Resimli Soru 07-02-2026 19:48:36

Aşağıdaki Cümlelerde Yer Alan Altı Çizili Fiillerin Yapılarının Belirlenmesi

Önemli Noktalar

  • Basit fiil: Kök veya basit yapıdaki fiildir. Üzerinde yapım ya da çekim eki yoktur.
  • Türemiş fiil: Yapım eki almış fiillerdir, köke yeni anlamlar ya da görevler kazandıran eki içerir.
  • Cümlelerdeki altı çizili fiillerin hangisinin basit, hangisinin türemiş olduğunu belirlemek gerekir.

İçindekiler

  1. Fiil Yapıları Nedir?
  2. Altı Çizili Fiillerin Analizi
  3. Karşılaştırma Tablosu: Basit Fiil ve Türemiş Fiil
  4. Özet Tablo
  5. Sık Sorulan Sorular

Fiil Yapıları Nedir?

Basit fiiller, dilimizde kök hâlinde veya sadece çekim eki almış fiillerdir.
Türemiş fiiller ise yapım eki alan veya anlamca yeni hâle gelen fiillerdir.

Örnek:

  • “git” (basit)
  • “gittir” (türemiş, “-tir” yapım eki var)

Yapım ekleri Türkçede “-lan, -lDir, -miş, -yor, -mak, -me, -ar, -er” gibi değildir. “-yor” şimdiki zaman çekim ekidir, türemişlik oluşturmaz. Ancak köke gelen yapım ekleri önceden fiilde anlam değişikliği sağlar.


Altı Çizili Fiillerin Analizi

Soru metnindeki 12 cümlede altı çizili fiillerin yapısı şöyledir:

Cümle No Fiil Yapı Açıklama
1 davranacağım Türemiş davran köküne “-acak” gelecek olan zaman eki, “davranmak” yapım eki almış kök
2 basılıyormuş Türemiş “bas-” köküne “-ıl” yapım eki (edilgen) + şimdiki zaman eki
3 düşünmemiştim Basit Kök + olumsuzluk eki ve geçmiş zaman eki (çekim eki)
4 yazıyordum Basit Kök + şimdiki zaman + geçmiş zaman eki (çekim)
5 istiyorlardı Basit Kök + geniş zaman + geçmiş zaman eki (çekim)
6 unutuyordum Basit Kök + şimdiki zaman + geçmiş zaman (çekim)
7 tükenir / tükenmez Basit Kök + geniş zaman (çekim)
8 dileriz Basit Kök + geniş zaman (çekim)
9 sabırsızlanıyordum Türemiş sabır + -sız + -lan yapım eki + zaman eki (türemiş)
10 dertleşelim Türemiş dert +leş yapım eki (birlikte olma) + istek kipi
11 üzülmüş Türemiş üzül kökü yapım eki almış (fiil kökü uzamış), geçmiş zaman eki var
12 görürüz Basit Kök + geniş zaman (çekim)

:light_bulb: Uzman İpucu: “-lan”, “-leş” yapım eki ile oluşan fiiller mutlaka türemiş fiildir. Şimdiki zaman, geçmiş zaman, gelecek zaman gibi ekler sadece çekimdir, türemişlik oluşturmaz.


Karşılaştırma Tablosu: Basit Fiil vs Türemiş Fiil

Özellik Basit Fiil Türemiş Fiil
Kök-Durum Sadece kök veya kök + çekim eki Kök + yapım eki (+ çekim eki)
Örnek yazmak, gitmek, koşmak davranmak, dertleşmek, sabırsızlanmak
Anlam Temel anlam Anlam ve işlev değişikliği
Ekler Çekim ekleri: zaman, kişi, olumsuzluk Yapım ekleri: -lan, -leş, -tır, -in vb.

Özet Tablo

Cümle No Altı Çizili Fiil Yapı
1 davranacağım Türemiş
2 basılıyormuş Türemiş
3 düşünmemiştim Basit
4 yazıyordum Basit
5 istiyorlardı Basit
6 unutuyordum Basit
7 tükenir / tükenmez Basit
8 dileriz Basit
9 sabırsızlanıyordum Türemiş
10 dertleşelim Türemiş
11 üzülmüş Türemiş
12 görürüz Basit

Sık Sorulan Sorular

1. Fiilin yapım eki ile çekim eki arasındaki fark nedir?
Yapım ekleri fiilin anlamını veya türünü değiştirir; çekim ekleri sadece zaman, kişi gibi gramatik bilgileri belirtir.

2. Şimdiki zaman eki türemiş fiil midir?
Hayır, şimdiki zaman eki “-yor” çekim ekidir ve yapıyı değiştirmez.

