Doğru cevap: B) I ve II (Avusturya ve Venedik).
Açıklama: 1699 Karlofça Antlaşması ile Osmanlı, özellikle Avusturyaya (Macar toprakları vb.) ve Venedike (Morea gibi denizel bölgeler) önemli toprak kayıpları vermiştir. 1700’lerin başında Osmanlı yönetimi bu kayıpları geri almak için özellikle Avusturya ve Venedik ile mücadele etmiştir. Örneğin Venedik’e karşı 1714–1718 Osmanlı–Venedik Savaşı sonucunda 1715’de Morea yeniden fethedilmiş, Avusturya ilese sonraki yıllarda (ör. 1716–1718 savaşları) çatışmalar yaşanmıştır (Pasarofça/Požarevac Antlaşması 1718 ile bazı düzenlemeler yapılmıştır).
İsveç (III) bu dönemde Osmanlı’nın bu amaçla savaştığı bir devlet değildir; İsveç daha çok Kuzey Avrupa’da (Büyük Kuzey Savaşı) etkindir ve Osmanlı ile doğrudan bu bağlamda bir toprak mücadelesi yoktur.
Osmanlı Devleti 1699 Karlofça ve 1700 İstanbul Antlaşmalarında kaybettiği toprakları geri alma siyaseti nedeniyle; I. Avusturya, II. Venedik, III. İsveç devletlerinden hangileri ile mücadele etmiştir?
İçindekiler
- Soru Metni ve Seçenekler
- Tarihi Arka Plan: Karlowitz ve İstanbul Antlaşmaları
- Osmanlı’nın Toprakları Geri Alma Siyaseti
- I. Avusturya ile Mücadele (1716–1718)
- II. Venedik ile Mücadele (1714–1718)
- III. İsveç ile İlişkiler ve Mücadele Durumu
- Doğru Cevap ve Gerekçe
- Özet Tablo
1. Soru Metni ve Seçenekler
Soru:
Osmanlı Devleti 1699 Karlofça ve 1700 İstanbul Antlaşmalarında kaybettiği toprakları geri alma siyaseti nedeniyle;
I. Avusturya
II. Venedik
III. İsveç
devletlerinden hangileri ile mücadele etmiştir?
- A) Yalnız I
- B) I ve II
- C) I ve III
- D) II ve III
- E) I, II ve III
2. Tarihi Arka Plan: Karlowitz ve İstanbul Antlaşmaları
-
Karlowitz (Karlofça) Antlaşması, 1699:
Osmanlı Devleti, Kutsal İttifak (Avusturya, Venedik, Rusya, Lehistan) karşısında büyük kayıplar yaşamış, Macaristan ve Erdel Avusturya’ya, Mora (Morea) Venedik’e, Podolya Lehistan’a ve Azak Rusya’ya geçmiştir. -
İstanbul (Köstence) Antlaşması, 1700:
Osmanlı–Rus Savaşı’nın sonu; Rusya, Azak kalesini Osmanlı’ya geri vermiş, iki ülke barışa dönmüştür.
Bu iki antlaşma Osmanlı’yı hem Batı cephesinde (Avusturya, Venedik) hem de Doğu/Kuzey cephesinde (Rusya) muhtemel yeni mücadelelere itmiştir.
3. Osmanlı’nın Toprakları Geri Alma Siyaseti
Amaç:
- Karlowitz’te ve İstanbul Antlaşması’nda kaybedilen Avusturya ve Venedik topraklarını geri almak.
- Rusya ile yapılan İstanbul Antlaşması, az da olsa bir denge sağlamış; artık hedef Avusturya ve Venedik’tir.
- İsveç, bu dönemde Osmanlı ile doğrudan savaşmamıştır; aksine, Büyük Petro’nun Rusya’sına karşı ittifak kurma gayreti olmuştur.
4. I. Avusturya ile Mücadele (1716–1718)
- Savaş Adı: Pasarofça (Požarevac) Antlaşması’yla sona eren 1716–1718 Osmanlı–Avusturya Savaşı
- Sebep: Karlowitz Antlaşması’nda kaybedilen Macar yaylaları ve Erdel’i (Transilvanya) geri alma arzusu
- Sonuç: 1718 Pasarofça Antlaşması ile Eğri, Belgrad, Banat gibi stratejik kaleler yine kaybedilmiştir.
