HAZRET-İ ALİ İLE MAĞRİP’TEKİ EJDERHANIN CENGİ
Rivayet edenler şöyle anlatır: Bir gün, Muhammed Mustafa hazretleri, mescidinde sabah namazını kıldı. Ashabına nasihat ederdi. Tam bu sırada mescidin kapısında bir kalabalık oluştu. Hazret-i Resul:
— Ya Selman! Dışarı çıkıp bak, bu ne kalabalıktır, dedi.
Selman dışarı çıktı, baktı ki yedi kişi dışarıda bekler. Boyunları ince, benizleri sarı ve karınları şiş ve dizlerine inmiş. Selman bunları gördü, gelip Hazret-i Resul’e haber verdi. Hazret-i Resul:
— Söyle, içeri gelsinler
Bunlar içeri girdiler, Hazret-i Resul’e selam verdiler. Hazret-i Resul bunlara yer gösterdi, oturdular. Sonra Hazret-i Resul:
— Ey kişiler! Sizin bu hâliniz nedir, nereden geliyorsunuz ve adlarınız nedir, dedi. Onlar:
— Ya Muhammed! Biz Mağrip diyarından geliriz. Padişahımızın adı, Şah-ı Şems-i Mağribî’dir. Bizi size gönderdi. Mağrip ilinde bir bela peyda oldu.
Bu Mağrip ilinde bir kuyu, o kuyuda da bir ejderha vardı. Yılda bir kere kuyudan dışarı çıkar. Öyle bir ejderhadır ki anlatmak mümkün değildir. Bu ejderhanın karargâhı olan kuyunun yanında bir pınar vardır. Mağrip memleketinin tamamı dört yüz parça kaledir. Bu kalelere su, hep o pınardan taksim olur. Zira ondan başka su yoktur. O ejderha yılda bir kere o kuyudan çıkar ve o sudan içer. Geride kalan suyu her kim içerse hasta olur. Bir iki günden sonra ölür. (…)
—Ya Resulallah! O ejderha, öyle bir ejderhadır ki gökyüzünden kuş uçup üzerinden geçemez. Hemen kapıp alır. Bir kule yakın varmanın imkânı yoktur, deyip Şah-ı Şems Mağribî’nin mektubunu çıkardılar. Çıkardıkları mektubu Hazret-i Resulullah’ın huzuruna koydular. Hazret-i Resulullah mektubu alıp vahiy kâtibine verdi.
(…)
Hazret-i Resul-i Ekrem bu mektubun içinde yazanları dinledi. Hemen ashabdan tarafa bakıp:
— Ya Ashab! Bilmiş olun ki; bize farz oldu. Gidip ejderha ile cenk edeceğiz. Şimdi sizden istediğim şudur: Her kimin din gayreti varsa gidip o canavar ile cenk eylesin. İnşallah o belayı bu memleketten def eyleyecek, dedi.
(…)
Hazret-i Emirü’l-müminin Ali’yi davet edip:
— Ya Ali! Tanrı seni Mağrip diyarına gönderdi. O gazayı sana nasip eylemiş. Mağrip diyarında bir ejderha peyda olmuş. Orada bir yerde bir pınar varmış. O pınardan Mağrip vilayetinin tamamı, dört yüz kale su alırmış. Bütün diyara su o pınardan dağılırmış. O pınarın yanında bir kuyu varmış. O kuyuda bir ejderha varmış. Yılda bir kez çıkıp o suyu içermiş. Geri kalanı zehirli imiş. O suyu her kim içerse hasta olup bir iki günden sonra ölürmüş.
(…)
Hazret-i Resul böyle deyince Hazret-i Ali:
— Ya Habiballah! Her kim Allahuteala’nın buyruklarını ben kuluna emrederse, başımın üzerine olsun. Gideyim Hakk teala yoluna ve senin aşkına canımı feda edeyim. O memlekete gideyim. Tanrı teala başıma ne yazdıysa göreyim. Hakk’ın emrine ve Resul’üne itaatkârım, dedi.
(…)
Allahuteala’ya tevekkül edip günden güne, yiye içe, kona göçe Mağrip vilayetine geldiler. Tansu Kalesi, Şah-ı Şems-i Mağribî’nin başkenti idi. Oradan ejderhanın makamına iki günlük yol vardı. Kays, Şah-ı Şems-i Mağribî’nin veziri idi:
— Ya Ali! Siz biraz yavaş gelin. Ben ileri gidip Şah-ı Şems-i Mağribî’ye sizin geldiğinizi müjdeleyeyim. Sizi karşılamaya gelip saygı göstersin, dedi. Hazret-i Ali:
— Güzel olur, git, dedi.
