Aşağıdaki metinde ısı ve sıcaklık kavramları ile ilgili hatalı ifadelerin düzeltilmesi
Isı ve sıcaklıkla ilgili yanlış ifadelerin düzelteceğimiz alan:
-
“Hava sıcaklığının normalin altına düşeceğini ve 15 Kalori olacağını belirten bir cevap verir.” ifadesinde Kalori sıcaklık birimi değildir, ısı birimidir ve hava sıcaklığı kalori ile ifade edilmez. Doğrusu sıcaklık birimi olan Santigrat (°C) veya Fahrenheit (°F) ile belirtilmelidir.
-
“Patateslerin pişebilmesi için çok fazla sıcaklık enerjisine ihtiyaç olduğunu düşünür.” ifadesinde sıcaklık enerjisi yanlış kullanılmıştır. Doğrusu ısı enerjisi olmalıdır çünkü ısı, sıcaklık farkından kaynaklanan enerji transferidir.
-
“Evdeki termometreyi kullanarak sütün ısısını ölçer” ifadesinde ısı ölçülemez, sıcaklık ölçülür. Isı bir enerji türüdür, sıcaklık ise bu enerjinin ölçüsüdür.
-
“Biraz soğuk su eklemeye karar verir. Böylelikle sütün sıcaklığı düşecektir.” ifadesi doğrudur fakat tam olarak açıklanmalı; soğuk su eklenmesi, sütün sıcaklığının düşmesine neden olur çünkü ısı transferi gerçekleşir.
-
“Kardeşi Efe gelir ve atlasına ne yaptığını sorar.” ifadesi metnin bilimsel yönüyle uyumsuz, gereksizdir.
-
“Sadece bir bardak süt içecektim ama kendimi bir enerji çeşidi olan sıcaklıkla ilgili ölçüm yaparken buldum.” ifadesi hatalıdır; sıcaklık bir enerji çeşidi değildir, bir ölçümdür.
Isı ve sıcaklık kavramlarının özelliklerini içeren metin
Isı, sıcaklık farkından dolayı bir cisimden diğerine geçen enerji türüdür. Sıcaklık ise bir cismin moleküllerinin ortalama kinetik enerjisinin ölçüsüdür ve termometre ile ölçülür. Isı birimi kalori veya joule ile ifade edilirken, sıcaklık birimi santigrat derece (°C) veya kelvin (K) olarak belirtilir. Bir cismin sıcaklığı yükseldikçe, içindeki moleküller daha hızlı hareket eder ve ısı enerjisi artar. Isı, her zaman sıcaklığı yüksek olan cisimden düşük olan cisme doğru akar. Sıcaklık aynı olan iki cisim arasında ısı alışverişi olmaz. Isı transferi, iletim, konveksiyon ve ışınım şeklinde gerçekleşebilir.
Başka soruların olursa sormaktan çekinme! 
Aşağıdaki metindeki ısı ve sıcaklık kavramları ile ilgili hatalı ifadeleri düzeltip, ısı ve sıcaklık kavramlarının özelliklerini içeren bir metin yazalım.
CEVAP:
-
Hatalı ifade: “…hava sıcaklığının normalin altında olacağını ve 15 kalorı olacağını belirten bir cevap verir.”
Düzeltme: “…hava sıcaklığının normalin altında olacağını ve 15 °C olacağını belirten bir cevap verir.” -
Hatalı ifade: “…patateslerin 180 derece Celsius ısıda piştiğini anlar.”
Düzeltme: “…patateslerin 180 °C’de piştiğini anlar.” -
Hatalı ifade: “Patateslerin pişebilmesi için çok fazla sıcaklık enerjisine ihtiyaç olduğunu düşünür.”
Düzeltme: “Patateslerin pişebilmesi için fırından yeterli miktarda ısı (enerji) aktarılması gerektiğini düşünür.” -
Hatalı ifade: “Eveki termometreyi kullanarak sütün ısısını ölçer.”
Düzeltme: “Evdeki termometreyi kullanarak sütün sıcaklığını ölçer.” -
Hatalı ifade: “Kendimi bir enerji çeşidi olan sıcaklıkla ilgili ölçüm yaparken buldum.”
Düzeltme: “Kendimi sıcaklıkla ilgili ölçüm yaparken buldum.”
Not: Sıcaklık bir enerji çeşidi değildir; sıcaklık bir ölçüdür.
AÇIKLAMA:
- “Kalori” enerji birimidir; hava sıcaklığını ifade etmek için kullanılmaz. Hava sıcaklığı için derece Celsius (°C) veya Kelvin (K) kullanılır.
- Derece Celsius bir sıcaklık birimidir; “ısı” ile karıştırılmamalıdır.
- Isı (enerji transferi) ile sıcaklık (madde taneciklerinin ortalama kinetik enerjisinin ölçüsü) farklı kavramlardır. Termometreler sıcaklığı ölçer; bir cismin aldığı/verdiği enerji miktarı ısı ile ifade edilir.
TEMEL KAVRAMLAR:
-
Isı (Q)
- Tanım: Bir cismin bir diğerine sıcaklık farkı nedeniyle aktardığı enerjidir.
- Bu problemde: Fırının patateslere verdiği enerji, ocaktan cezveye aktarılan enerji örneğidir. Birimi SI’de joule (J)'dür.
-
Sıcaklık (T)
- Tanım: Bir maddedeki taneciklerin ortalama kinetik enerjisinin bir ölçüsüdür; ölçeği derece Celsius (°C) veya Kelvin (K) ile verilir.
- Bu problemde: Havanın 15 °C olması, sütün termometredeki gösterdiği değer sıcaklıktır.
-
Isı akışı yönü
- Tanım: Isı, sıcaklığı daha yüksek olandan daha düşük olana doğru akar.
- Bu problemde: Sıcak süt soğuk su eklendiğinde sütten suya ısı transferi gerçekleşir ve sütün sıcaklığı düşer.
SIK YAPILAN HATALAR:
-
HATA: Sıcaklıkı ısı gibi enerji birimiyle (kalori) ifade etmek.
- Doğru: Sıcaklık derece ile, ısı enerji birimiyle ifade edilir.
-
HATA: Sıcaklığı enerji olarak tanımlamak.
- Doğru: Sıcaklık enerji değildir; ölçüdür. Isı ise enerji transferidir.
Başka soruların olursa sormaktan çekinme!
Bu konuyla ilgili başka bir örnek ister misin?