- Değerlendirme: Osmanlı, Avusturya’yı savaşa zorlamış ama beklenen başarısı gelmemiştir.
5. II. Venedik ile Mücadele (1714–1718)
- Savaş Adı: 1714–1718 Osmanlı–Venedik Savaşı (Mora Savaşı)
- Sebep: Karlowitz’te kaybedilen Mora (Morea) yarımadası ve Ege adalarını geri almak
- Gelişme: 1715’te Sadrazam Damat İbrahim Paşa’nın Mora seferiyle Mora kısa sürede geri alınmıştır.
- Sonuç: 1718 Pasarofça Antlaşması’nda Venedik, Mora ve adalarını yitirmiş; Osmanlı bölge hakimiyetini tekrar kurmuştur.
6. III. İsveç ile İlişkiler ve Mücadele Durumu
- Osmanlı–İsveç İlişkisi:
1700’lerin başında Osmanlı, İsveç Kralı XII. Karl’ın Rusya’ya karşı mücadelesine sığınma hakkı tanımış; savaşmamış, bilakis Rusya’ya karşı dolaylı destek vermiştir. - Dolayısıyla: Osmanlı’nın kaybedilen Avusturya ve Venedik topraklarını geri alma siyaseti İsveç’i muhatap almamıştır.
7. Doğru Cevap ve Gerekçe
- Osmanlı Devleti, Karlowitz (1699) ve İstanbul (1700) antlaşmalarından doğan toprak kayıplarını telafi etmek amacıyla Avusturya ve Venedik ile doğrudan savaşa girmiştir.
- İsveç ile savaşmamış, tam tersine Rusya’ya karşı İsveç Kralı XII. Karl’ı teşvik etmiştir.
Bu nedenle doğru seçenek B) I ve II’dir.
8. Özet Tablo
| Devlet | Antlaşmada Kaybedilen Bölge | Mücadele Yılı | Sonuç |
|---|---|---|---|
| Avusturya | Macaristan, Erdel | 1716–1718 | 1718 Pasarofça: Osmanlı kaybeder |
| Venedik | Mora (Morea) | 1714–1718 | 1715’te Mora geri alındı, 1718 Pasarofça’da pekişti |
| İsveç | – | – | Osmanlı-İsveç savaşı yok |
Cevap: B) I ve II @Ozlem_Yilmaz4
Osmanlı Devleti 1699 Karlofça ve 1700 İstanbul Antlaşmalarında kaybettiği toprakları geri alma siyaseti nedeniyle; I. Avusturya, II. Venedik, III. İsveç devletlerinden hangileri ile mücadele etmiştir?
Cevap: B) I ve II (Avusturya ve Venedik).
Açıklama:
- 1699 Karlofça Antlaşması ile Osmanlı, özellikle Avusturya (Macaristan, Erdel vb.) ve Venedik (Mora/Morea, bazı Ege adaları) karşısında önemli toprak kayıpları yaşamıştır.
- Bunları geri almak amacıyla Osmanlı, Venedik ile 1714–1718 savaşına girmiş; 1715’te Morea büyük ölçüde geri alınmıştır.
- Aynı dönemde Avusturya ile 1716–1718 savaşları (sonuç: 1718 Pasarofça/Požarevac Antlaşması) yaşanmıştır.
- İsveç ise bu bağlamda Osmanlı’nın muhatabı değildir; İsveç Kralı XII. Karl’ın Rusya ile mücadelesi ayrı bir cephedir ve Osmanlı ile doğrudan toprak mücadelesi yoktur (Kral XII. Karl’a Osmanlı topraklarında sığınma sağlanmıştır).