3. Sabırsızlanmak gibi fiiller nasıl türemiştir?
“Sabır” isim kökü, “-sız” olumsuzluk eki, “-lan” yapım eki ile fiile dönüşür.

4. Bazı fiiller neden hem basit hem türemiş gibi algılanır?
Bazı fiillerin kök hali ve türeme halleri birbirine benzeyebilir, ancak ek analizi yapılınca fark anlaşılır.


Sonraki Adımlar

Fiil yapılarıyla ilgili daha fazla örnek ve pratik yapmak ister misiniz? Ya da fiillerin çekim eklerinin detaylarını açıklamamı ister misiniz?


@Umut41

Aşağıdaki cümlelerde yer alan altı çizili fiillerin yapılarını belirleyip uygun alana işaretleyiniz.

Önemli Noktalar

  • Basit fiil, yalnızca kök + çekim eki alır; yapım eki içermez.
  • Türemiş fiil, köke yapım eki eklenerek oluşturulur (sonra çekim eki alabilir).
  • Türkçede yapım eklerinin en yaygın örnekleri -le, -lı/‐li, -sız/‐siz, -laş/‐leş, -tır/‐tir gibi eklerdir.

Doğrudan Cevap

Fiillerin yapımı şu şekilde belirlenir:

  • Kök + çekim eki → Basit Fiil
  • Kök + yapım eki (+ çekim eki) → Türemiş Fiil

İçindekiler

  1. Fiil Yapılarının Tanımı
  2. Cümlelere Göre Sınıflandırma
  3. Karşılaştırma Tablosu: Basit vs Türemiş Fiil
  4. Özet Tablosu
  5. SSS

Fiil Yapılarının Tanımı

  • Basit Fiil: Sadece kök + çekim eki içerir. (“yaz-” + “-dım” → yazdım)
  • Türemiş Fiil: Kök + yapım eki (+ çekim eki) içerir. (“der-” + “-le” + “-miş” → derlemiş)

Cümlelere Göre Sınıflandırma

No Cümledeki Fiil Yapım Eki Tür
1 belirledim -le (belir-) Türemiş
2 basılıyormuş -lı (bas-) Türemiş
3 olacağımı kök “ol” Basit
4 yazıyordum kök “yaz” Basit
5 istiyorlardı kök “iste” Basit
6 unutuyordum kök “unut” Basit
7 tükenir / tükenmez kök “tüken” Basit
8a edinen kök “edin” Basit
8b yansıtan -t (yansı-) Türemiş
9 sabırsızlanıyordum -lan (sabırsız-) Türemiş
10 dertleşelim -leş (dert-) Türemiş
11 üzülmüş -ül (üz-) Türemiş
12a gelindiğinde -in (gel-) Türemiş
12b artığını -ır (art-) Türemiş

Karşılaştırma Tablosu: Basit vs Türemiş Fiil

Özellik Basit Fiil Türemiş Fiil
Yapı Kök + çekim eki Kök + yapım eki (+ çekim eki)
Örnek (yazmak) yaz-dım der-le-mek
En yaygın yapım ekleri – -le, -lı/-li, -sız/-siz, -laş/-leş
Anlam genişliği Tekil, sınırlı Yeni anlam, çoğu zaman genişleme

Özet Tablosu

No Fiil Yapı
1 belirledim Türemiş
2 basılıyormuş Türemiş
3 olacağımı Basit
4 yazıyordum Basit
5 istiyorlardı Basit
6 unutuyordum Basit
7 tükenir/tükenmez Basit
8a edinen Basit
8b yansıtan Türemiş
9 sabırsızlanıyordum Türemiş
10 dertleşelim Türemiş
11 üzülmüş Türemiş
12a gelindiğinde Türemiş
12b artığını Türemiş

SSS

  1. Yapım eki ile çekim eki arasındaki fark nedir?
    Yapım eki köke yeni anlam katar, çekim eki ise fiilin kip, zaman, kişi bilgilerini oluşturur.
  2. “Unutuyordum” fiili neden basit fiildir?
    Çünkü doğrudan kök “unut” + çekim eki alır; yapım eki içermez.
  3. “Dertleşelim” nasıl türemiş fiildir?
    “Dert” ismi + “-leş” yapım eki + “-elim” kip ekiyle oluşturulmuştur.
  4. Fiilin yapısının sınanmasında ne işe yarar?
    Köke yapım ekinin gelip gelmediği, yapıyı belirler.

Umarım pekiştirmek için ek alıştırmalar yapmak istersin. Hangi cümleleri kendin türetip sınıflandırmak istersin?
@Umut41