Soru:
Şekildeki cisim belirli bir yükseklikten yayın üzerine serbest bırakılıyor. Buna göre aşağıda verilen yorumlardan hangisi yanlıştır?
Cevap:
Bu soruda, bir cisim belirli bir yükseklikten serbest bırakılarak yay üzerine düşüyor. Bu durumda cisim ve yay sistemiyle ilgili enerji dönüşümleri incelenmektedir.
Sorunun Şartları ve Enerji Türleri
- Cisim yüksekteyken çekim potansiyel enerjisine sahiptir.
- Cisim serbest bırakıldığında hareket eder ve bu sırada kinetik enerji kazanır.
- Cisim yaya temas ettiğinde, yay sıkışır ve bu durumda yayda esneklik potansiyel enerjisi oluşur.
- Hareket sırasında hava direnci gibi dış etkenler enerjinin bir kısmını ısı enerjisine dönüştürebilir.
Şıkların Analizi
| Şık | Açıklama | Doğru/Yanlış |
|---|---|---|
| A) Cisim serbest bırakıldığında kinetik enerjiye sahiptir. | Cisim serbest bırakıldığı anda harekete başlar ve kinetik enerji kazanır. | Doğru |
| B) Cisim K noktasında, çekim potansiyel enerjisi ve kinetik enerjiye sahiptir. | K noktası cismin hareket halinde olduğu bir konumdur, bu yüzden hem kinetik hem potansiyel enerji vardır. | Doğru |
| C) Cisim, yaya temas ettiğinde yayı sıkıştırarak yaya esneklik potansiyel enerjisi kazandırır. | Yay sıkıştığında esneklik potansiyel enerjisi kazanır. | Doğru |
| D) Cisim serbest bırakıldığında sahip olduğu enerjisinin bir kısmı hareketi sırasında hava direncinden dolayı ısı enerjisine dönüşür. | Hava direnci hareket sırasında enerji kaybına neden olur ve enerji ısıya dönüşür. | Doğru |
Yanlış Olan Şık
Soruda yanlış olan şık soruluyor. Yukarıdaki analizde tüm şıklar doğru görünüyor. Ancak dikkat edilmesi gereken nokta B şıkkıdır.
- B şıkkında “Cisim K noktasında, çekim potansiyel enerjisi ve kinetik enerjiye sahiptir.” deniyor.
- Eğer K noktası en alt nokta yani yayla temas ettiği nokta ise, bu noktada cismin çekim potansiyel enerjisi sıfıra yakındır çünkü yükseklik sıfıra iner.
- Dolayısıyla K noktasında çekim potansiyel enerjisi yoktur, sadece kinetik enerji ve yayda esneklik potansiyel enerjisi vardır.
- Bu durumda B şıkkı yanlıştır.
Özet Tablosu
| Şık | İfade | Doğruluk Durumu | Açıklama |
|---|---|---|---|
| A | Cisim serbest bırakıldığında kinetik enerjiye sahiptir. | Doğru | Serbest bırakılırken hareket eder. |
| B | Cisim K noktasında çekim potansiyel ve kinetik enerjiye sahiptir. | Yanlış | K noktası en alt nokta, potansiyel enerji yoktur. |
| C | Cisim yaya temas ettiğinde esneklik potansiyel enerjisi kazanır. | Doğru | Yay sıkışır, esneklik potansiyel enerjisi oluşur. |
| D | Enerjinin bir kısmı hava direncinden ısıya dönüşür. | Doğru | Hava direnci enerji kaybına neden olur. |
Sonuç:
Yanlış olan şık B şıkkıdır. Çünkü K noktasında cisim artık en altta olduğu için çekim potansiyel enerjisi yoktur, sadece kinetik enerji ve yayda esneklik potansiyel enerjisi vardır.
Yanıt: A şıkkı yanlıştır.
Aşağıda neden diğer şıkların doğru, A şıkkının ise yanlış olduğunu adım adım inceleyelim:
• A) “Cisim serbest bırakıldığında kinetik enerjiye sahiptir.”
– Serbest bırakma anında cismin hızı sıfırdır, dolayısıyla kinetik enerjisi de sıfırdır. Bu ifade yanlıştır.
• B) “Cisim K noktasında, çekim potansiyel enerjisi ve kinetik enerjiye sahiptir.”
– Nesne henüz yayla temas etmeden önce hâlâ hâlihazırda yüksekte olduğu için çekim potansiyel enerjisi, aynı zamanda düşüşünden dolayı kazandığı hıza bağlı olarak kinetik enerjisi de vardır. Bu ifade doğrudur.
• C) “Cisim, yayı temas ettiğinde yayı sıkıştırarak yaya esneklik potansiyel enerjisi kazandırır.”
– Cisim yayı bastırdıkça yay sıkışır ve yayda esneklik (elastik) potansiyel enerji depolanır. Bu ifade doğrudur.
• D) “Cisim serbest bırakıldığında sahip olduğu enerjisinin bir kısmı hareketi sırasında hava direncinden dolayı ısı enerjisine dönüşür.”
– Gerçek ortamda havayla etkileşim enerji kaybına (ısı ve ses enerjisi) yol açar. Bu ifade doğrudur.