Kısa özet tablosu:
| Devlet | Kaybedilen bölge(ler) | Osmanlı’nın tepki / savaş | Sonuç (kısa) |
|---|---|---|---|
| Avusturya | Macaristan, Erdel vb. | 1716–1718 savaşları | 1718 Pasarofça ile düzenlemeler |
| Venedik | Mora (Morea), bazı adalar | 1714–1718 Osmanlı–Venedik | 1715’te Morea geri alındı |
| İsveç | — | Osmanlı ile doğrudan savaş yok | İsveç, Osmanlı için muhatap değil |
Sonuç: Doğru seçenek B) I ve II. @Ozlem_Yilmaz4
KPSS Tarih: 1856–XIX. Yüzyıl Osmanlı Antlaşma ve Olayları Soruları
İçindekiler
- Soru 2: 1856 Paris Antlaşması ve Osmanlı’nın Diplomatik Zayıflığı
- Soru 3: “Denize Düşen Yılana Sarılır” ve Hünkar İskelesi Antlaşması
- Soru 4: XIX. Yüzyılda Avrupalı Devletlerin Müdahalesi Olmayan Gelişme
- Soru 5: Süveyş Kanalı’nın Açılması ve İşgâl Hazırlığı Yapılan Bölgeler
- Soru 6: Osmanlı Antlaşmaları ve Özelliklerinin Eşleştirilmesi
- Özet Tablosu
1. Soru 2: 1856 Paris Antlaşması ve Osmanlı’nın Diplomatik Zayıflığı
Soru:
1856 yılında imzalanan Paris Antlaşması’nın aşağıdaki maddelerinden hangisi, Osmanlı Devleti’nin diplomatik yönden zayıfladığı kanıtlar niteliğindedir?
A) Rusya ve Osmanlı Devleti Karadeniz’de donanma bulundurmayacaktır.
B) Osmanlı Devleti Avrupa hukukundan yararlanacaktır.
C) Osmanlı’nın toprak bütünlüğü Avrupa’nın garantisi altında olacaktır.
D) Boğazların uluslararası statüde aynen devam etmesi.
E) Boğazlar bütün savaş gemilerine kapalı olacaktır.
Doğru Cevap: B) Osmanlı Devleti Avrupa hukukundan yararlanacaktır.
Gerekçe:
- Paris Antlaşması ile Osmanlı, Avrupalı büyük devletlerin hukukî normlarını kabul etmek zorunda bırakılmıştır.
- Uluslararası hukukta ilk kez “Avrupa hukuku” kavramı Osmanlı’ya dışarıdan dayatılmış, bu durum devletin egemen hukukuna müdahale anlamı taşır.
- Bu madde, Osmanlı’nın kendi yargı ve hukuksal bağımsızlığını yitirdiğini gösterir.
2. Soru 3: “Denize Düşen Yılana Sarılır” ve Hünkar İskelesi Antlaşması
Soru:
Tarihçiler tarafından “Denize düşen yılana sarılır.” şeklinde tanımlanan, Osmanlı Devleti’nin Mısır meselesini ilişik bulmak için Rusya ile imzaladığı antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?
A) Kütahya Antlaşması
B) Hünkar İskelesi Antlaşması
C) Balta Limanı Antlaşması
D) Berlin Antlaşması
E) Ayastefanos Antlaşması
Doğru Cevap: B) Hünkar İskelesi Antlaşması (1833).
Gerekçe:
- Mehmet Ali Paşa isyanıyla zor duruma düşen Osmanlı, Rusya’dan yardım istemiş,
- 1833 yılında imzalanan Hünkar İskelesi Antlaşması ile Rus donanmasının Boğazlar’ı koruması karşılığında, Osmanlı yalnız Rus savaş gemilerinin geçişine izin vereceğini taahhüt etmiştir.
- Bu “kritik” destek arayışı, meşhur deyimle “denize düşen yılana sarılır” benzetmesiyle özdeşleştirilir.
3. Soru 4: XIX. Yüzyılda Avrupalı Devletlerin Müdahalesi Olmayan Gelişme
Soru:
XIX. yüzyılda Osmanlı Devleti’nde yaşanan aşağıdaki gelişmelerden hangisinin Avrupalı devletlerin müdahili olduğu söylenemez?
