- Doğru Yazımı: “Yazar, 1940’tan 1970’lere kadar eser verdi.”
- Gerekçe: Yıl belirten sayılara gelen ekler kesme işareti gerektirir. Her iki yılda da ekler ayrılmalıdır: “1940’tan”, “1970’lere”.
11) -madan / -meden’in fiilimsi eki olduğunu not aldım.
- Doğru Yazımı: “-madan / -meden’in fiilimsi eki olduğunu not aldım.”
- Gerekçe: Burada “-meden” bir ekin/ekli biçimin özellikle vurgulandığı örnek. Yazıda ekin kendisini belirtirken ekten sonra gelen ek de (“–in”) kesme işaretiyle ayrılır: “-meden’in.”
12) Mehmetten sonra takım dağılıp gitti.
- Doğru Yazımı: “Mehmet’ten sonra takım dağılıp gitti.”
- Gerekçe: “Mehmet” özel isimdir; dolayısıyla “-ten” hâl eki kesme işaretiyle ayrılmalıdır.
13) Ankaranın tüm semtlerini dolaştım bu yıl.
- Doğru Yazımı: “Ankara’nın tüm semtlerini dolaştım bu yıl.”
- Gerekçe: “Ankara”, şehir adıdır (özel isim). Şehir adlarına gelen çekim ekleri apostrofla ayrılmalıdır: “Ankara’nın.”
14) Halil Beyden yeni dosyaları göndermesini rica ettim.
- Doğru Yazımı: “Halil Bey’den yeni dosyaları göndermesini rica ettim.”
- Gerekçe: Burada “Halil Bey” yine özel bir hitap/ unvanla geçiyor. Ek geldiğinde kesme işareti kullanılır.
15) Birlikte uzun süre Almanyada çalıştık.
- Doğru Yazımı: “Birlikte uzun süre Almanya’da çalıştık.”
- Gerekçe: “Almanya”, ülke adıdır (özel isim). Ayrılma hâli eki “-da” kesme işaretiyle ayrılmalıdır.
4. Örnek Tablo: Doğru Kullanımların Özeti
| Cümle No | Yanlış Kullanım | Doğru Kullanım | Gerekçe / Kural |
|---|---|---|---|
| 1 | Çukurovadır | Çukurova’dır | Özel ad (bölge adı) + ek |
| 2 | Neşet Ertaşın | Neşet Ertaş’ın | Kişi adı + ek |
| 3 | — | — | “Batıda / Batı’da” durumu, yöre veya doğrultu kullanımına göre |
| 4 | Ceyda Hanımın | Ceyda Hanım’ın | Kişi adı + unvan + ek |
| 5 | MEBden | MEB’den | Kısaltma + ek |
| 6 | 2018de | 2018’de | Yıl (sayı) + ek |
| 7 | on par’etmez (şiir) | on para etmez (şiirsel kullanım) | Şiirsel kullanım, özel durum (ek yok) |
| 8 | Adan zye | A’dan Z’ye | Harf(ler) + ek |
| 9 | 3üncüsü | 3’üncüsü | Sayı + sıra eki |
| 10 | 1940tan 1970lere | 1940’tan 1970’lere | Yıl (sayı) + ek |
| 11 | -meden’in | -meden’in | Ek(lerin) özel gösterimi (TDK kuralı) |
| 12 | Mehmetten | Mehmet’ten | Kişi adı + ek |
| 13 | Ankaranın | Ankara’nın | Şehir adı + ek |
| 14 | Halil Beyden | Halil Bey’den | Kişi adı + unvan + ek |
| 15 | Almanyada | Almanya’da | Ülke adı + ek |
5. Detaylı Açıklamalar ve İpuçları
-
Özel İsimlerde Temel Mantık:
Türkçede kişi, hayvan, ülke, şehir, kuruluş (örnek: TBMM, MEB vb.) gibi özel isimler, ek aldığında bu eki kesme işareti ile ayırmak gerekir.- Örnek: “Ali’nin kitabı”, “Ankara’dan geldik”, “MEB’in açıklaması” vb.
-
Kısaltmalar ve Sayılar:
- Kısaltmalarda son harften hemen sonra apostrof gelir: “KPSS’ye, TDK’nin, TRT’de…”
- Sayılara eklenmiş ekler: “1945’te başlayan olaylar…”, “15.’nci kat” vb.
-
Yön İsimleri (Kuzey, Güney, Doğu, Batı):
- Özel bir bölge adı için kullanılıyorsa kesme işareti doğru olabilir: “Güney’e doğru indik.” (Burada “Güney” özel isim gibi kullanılmışsa)
- Sıradan yön belirtme işlevinde: “Türkiye’nin doğusunda” şeklinde normal yazılabilir, kesme işareti şart değildir.
