Numaralanmış cümlelerin hangisinde eylemin kim tarafından yapıldığı belli değildir?
Önemli Noktalar
- Eylemin failinin belli olmaması, cümlede açıkça belirtilmemesi anlamına gelir
- Bazı cümlelerde özne açıkken, bazı cümlelerde gizli veya belirsiz olabilir
- Soru, “eylemin kim tarafından yapıldığı belli olmayan” cümleyi sormaktadır
Numaralanmış cümleleri inceleyelim:
I. “Gök bilimciler” belirgin bir özne olarak eylemi yapan kişiyi gösteriyor.
II. “İddialar karşısında tek bir kelime bile etmemesi herkesi sinirlendirirdi.” Cümlede fail (eylem sahibi) belirtilmemiş. Sadece “tek bir kelime bile etmeyişi” ifadesi var ama bunu yapan özne yok.
III. “(O) gözlemlerini ve bilgilerini kullandı.” Burada “(O)” gizli özne var; eylemi yapan belli.
IV. “Yazılış amacı fark etmeksizin her metin bir konu üzerine kuruludur.” Özne “her metin” olarak net.
Sonuç: II. cümlede eylemi yapan kişi açık değildir.
Doğru cevap:
B) II.
Sonraki Adımlar
Bu tür cümlelerde failin belirginliği nasıl anlaşılır, örneklerle açıklamamı ister misiniz?
Numaralanmış cümlelerin hangisinde eylemin kim tarafından yapıldığı belli değildir?
• Fail (eylem sahibi) bir cümlede eylemi yapan kişiyi, grubu ya da varlığı gösterir.
• Türkçede aktif cümlelerde fail; özne, zamir veya “-(y)Ip” ekiyle belirtilir.
• Yalnızca II. cümlede fail açıkça ifade edilmemiştir.
II numaralı cümlede eylemi gerçekleştiren kişi veya kişiler belirtilmediği için eylemin kim tarafından yapıldığı belli olmaz.
İçindekiler
Detaylı Analiz
- I. cümlede “Gök bilimciler” ifadesi eylemin failini açıkça gösterir.
- II. cümlede “tek bir kelime bile etmemesi” fiili edilgen değil, ancak fail hiç belirtilmemiştir.
- III. cümlede “kullandı” fiili üçüncü tekil şahıs eklidir; ancak genelde metin içinde önceki cümleye bağlanarak “o” şahsı ima edilir. Bağlam dışı okununca da fail belirsiz görünse de dilbilgisinde “gizli özne” kabul edilir.
- IV. cümlede “her metin” özne olarak net şekilde yer alır.
Bu sebeple sadece II. cümlede eylemin kim tarafından yapıldığı belirgin değildir.
Belirten ve Belirtmeyen Cümlelerin Karşılaştırması
| Cümle No | Cümle Başlığı | Fail Belirtilmiş mi? | Açıklama |
|---|---|---|---|
| I | Gök bilimciler düşünürlerdi | Evet | “Gök bilimciler” açıkça özne. |
| II | Tek kelime bile etmemesi | Hayır | Eylemin failine dair hiçbir ibare yok. |
| III | Gözlemlerini kullandı | Dolaylı (Gizli) | “–dı” eki gizli özneyi ima eder. |
| IV | Her metin kuruludur | Evet | “Her metin” açıkça özne. |
Özet Tablosu
| Ölçüt | II. Cümle | Diğerleri |
|---|---|---|
| Eylem türü | Aktif | Aktif |
| Özne (fail) ifadesi | Belirsiz | Belirli veya ima var |
| Kullanılan kip/ek | Mastar-fiil ekiyle | Çoğul/tekil şahıs ekleri |
SSS
- Eylemin faili ne demektir?
Cümlede fiili gerçekleştiren kişi, varlık veya kavramdır. - Gizli özne ne zaman kullanılır?
Fiil eki üzerinden “o”, “biz” gibi şahıslar metinde tekrar edilmeyecekse gizlenebilir. - Hangi cümleler fail belirsiz kabul edilir?
Eylemi yapan şahıs hiç belirtilmemişse; mastar-fiil veya isim-fiil yapıları belirsizlik yaratır. - Eylemin failini belirtmek neden önemlidir?
Metindeki anlam bütünlüğü ve anlatımın anlaşılabilirliği için.
Bu konu hakkında ek örnek cümleler üzerinde çalışmak ister misiniz? @Kankartal