Soruda Fiilimsiz Kullanılmayan Cümlenin Tespiti
Önemli Noktalar
- Fiilimsi, fiilden türeyen ama çekim eki almayan, isim, sıfat, zarf gibi görev alan kelimelerdir.
- Metindeki cümlelerde fiilimsiler aranır.
- Fiilimsi kullanılmayan cümle, fiilden türemez ya da fiilimsiler bulunmaz.
Bu metinde
- (I) cümlede “kış uykusuna yatan” (zarf-fiil),
- (II) cümlede “yaz uykusuna yattığını” (isim-fiil),
- (III) cümlede “uykuda geçiren” (sıfat-fiil) ifadeleri var.
- (IV) cümlede ise fiilimsi kullanılmamış; sadece fiiller var.
Doğru cevap: D) IV
İçindekiler
Fiilimsi Nedir?
Fiilimsi
İsim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil olmak üzere üç türe ayrılan,
fiilden türeyen ve cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan kelimelerdir.
- İsim-Fiil (Mastar -mek, -mak, -iş): “yazmak”, “yapmak”
- Sıfat-Fiil (Ortaç -an, -en, -miş, -acak): “yazan kitap”, “gitmiş adam”
- Zarf-Fiil (Bağ-fiil -erek, -ince, -ip): “koşarak gitti”, “gelince konuşuruz”
Fiilimsiler eylem anlamı taşır ama çekim eki almazlar.
Cümlelerde Fiilimsi Örnekleri
- (I) “Kış uykusuna yatan hayvanlar” → Burada “yatan” sıfat-fiildir.
- (II) “yaz uykusuna yattığını” → “-dığını” eki isim-fiil eki olup, fiilimsidir.
- (III) “uykuda geçiren hayvanlar” → “geçiren” sıfat-fiildir.
- (IV) “vücut sıcaklıkları, ortamın sıcaklığına göre değişir.” → Fiilimsi yoktur; sadece fiil “değişir” kullanılmıştır.
Uyarı: Fiil çekim eki alan ve cümlenin yüklemi olan fiiller fiilimsi değildir.
Bu Soruya Özel Analiz
| Cümle No | Fiilimsi Var mı? | Fiilimsi Tipi | Örnek Kelime |
|---|---|---|---|
| (I) | Evet | Sıfat-Fiil | yatan |
| (II) | Evet | İsim-Fiil | yattığını |
| (III) | Evet | Sıfat-Fiil | geçiren |
| (IV) | Hayır | — | yok |
Buradan sonuç olarak IV. cümlede fiilimsi kullanılmamıştır.
Özet Tablo
| Seçenek | Fiilimsi Var mı? | Fiilimsi Türü | Örnek Kelime |
|---|---|---|---|
| A) I | Evet | Sıfat-Fiil | yatan |
| B) II | Evet | İsim-Fiil | yattığını |
| C) III | Evet | Sıfat-Fiil | geçiren |
| D) IV | Hayır | - | - |
Sık Sorulan Sorular
1. Fiilimsi ile fiilin farkı nedir?
Fiilimsi, fiilden türeyen ve cümlede isim, sıfat, zarf görevinde kullanılan kelimedir; çekim eki almaz. Fiil ise cümlenin yükleminde zaman ve kişi eki alır.
2. İsim-Fiil nasıl anlaşılır?
Fiilin “-mak, -mek” mastar hali ya da “-dığını, -mesi” gibi isim-fiil ekleri alması ile anlaşılır.
3. Sıfat-Fiil ne demektir?
Fiilin “-an, -en, -miş, -acak” ekleriyle sıfat gibi kullanılmasıdır. Örneğin “koşan çocuk”.
4. Zarf-Fiil örneği nedir?
Hareketi nasıl, ne zaman, ne şekilde olduğunu belirten ve “-erek, -ip, -ince” gibi eklerle oluşan fiilimsidir.
5. Tüm cümlelerde fiilimsi olur mu?
Hayır, bazı cümlelerde sadece fiil bulunur; fiilimsi olmayabilir.
Sonraki Adımlar
Fiilimsilerin kullanımı ve cümledeki görevleri hakkında daha derin örneklerle açıklama ister misiniz? Ya da diğer Türkçe dil bilgisi konularından biri olan “Fiilde Kip ve Zaman” konusunu inceleyelim mi?
Bu metinde numaralanmış cümlelerin hangisinde fiilimsi kullanılmamıştır?
Önemli Noktalar
- Fiilimsi, kökünde fiil bulunduran ve ek alarak isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir.
- Temel fiilimsi türleri:
- İsim fiil (–ma, –mek eklileri)
- Sıfat fiil (–an, –ası, –mış, –dik vb. eklileri)
- Zarf fiil (–ken, –ınca, –ip, –erek vb. eklileri)
- Cümlelerde fiilimsiler, çekimli (tüm ekleri alan) fiillerden farklı olarak yüklem görevinde kullanılmazlar.
Doğru Cevap:
IV. cümlede fiilimsi kullanılmamıştır.
İçindekiler
1. Fiilimsi Tanımı
Fiilimsi, çekimli fiilden farklı olarak çekim eki almaz, “isim”, “sıfat” veya “zarf” görevinde kullanılır.
- İsim fiil: Okumak → okumak, okuma
- Sıfat fiil: Yazmak → yazan, yazılmış
- Zarf fiil: Görmek → görürken, görünce
2. Cümlelerin İncelenmesi
- I. cümle: “yatan” → sıfat fiil
- II. cümle: “yattığını” → isim fiil (–dığı ekiyle isim-fiil cümleciği)
- III. cümle: “geçiren” → sıfat fiil
- IV. cümle: “değişir” → çekimli fiil, fiilimsi yok
3. Sonuç
IV. cümlede hiçbir fiilimsi formu bulunmadığından cevap D) IV’tür.
4. Fiilimsi Türleri Karşılaştırması
| Tür | Ek Örneği | Görev | Örnek Kelime |
|---|---|---|---|
| İsim Fiil | –mak, –ma | İsim | gitmek, okuma |
| Sıfat Fiil | –an, –ası | Sıfat | giden, yazılmış |
| Zarf Fiil | –ken, –ince | Zarf | giderken, düşünce |
5. Özet Tablosu
| Cümle No | İçinde Fiilimsi Var mı? | Fiilimsi Türü |
|---|---|---|
| I | Evet | Sıfat Fiil (yatan) |
| II | Evet | İsim Fiil (yattığını) |
| III | Evet | Sıfat Fiil (geçiren) |
| IV | Hayır | – |
6. SSS
S1: Fiilimsi ile çekimli fiil arasındaki en belirgin fark nedir?
C1: Fiilimsi, çekim eki almaz ve yüklem olamaz; çekimli fiil ise kiple çekim alarak cümlenin yüklemi olur.
S2: “Okuyarak” kelimesi hangi tür fiilimsidir?
C2: “Okuyarak” zarf fiildir (–arak ekiyle “nasıl?” sorusuna cevap verir).
S3: Fiilimsi cümleciği nedir?
C3: Fiilimsi eki almış bir fiilin cümle içinde isim-fiil işlevi görmesiyle oluşan yan cümleciktir (örneğin “gelmediğini duydum”).
Bu konuya dair örnek cümlelerle fiilimsi bulma alıştırmaları ister misiniz?
@Berat_Haydaroglu