(…)
Hemen bir geniş yerde konakladılar. Çadırlar kuruldu. O gece orada dinlendiler. Sabah oldu, namaz kıldılar. Atlarına bindiler. O esnada davul sesleri geldi. Meğer ki orada bir kâhya varmış. Emirü’l-müminin Ali ondan sordu:
— Bu ne kavgadır? Yoksa düşman mı geldi, bu cenk davulu niçin dövülür, dedi. Kethuda:
— Ey şah-ı velayet! O ejderha burada ortaya çıkmıştır. Yılda bir kere bu kuyudan çıkar, işte şimdi yine dışarı çıkmıştır. Bu cenk davulu onun için çalınır. Davul döverler ki ejderhanın narasını kimse işitmesin. Ejderha kuyudan dışarı çıktığı zaman nara atar. Her kimin kulağına girerse ödü patlar, dedi.
Bu haberi ashap işitti, hepsi üzüldü. Ama Hazret-i Ali şöyle mutlu oldu ki yüreği coştu:
— Ey ashab! Ejderha cengini ne zaman gidelim? Bu fırsatla ejderhayı yok ederiz, dedi.
Niyetlendi ki askeri burada bıraka. Kendisi yalnızca ejderhanın yanına gitti. Döndü, Malik-i Ejder’e:
— Ey Malik-i Ejder! Sen burada askerle dur, ben yalnız başıma ejderha cengine gideyim, deyip hemen Hazret-i Muhammed’in sancağını çekti ve Düldül’e bindi. Ejderhanın makamına doğru yöneldi.
(…)
Hazret-i Ali ejderha ve devlerle savaşır. Daha sonra Müslüman ordusuna karşı gelen Şemun ile savaşarak onu da yener. Medine’ye döndüğünde Resul aleyhisselamla buluşur. Resulullah Ali’nin yüzünden öper ve onu bağrına basar. Resulullah Mağrip’te olanları sorar ve Hazret-i Ali bir bir anlatır.
Hazret-i Resul, İmam Ali’ye “Aferin.”, dedi. Ashap:
— Ya Resulullah! Hakk teala bizi İmam Ali’den ayırmasın dedi ve cümle Medine halkı gelip:
— Ya Ali! Gazan mübarek olsun, dediler.
Soruları bu metne göre cevapla
Sorular:
Bu metinlerde dönemin sosyal yaşantısını ve kültürünü yansıtan ifadeler nelerdir? Metinlerin günümüze ulaşmasında bunların etkisi olduğunu düşünüyor musunuz? Açıklayınız.
Metinlerin sözlü geleneğin özelliklerini yansıttığını düşünüyor musunuz? Gerekçelendirerek açıklayınız. Metinlerde günümüzde kullanılan deyimlerden hangilerine yer verilmiştir?
Milletlerin hayatında derin izler bırakan tarihî olayların sözlü olarak anlatılmasının sebepleri neler olabilir? Okuduğunuz metinlerde günlük konuşma diliyle oluşturulan ifadelerin metinlere katkısını açıklayınız.
Bu metinlerin hangi disiplinlere kaynaklık edebileceğini örnekler vererek açıklayınız.
Oğuz Kağan Destanı’nda ve Hazret-i Ali ile Mağrip’teki Ejderhanın Cengi’nde olayların geçtiği coğrafyanın metinlerin oluşumuna katkısı hakkında neler söyleyebilirsiniz?
Uzman İpucu: Metinlerdeki “nara atar, her kimin kulağına girerse ödü patlar” ifadesi, korku ve mucize unsurlarını kullanarak dönemin eğlence ve eğitim kültürünü yansıtır; bu tür anlatılar, toplumu bir arada tutan kültürel araçlar olarak işlev görür.
Uyarı: Sözlü gelenekteki varyasyonlar, metinlerin aslını bozabilir; bu nedenle, kaynakları karşılaştırmak, doğru yorumlama için kritiktir.
Anahtar Nokta: Günlük dil, metinleri sadece eğlence aracı yapmaz, aynı zamanda tarihî olayların toplumsal belleğe kazınmasını sağlar.
Hızlı Kontrol: Metinler, hangi disipline bakarsanız bakın, kültürel ve tarihî derinlik sunar; örneğin, din bilimciler için dini sadakat, antropologlar için toplumsal yapılar anahtar unsurlardır.