-
Unvan ve Saygı Sözcükleri (Bey, Hanım, Paşa, Doktor vb.):
- Kişinin adıyla birlikte kullanılırsa, özel isim olarak değerlendirilir ve ek gelince kesme işareti kullanılır: “Suat Bey’e, Ayşe Hanım’ın, Doktor Ali’nin…”
-
Fiilimsi Ekleri (-madan, -meden vb.):
- Ekin kendisi bir iç alıntı olarak gösteriliyorsa “-meden’in anlamı” gibi apostrof kullanılabilir.
-
Şiirsel / Ata Sözleri / Özel Kullanımlar:
- Şairin özgün dilinde kesme işareti olsun veya olmasın, genelde orijinal biçim korunur. Ancak yazım kılavuzuna göre ek alan özel isimler yine de apostrofa tabidir.
-
Noktalama ve Anlam:
- Bazı durumlarda kesme işareti kullanılmadığında cümlenin anlamı veya okunuşu zorlaşabilir. Kesme işareti, özellikle üst üste birkaç ünlü geldiğinde metnin net okunmasına yardımcı olur.
6. Kısa Özet
Yukarıdaki 15 cümlenin pek çoğunda özel ad + ek kuralına uyarak kesme işareti kullanılmalıdır. Kısaltmalar (MEB), sayılar (2018, 1940, 1970), kişi adları (Neşet Ertaş, Mehmet), şehir/ülke adları (Ankara, Almanya) ve saygı/unvan sözcükleriyle (Hanım, Bey) birlikte geçen adlara ek geldiğinde apostrof (kesme işareti) zorunludur. Sadece yön bildirimi veya sıradan isimlerde (kural dışı durumlar) kesme işareti gerekmez; ancak coğrafi bölge adı olarak kastediliyorsa yine kesme işareti söz konusu olabilir.
Bu kuralları düzenli uygulayarak hem resmi yazışmalarda hem de dilin doğru kullanımına hassasiyet gösterilen ortamlarda Türkçe yazım ve punctuation bakımından daha başarılı sonuçlar elde edebilirsiniz.
Aşağıdaki cümlelerde kesme işaretinin doğru kullanımı nedir?
Cümleler ve Doğru Yazımları:
-
Ülkemizin pamuk deposu, Çukurova’dır.
• “Çukurova” özel isim olduğu için ek, kesme işaretiyle ayrılır. -
Neşet Ertaşın çoğu türküsünü ezbere biliyorum. → Neşet Ertaş’ın
• Kişi adı + ek → kesme işareti. -
Batıda bu tarz örnekler görmek mümkündür. → Batı’da
• Yön adı bölgeyi ifade ediyorsa özel ad gibi değerlendirilir. -
Ceyda Hanımın siparişlerini hazırladınız mı? → Ceyda Hanım’ın
• Ad veya soyad + unvan sözlerine getirilen ekler kesme ile ayrılır. -
MEBden yapılan açıklamayı incelediniz mi? → MEB’den
• Kısaltmalara getirilen ekler kesme ile ayrılır. -
20 Kasım 2018de göreve başlamıştım. → 20 Kasım 2018’de
• Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adlarına ek getirildiğinde kesme işareti kullanılır. -
Güzelliğin on par’ etmez / Bu bendeki aşk olmasa / Aşık Veysel
• Burada özel bir kullanım veya ek yoksa kesme işaretine gerek duyulmaz. -
Adan zye her şeyi tamir edebilen birdir. → A’dan Z’ye
• Harfleri temsil eden kısaltmalara gelen ekler kesme ile ayrılır. -
Yarışmanın 3üncüsü bizim sınıf arkadaşımız. → 3.’sü
• Sayıdan sonra gelen ek kesme işaretiyle ayrılır (sıra bildiren ek). -
Yazar, 1940tan 1970lere kadar eser verdi. → 1940’tan 1970’lere
• Yıl ve sayılara ek getirilirken kesme işareti kullanılır. -
-madan / -meden in fiilimsî eki olduğunu not aldım. → “-madan / -meden”in fiilimsî eki olduğunu not aldım.
• Ek (kendi “ek” olduğunun vurgusu) tırnak ve kesme işaretiyle yazılabilir. -
Mehmetten sonra takım dağılıp gitti. → Mehmet’ten
• Kişi adlarına getirilen ekler kesmeyle ayrılır. -
Ankaranın tüm semtlerini dolaşırım bu yıl. → Ankara’nın
• Şehir adı + ek → kesme işareti. -
Halil Beyden yeni dosyaları göndermesini rica ettim. → Halil Bey’den
• Ad + unvan sözlerine gelen ekler kesme ile ayrılır. -
Birlikte uzun süre Almanyada çalıştık. → Almanya’da
• Ülke adı özel isimdir, getirilen ek kesme ile ayrılır.
Kısa Bilgi:
- Özel isimlere, kısaltmalara, belirli tarih ve sayılara ya da kişi adlarına ek getirilirken bu ek kesme işareti (') ile ayrılır.
- Unvan, rütbe ve saygı sözleri de kişiyi belirttiğinde kesme işareti kullanılır (ör. “Mehmet Bey’den”, “Doktor Ali’ye”).