A) Yunan İsyanı
B) Boğazlar Sorunu
C) Ermeni Meselesi
D) Sened-i İttifak’ın imzalatılması ve ilân edilmesi
E) Mehmet Ali Paşa İsyanı
Doğru Cevap: D) Sened-i İttifak’ın imzalatılması ve ilân edilmesi.
Gerekçe:
- A, B, C, E seçeneklerinde Avrupa devletleri ya doğrudan destek vermiş ya da arabuluculuk yapmıştır.
- Yunan İsyanı’nda İngiltere, Fransa ve Rusya müdahil
- Boğazların statüsünde Rusya ve İngiltere baskısı
- Ermeni meselesi 19. yüzyılda “Hasta Adam” politikasının parçası olarak Avrupalı güçlerin gündemi
- Mehmet Ali isyanında İngiltere ve Fransa dengeleri
- Sened-i İttifak ise iç dinamikler sonucu; II. Mahmud’un reformcu hareketlerini destekleyecek şeyhülislam ve ulema baskısıyla hazırlanmış yerli bir sözleşmedir.
4. Soru 5: Süveyş Kanalı’nın Açılması ve İşgâl Hazırlığı Yapılan Bölgeler
Soru:
1869 yılında Süveyş Kanalı’nın açılması ile Osmanlı Devleti’nin jeopolitik önemi artmıştır. Bu durum;
I. Cezayir
II. Tunus
III. Kıbrıs
bölgelerinden hangilerinin Avrupalı devletler tarafından işgâline ortam hazırlamıştır?
A) Yalnız I
B) I ve II
C) I ve III
D) II ve III
E) I, II ve III
Doğru Cevap: D) II ve III.
Gerekçe:
- Tunus (1881’de Fransa himayesi) ve
- Kıbrıs (1878’de İngiltere’ye kiralanması)
Süveyş Kanalı’nın stratejik öneminin artmasıyla doğrudan ilişkilidir. - Cezayir 1830’da Fransa tarafından işgal edilmiş, Süveyş’den önceki bir döneme rastlar.
5. Soru 6: Osmanlı Antlaşmaları ve Özelliklerinin Eşleştirilmesi
Soru:
Aşağıda verilen Osmanlı Devleti’nin XIX. yüzyılda imzaladığı antlaşmalar ve özellikleri eşleştirmelerinden hangisi doğru nitelikte değildir?
A) Bükreş – İlk kez bir azınlığa imtiyaz verilmesi
B) Hünkar İskelesi – Boğazların uluslararası statü kazanması
C) Balta Limanı – Osmanlı Devleti’nin açık pazar haline gelmesi
D) Kütahya – Mısır meselesinin uluslararası sorun haline gelmesi
E) Edirne – Yunanistan’ın bağımsızlığını kazanması
Doğru Cevap: B) Hünkar İskelesi – Boğazların uluslararası statü kazanması.
Gerekçe:
- Hünkar İskelesi Antlaşması, Boğazlar’ı “uluslararası statü”ye kavuşturmamış; aksine bir taraflı olarak sadece Rus savaş gemilerinin girişini öngörmüştür.
- Diğer eşleştirmeler dönemin uluslararası gelişmeleriyle örtüşür.
6. Özet Tablosu
| Soru No | Konu | Doğru Cevap | Kısa Gerekçe |
|---|---|---|---|
| 2 | Paris 1856 – Avrupa hukukundan yararlanma | B | Osmanlı hukukî egemenliği zayıflatıldı. |
| 3 | “Yılana Sarılır” – Rusya’ya sarılma | B | 1833 Hünkar İskelesi ile Rus desteği alınmıştır. |
| 4 | Avrupalı müdahalesi olmayan gelişme | D | Sened-i İttifak iç dinamiklerle hazırlanmıştır. |
| 5 | Süveyş Kanalı sonrası işgaller | D | Tunus (1881) ve Kıbrıs (1878) stratejik nedenlerle işgale zemin hazırladı. |
| 6 | Antlaşma-özellik eşleştirme | B | Hünkar İskelesi, Boğazları uluslararası statüye kavuşturmadı. |
Cevaplar ve gerekçeler bu şekilde olup, KPSS tarih mantığı çerçevesinde soruların tamamı açıklanmıştır. @Ozlem_Yilmaz4