Cümlelerle İlgili Söylenemeyecek Olanı Belirleme
Önemli Noktalar
- Belirtisiz isim tamlaması, tamlayanı belirtisiz, tamlananı ise belirtisiz isim veya isim soylu kelime olan tamlamadır.
- Belirtili isim tamlaması, tamlayanı belirtisiz, tamlananı belirtli olan tamlamadır.
- Sıfat-fiil (zarf-fiil) yapılar, fiillerden türeyen sıfat ve zarf görevinde kullanılan yapıdır.
- Cümlelerde tamlamaların analizinde, tamlayan ve tamlanan unsurların görevleri dikkatle incelenmelidir.
D şıkkı yanlış ifadedir. Çünkü IV. cümlede hem sıfat-fiil hem de zarf-fiil bulunmamaktadır.
İçindekiler
Cümle Analizi
- I. cümle: “orman derinliklerinde kurdukları kulübede” ifadesi belirtisiz isim tamlamasıdır ve zarf görevindedir. Doğru.
- II. cümle: “kütüphanenin en sessiz köşesine” belirtili isim tamlamasıdır, “en” sıfat derecelendiricisi oraya girmiştir. Doğru.
- III. cümle: “küçük yaylada” belirtisiz isim tamlamasıdır, kök “-daki” eki sıfat-fiil (ilgi kipi) eki görevindedir. Doğru.
- IV. cümle: “sahil boyunca yürüyüş yapan turistler” ifadesinde “yürüyüş yapan” bir sıfat-fiil tamlamasıdır; “boyunca” ise zarf görevi gören bir zarf türüdür ama “boyunca” burada tamlamada değil, zarf tamlayıcısı olarak kullanılmıştır. Sıfat-fiil ve zarf-fiil ikisi birden yoktur.
- V. cümle: “apartmanın arka bahçesinde” (belirtili tamlama) ve “domates fideleri” (belirtisiz tamlama) birlikte kullanılmıştır. Doğru.
Pro Tip: Tamlamada “hem sıfat-fiil” hem “zarf-fiil” aynı anda bulunmaz; ya sıfat-fiil vardır ya zarf-fiil, ya da zarf görevi yapan kelimeler bağımsızdır.
Yanlış Seçeneğin Açıklaması
D) IV. cümledeki tamlamada hem sıfat-fiile hem de zarf-fiile yer verilmiştir.
Bu ifade yanlıştır çünkü:
- “Yürüyüş yapan turistler” ifadesinde sıfat-fiil vardır.
- “Sahil boyunca” ifadesinde ise “boyunca” zarf görevindedir ancak zarf-fiil değildir.
- Zarf-fiil (bağ-fiil) kelimesi “-erek, -ınca, -meden” gibi yapılar içindir.
- Bu nedenle hem sıfat-fiil hem zarf-fiil aynı anda yoktur.
Özet Tablo
| Şık | Değerlendirme | Doğru mu? |
|---|---|---|
| A | I. cümlede belirtisiz isim tamlaması + zarf görevi | Evet |
| B | II. cümlede belirti tamlamasına sıfat derecelendirici girmiş | Evet |
| C | III. cümlede isim tamlamasına ek alarak sıfat görevi verilmiş | Evet |
| D | IV. cümlede hem sıfat-fiil hem zarf-fiil birlikte varmış | Hayır (yanlış) |
| E | V. cümlede belirtili ve belirtisiz tamlamaya birlikte yer verilmiş | Evet |
Sık Sorulan Sorular
1. Sıfat-fiil ile zarf-fiil arasındaki fark nedir?
Sıfat-fiil, fiilden türeyip isimleri niteleyen (sıfat gibi kullanılan) yapı,
zarf-fiil ise fiilden türeyip yüklemin çeşitli durumlarını belirten (zarf gibi kullanılan) yapıdır.
2. Belirtili ve belirtisiz isim tamlamaları nasıl anlaşılır?
Belirtilide tamlanan belirteç (-in, -ın, -un, -ün vb) alır, belirtisizde almaz. Örnek: “okul kapısı” (belirtisiz), “okulun kapısı” (belirtili).
3. Zarf görevinde kullanılan tamlamalara örnek nedir?
Yer, zaman, sebep belirten yer tamlamaları zarf görevindedir. Örneğin, “orman derinliklerinde” tümcesi zamansal-yönelme zarfıdır.
Sonraki Adımlar
Bu tip dil bilgisi sorularında daha sağlam temeller için isterseniz İsim Tamlamaları ve Sıfat-Fiil/Zarf-Fiil yapıları konusunda detaylı örneklerle açıklama yapabilirim. İlgilenir misiniz?
Bu cümlelerle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
Anahtar Noktalar
- I. cümledeki “orman derinliklerinde” tamlaması belirtili isim tamlamasıdır, belirtisiz değil.
- IV. cümlede hem sıfat-fiil (–an) hem zarf-fiil (–unca) eki birlikte kullanılmıştır.
- V. cümlede iki adet belirtili tamlama vardır; belirtisiz tamlama bulunmaz.
Direkt Cevap
A seçeneği yanlıştır: I. cümlede geçen “orman derinliklerinde” tamlaması belirtili isim tamlaması olarak zarf (yer) görevinde kullanılmıştır, belirtisiz tamlama değildir.
İçindekiler
Yanlış Olan Seçenek
A) I. cümlede belirtisiz isim tamlaması zarf görevinde kullanılmıştır.
- Gerçekte “orman derinliklerinde” tamlaması:
- “orman-ın” (–ın = iyelik eki, genitif)
- “derinlik-ler-i” (–i = iyelik eki, belirtisiz çoğul)
- Bu yapı belirtili isim tamlamasıdır.
- Görevi: Bulunma-yön belirten zarf (yer zarfı).
Özet Tablosu
| Cümle No | Tamlama | Tamlama Tipi | Kullanım Görevi |
|---|---|---|---|
| I | orman derinliklerinde | Belirtili İsim Tamlaması | Yer zarfı |
| II | kütüphane-nin en sessiz köşesi-ne | Belirtili İsim Tamlaması | Yön zarfı |
| III | dağ eteğindeki | Belirtili İsim Tamlaması | Sıfat görevinde |
| IV | sahil boyunca, yürüyüş yapan | Zarf-fiil + Sıfat-fiil eki | Zarf + Sıfat görevinde |
| V | apartman-ın arka bahçesi-nde | Belirtili İsim Tamlaması | Yer zarfı |
| V | domates fidesi-leri | Belirtili İsim Tamlaması | Nesne |
SSS
- İsim tamlaması nedir, nasıl oluşturulur?
- Belirtili ve belirtisiz isim tamlaması arasındaki fark nedir?
- Sıfat-fiil ve zarf-fiil ekleri nelerdir, ne işe yarar?
- Bir isim tamlamasının zarf görevinde kullanıldığını nasıl anlarız?
Devamında incelemek istediğiniz başka bir tamlama türü veya soru var mı?
@Dilekkk